Con trai 16 tuổi thu mình, mất hứng thú, có phải dấu hiệu trầm cảm hay không?

"Cháu cũng hay thức rất khuya, sáng khó dậy đi học, ăn uống kém hơn và thường nói là lúc nào cũng thấy mệt. Điều khiến tôi lo nhất là vài lần cháu buột miệng nói những câu như Con thấy chẳng còn gì thú vị nữa hay Nếu biến mất thì chắc cũng không ai để ý. Dù vậy, cháu vẫn cố gắng đi học và kết quả học tập chưa giảm nhiều. Với những biểu hiện như vậy, có phải cháu đang trầm cảm không? Gia đình có cần đưa cháu đi thăm khám hay không?". (Minh Anh, 46 tuổi, ở Đồng Nai).

Thạc sĩ Hồ Tâm Đan, chuyên gia trị liệu tâm lý, Phòng Tham vấn tâm lý cho người lớn và trẻ em, Bệnh viện Phương Nam, TP.HCM (Thành viên Tập đoàn Y tế Phương Châu) trả lời:

Những biểu hiện vừa nêu trên chưa đủ để khẳng định cháu mắc trầm cảm. Tuy nhiên, đây là những thay đổi đáng lưu tâm và đủ để gia đình cân nhắc đưa cháu đến gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần để được đánh giá. Mục tiêu của buổi thăm khám không phải là vội vàng gắn cho trẻ một chẩn đoán, mà là hướng tới giúp trẻ cùng gia đình hiểu điều gì đang thực sự diễn ra và xác định xem những biểu hiện này có nằm trong quá trình phát triển bình thường của tuổi vị thành niên hay là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe tinh thần cần được hỗ trợ.

ẢNH: BVCC

Những dấu hiệu ở trẻ có thể gặp trong trầm cảm cần chú ý

Ở tuổi 16, việc đôi lúc buồn bã, căng thẳng hay thu mình sau một biến cố là điều có thể xảy ra. Nhưng có những tín hiệu không nên bỏ qua như:

• Xuất hiện những thay đổi kéo dài nhiều tuần. 
• Mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích. 
• Ít giao tiếp với gia đình và bạn bè. 
• Thay đổi giấc ngủ, ăn uống kém, mệt mỏi kéo dài. 
• Xuất hiện những câu nói như “Con thấy chẳng còn gì thú vị nữa”...

Những biểu hiện này có thể gặp trong trầm cảm, nhưng cũng có thể liên quan đến rối loạn lo âu, áp lực học tập, sang chấn tâm lý, khó khăn trong các mối quan hệ hoặc một số bệnh lý về thể chất. Vì vậy, việc đánh giá chuyên môn là cần thiết để xác định đúng nguyên nhân.

Nhiều phụ huynh cho rằng chỉ khi con bỏ học hoặc học lực giảm sút mới cần đưa đi khám. Thực tế, không ít thanh thiếu niên vẫn cố gắng duy trì việc học trong khi âm thầm đối mặt với những khó khăn về sức khỏe tinh thần. Vì vậy, việc kết quả học tập của cháu chưa thay đổi nhiều không đồng nghĩa rằng tình trạng hiện tại là nhẹ hoặc có thể yên tâm tiếp tục theo dõi.

Buổi đánh giá ban đầu gồm những gì?

Tại Phòng Tham vấn tâm lý dành cho trẻ em và người lớn - Bệnh viện Phương Nam, chúng tôi vẫn thường nói: "Bạn có thể bắt đầu chỉ bằng một buổi trò chuyện - không cần đợi đến khi mọi thứ quá sức". Điều đáng lo ngại không phải là những thay đổi bất thường xuất hiện, mà là việc chủ quan để các vấn đề này dần vượt quá giới hạn chịu đựng.

Trong buổi đánh giá ban đầu, chuyên gia sẽ trao đổi với cả phụ huynh và trẻ để tìm hiểu về những thay đổi gần đây, thời điểm các biểu hiện xuất hiện, mức độ ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ, cũng như những yếu tố căng thẳng mà trẻ đang trải qua. Bên cạnh đó, chuyên gia cũng sẽ đánh giá mức độ an toàn của trẻ, đặc biệt khi trẻ có những phát biểu liên quan đến sự tuyệt vọng, biến mất hoặc cái chết. 

Tùy từng trường hợp, trẻ có thể được cho thực hiện thêm một số công cụ đánh giá phù hợp để hỗ trợ quá trình nhận định. Sau khi tổng hợp các thông tin, chuyên gia sẽ trao đổi với gia đình về nhận định ban đầu và tư vấn hướng hỗ trợ hoặc điều trị nếu cần. Với sự đồng hành của gia đình và đội ngũ các nhà chuyên môn, nhiều thanh thiếu niên gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần có thể phục hồi tốt và dần lấy lại nhịp sống phù hợp với lứa tuổi.