Có hay không chuyện nhạc sĩ bị 'bán đứng' cho BH Media?

Hồ Gươm Audio và ác mộng Giấc mơ trưa

Chỉ khi bị YouTube nhắc nhở về bản quyền, nhạc sĩ Giáng Son mới biết BH Media đang nắm quyền sở hữu bản ghi Giấc mơ trưa do Dương Thùy Anh thể hiện, sử dụng sáng tác và bản phối của cô. Điều đáng nói, BH Media khi đó cho biết theo thỏa thuận với Hồ Gươm Audio (Hồ Gươm), đơn vị này có quyền sở hữu các bản ghi và sẽ chịu trách nhiệm nếu phát sinh tranh chấp pháp lý. Trong khi đó, ca sĩ Dương Thùy Anh khẳng định chính cô mới là người bỏ tiền sản xuất CD Giấc mơ trưa, còn Hồ Gươm chỉ giữ vai trò phát hành.

ẢNH: NVCC

Cũng năm 2021, nhiều người "giật mình" vì thấy mình cũng bất ngờ rơi vào vụ việc liên quan đến Hồ Gươm. Chẳng hạn, nhóm M6 do nhạc sĩ Ngô Tự Lập đại diện cho biết họ đã cùng nhau sáng tác và đầu tư sản xuất 3 CD, khi đưa các video này lên YouTube thì bị BH Media xác nhận bản quyền. Phía này cho rằng 100% quyền tác giả và 100% quyền liên quan thuộc về họ.

Ở một vụ việc khác, nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến cho biết từng trả tiền để Hồ Gươm Audio phát hành album Giọt sương bay lên và Ngồi trên vách nắng với tổng cộng 21 tác phẩm. Sau khi được nhạc sĩ “nhờ cậy” xác minh, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) cho biết bản ghi mà BH Media dùng để nhận diện bản quyền là bản ghi do chính tác giả đầu tư sản xuất.

Nói chuyện bằng chứng cứ

Nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến cũng chia sẻ cụ thể rằng, Hồ Gươm ứng trước kinh phí để ông trực tiếp thực hiện các khâu hòa âm, phối khí, thiết kế bìa đĩa, trả thù lao ca sĩ và hoàn thiện bản master. Sau khi phát hành, toàn bộ 64 triệu đồng chi phí sản xuất được tính vào phần tác giả phải hoàn trả, phần doanh thu còn lại mới chia theo tỷ lệ 25/75%. “Như vậy, tác giả mới là chủ sở hữu bản ghi, còn Hồ Gươm không hề mua bản quyền bất kỳ tác phẩm nào”, nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến khẳng định.

ẢNH: NHẠC SĨ NGÔ TỰ LẬP CUNG CẤP

Mặc dù vậy, trên "Giấy phép lưu hành chương trình băng đĩa ca nhạc sân khấu" đó chỉ ghi tên "Công ty cổ phần Mỹ thuật và văn hóa Hà Nội" (Hồ Gươm Audio) được phép lưu hành chương trình. Tên của nhạc sĩ Ngô Tự Lập, Nguyễn Vĩnh Tiến chỉ xuất hiện ở danh mục tác phẩm kèm theo giấy phép.

VCPMC cũng cho biết biết có 76 CD tương ứng 865 tác phẩm do Hội Nhạc sĩ Việt Nam đầu tư sản xuất bị BH Media sử dụng để xác nhận chủ sở hữu bản quyền trên YouTube. Theo VCPMC, Hội Nhạc sĩ Việt Nam là đơn vị chủ đầu tư, trực tiếp thuê ca sĩ, nhạc sĩ hòa âm phối khí và ký hợp đồng với Nhà xuất bản Âm nhạc (Dihavina) để thu âm, in và phát hành CD.

Tuy nhiên, những gì thể hiện trên giấy phép phát hành lại khó đủ cơ sở để chứng minh ai mới là chủ sở hữu thực sự của các băng đĩa. Đó cũng được xem là một “vấn đề" phức tạp do cơ chế sản xuất, phát hành âm nhạc của nhiều năm trước để lại.

ẢNH: NVCC

Giấy phép chỉ là thủ tục hành chính, BH Media có thể ngay tình

Về những vụ "bán đứng" này, luật sư Phan Vũ Tuấn (Phan Law Vietnam) cho biết: "Trước hết, cần khẳng định "Giấy phép phát hành băng đĩa" do các cơ quan quản lý nhà nước cấp cho các đơn vị như Dihavina hay Hồ Gươm Audio trước đây thuần túy là một thủ tục hành chính, thực chất chỉ là hoạt động kiểm duyệt văn hóa để lưu hành sản phẩm. Giấy phép này không phải là căn cứ pháp lý để xác lập hay công nhận quyền sở hữu trí tuệ (SHTT)".

Luật sư Phan Vũ Tuấn cho rằng theo quy định của Luật SHTT hiện hành, quyền sở hữu đối với bản ghi âm, ghi hình (quyền liên quan) thuộc về nhà sản xuất – tức là tổ chức, cá nhân sử dụng thời gian, đầu tư tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật của mình để sản xuất bản ghi đó. Vì vậy, nếu các đơn vị băng đĩa chỉ đứng tên xin giấy phép hộ hoặc nhận tiền gia công, đóng gói mà không trực tiếp đầu tư vốn, thực hiện việc sản xuất bản ghi thì họ hoàn toàn không có quyền sở hữu đối với bản ghi này.

Chính vì thế, việc BH Media mua lại kho băng đĩa và đưa lên mạng khai thác, cũng như tiến hành "đánh gậy" bản quyền trên các nền tảng số phụ thuộc hoàn toàn vào tính hợp pháp của hợp đồng chuyển nhượng giữa họ và các đơn vị phát hành cũ.

"Nếu Dihavina/Hồ Gươm Audio không phải chủ sở hữu thật sự thì họ đã chuyển nhượng quyền tài sản mà mình không sở hữu. Theo quy định của bộ luật Dân sự, hợp đồng mua bán giữa họ và BH Media sẽ bị vô hiệu một phần hoặc toàn bộ do vi phạm điều cấm của pháp luật. Hệ quả là BH Media không có quyền sở hữu hợp pháp, việc họ đưa sản phẩm lên mạng là hành vi xâm phạm quyền liên quan", luật sư Phan Vũ Tuấn phân tích.

Nếu giữa chủ sở hữu quyền thực tế và các đơn vị phát hành băng đĩa không có văn bản phân định quyền rõ ràng - một hạn chế phổ biến do nhận thức pháp luật thời điểm trước - thì về mặt hình thức công khai, BH Media có thể tạm thời được xem là bên nhận chuyển nhượng ngay tình. Tuy nhiên, vị thế này có thể bị bác bỏ nếu các nhà sản xuất thực tế cung cấp được tài liệu đối chứng về nguồn vốn đầu tư, quá trình tổ chức sản xuất và quyền sở hữu ban đầu đối với bản ghi.

Nhạc sĩ nên củng cố hồ sơ, chứng minh tư cách chủ sở hữu

Luật sư Phan Vũ Tuấn cũng đưa ra lời khuyên với các nhạc sĩ.

Thứ nhất, củng cố hồ sơ chứng cứ chứng minh tư cách: bằng cách chủ động tìm kiếm lại các hợp đồng với tác giả gốc, hợp đồng thuê ca sĩ, nhạc sĩ phối khí, biên đạo, hợp đồng thuê phòng thu, hóa đơn/chứng từ thanh toán chi phí sản xuất,…

Thứ hai, kháng nghị trên các nền tảng số: Khi bị BH Media "đánh gậy bản quyền", chủ sở hữu thực tế có thể lập tức sử dụng công cụ kháng nghị (Counter-Notification) của các nền tảng. Trong đơn cần đính kèm các chứng cứ sở hữu gốc, giải trình rõ việc BH Media nhận chuyển nhượng từ một bên không có thẩm quyền nhằm yêu cầu khôi phục lại nội dung bị gỡ bỏ.

Thứ ba, thực hiện biện pháp tiền tố tụng: gửi văn bản yêu cầu các đơn vị băng đĩa xác định nhà sản xuất bản ghi thực tế, làm rõ phạm vi nội dung đã chuyển nhượng trong hợp đồng với BH Media. Đồng thời gửi các khuyến cáo pháp lý cho BH Media yêu cầu gỡ bỏ các bản ghi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, dừng ngay hành vi đánh gậy trái phép.

Cuối cùng, khởi kiện ra tòa án hoặc đề nghị thanh tra xử lý hành chính: các nhà sản xuất có quyền nộp đơn khởi kiện ra tòa án nhân dân hoặc đề nghị thanh tra chuyên ngành xử lý hành chính. Mục tiêu nhằm: tuyên bố vô hiệu giao dịch giữa hãng đĩa cũ với BH Media đối với phần tài sản thuộc quyền sở hữu của mình; buộc bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh và yêu cầu gỡ bỏ triệt để các nội dung số vi phạm.