Cựu giao liên và 57 năm đau đáu đưa hài cốt liệt sĩ về nghĩa trang

04/11/2026 05:35 GMT+7

Hơn nửa đời người trăn trở, ông Nguyễn Văn Hồng (71 tuổi, ở Cần Thơ) cuối cùng cũng vỡ òa xúc động khi lực lượng chức năng tìm thấy hài cốt liệt sĩ từng được gia đình ông nuôi giấu, che chở trong kháng chiến.

Ký ức về những người lính từng được nuôi giấu

Đầu tháng 11, PV Thanh Niên cùng trung úy Nguyễn Thành Đô, Trợ lý quân lực Ban Chỉ huy quân sự xã Đông Phước (thành phố Cần Thơ), đến nhà ông Nguyễn Văn Hồng (71 tuổi), cựu giao liên đã góp phần quan trọng giúp lực lượng chức năng tìm thấy 2 hài cốt liệt sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Trước đó, ngày 27.10, qua thông tin ông Hồng cung cấp, Ban Chỉ huy quân sự xã Đông Phước phối hợp Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời), thuộc Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Cần Thơ, đã khai quật vị trí nghi có hài cốt của liệt sĩ từng được gia đình ông Hồng nuôi giấu, chở che trong chiến tranh hồi 57 năm trước.

Nơi này cách nhà ông Hồng tầm 500 m. Đó là một khoảng đất rộng khoảng 36 m², ngày xưa đối diện nghĩa trang Phú An (sau này là nơi xây dựng trụ sở UBND xã Phú An cũ), nay thuộc ấp Thạnh An của xã Đông Phước. Trước đây, khu đất bị bao quanh bởi các con mương, phía trước là sông Cơ Ba. Hiện nay, các con mương đã được lấp đất lại, phần bờ sông bồi ra khoảng 8 - 10 m.

Theo trình báo, 3 hài cốt tại đây là liệt sĩ Trường Chinh, Hồng Thắng và Hoàng Vân, chưa rõ quê quán, gia đình ở đâu. Hơn nửa đời người, ông Hồng luôn trăn trở về việc đưa những anh hùng quả cảm chiến đấu để giành độc lập, hòa bình cho Tổ quốc vào nghĩa trang yên nghỉ. Hôm nay, người cựu giao liên thấy lòng nhẹ nhõm hơn vì ước nguyện bao năm đã phần nào thành hiện thực.

Kể với PV Thanh Niên, ông Hồng cho biết những năm 1968 - 1969, bộ đội có đóng quân tại nhà của ông. Ngày đó, nhà ông cây cối rậm rạp, phía trước là con sông Cơ Ba có nhiều cây dừa nước. Địch cũng thường hành quân, đóng đồn bốt qua khu vực này nên ông được làm nhiệm vụ giao liên, liên lạc cho các chiến sĩ, cán bộ cách mạng. Gia đình ông cũng làm nhiều hầm bí mật ngoài vườn để che giấu các anh.

Nhớ lại chiến tranh ác liệt, ông Hồng không thể quên những ngày trực thăng quân sự quần thảo trên bầu trời, quân địch tới lui thăm dò và thường xuyên qua con sông trước nhà.

"Trong nhiệm vụ giao liên, việc quan trọng của tôi là quan sát, thấy người lạ đến thì báo ngay để các anh kịp thời ẩn nấp. Vì liên quan đến an toàn của mọi người nên tôi lúc nào cũng phải hết sức tập trung", ông Hồng nói.

Ngày đó, ông Hồng chỉ khoảng 13 - 14 tuổi. Ông nhớ những khi chiến sự lắng xuống, mọi người cùng nhau đi bắt cá, kiếm rau để cải thiện bữa ăn hằng ngày. Có những đêm dưới ngọn đèn leo lét, mọi người cùng bàn tính chuyện tác chiến, phân công nhiệm vụ rất khẩn trương.

Nhà ông Hồng tuy nhỏ nhưng có lúc nuôi giấu đến 7 - 8 cán bộ. Một số căn nhà kế bên cũng tham gia vào phần việc yêu nước này. Các chiến sĩ, cán bộ về đây dưỡng quân, bàn việc, rồi đi tác chiến, chứ không ở cố định.

"Có người đi một thời gian rồi quay trở lại. Mỗi lần gặp nhau thì mọi người mừng rỡ, thân thiết lắm", ông Hồng bồi hồi nhớ lại.

Lời gửi gắm từ 57 năm trước

Thế nhưng, có những chuyến chia tay rồi thì chẳng còn cơ hội gặp lại nữa. Ông Hồng kể khoảng tháng 8.1969, có 2 người chèo xuồng chở 3 chiếc hòm đóng bằng ván trơn đến bến sông trước nhà. Họ cho biết đây là 3 thi thể bộ đội từng đóng quân tại nhà của ông, đã hy sinh trong trận đánh ở So Đũa (gần thị trấn Cái Tắc cũ - PV). Thi thể các anh sẽ được đưa qua sông chôn cất tại nghĩa trang Phú An, nói rồi họ chèo xuồng đi.

Hai ngày sau, ông Hồng nhận được tin là do đồn giặc bất ngờ đóng ngay ngã ba sông Cơ Ba, gần nghĩa trang Phú An. Vì thế, 2 chiến sĩ chèo xuồng đã không thể chôn cất đồng đội theo dự định. Họ đã đưa các anh yên nghỉ tại khu đất đối diện, để sau này có điều kiện thuận lợi sẽ cất bốc hài cốt đưa vào nghĩa trang. Ông Hồng đến nơi chỉ điểm thì thấy đúng có dấu hiệu của 3 phần mộ chôn cất chưa lâu.

Ông Hồng cho biết thời điểm đó, đồn giặc cách chỗ chôn 3 liệt sĩ chừng 100 m. Việc chôn cất đối mặt với biết bao hiểm nguy rình rập. Thế nhưng 2 chiến sĩ vẫn hết lòng đưa đồng đội hy sinh về với đất mẹ một cách chu toàn nhất.

"Tên và khu vực các anh nằm lại tôi luôn ghi nhớ. Vì ngày xưa 2 chiến sĩ chèo xuồng đã gửi gắm tôi việc đưa các anh về nghĩa trang khi phù hợp", ông Hồng xúc động.

Nhớ lại, ông Hồng đặc biệt ấn tượng với hình ảnh liệt sĩ Trường Chinh khi còn sống, lúc đó tầm 20 - 22 tuổi với ánh mắt quyết đoán bên khẩu súng chiến đấu vì chính nghĩa, gan dạ và đầy tình cảm.

"Có lần trực thăng bay ngang, anh Chinh mang khẩu súng nhắm vào quân địch. Dù địch ở trên cao, bất lợi, anh ấy vẫn sẵn sàng chiến đấu chứ không e sợ chút nào", ông Hồng nhớ lại.

Kể từ ngày 3 chiến sĩ nằm xuống, ông Hồng mong đợi ngày hòa bình để có thể đưa các anh về nghĩa trang. Tuy nhiên, vì nhiều khó khăn, ước mơ chưa thực hiện được.

Sau 57 năm, khoảnh khắc lực lượng chức năng tìm kiếm, khai quật được 2 hài cốt liệt sĩ năm xưa khiến ông Hồng vỡ òa: "Tôi xúc động khi thấy mọi người đưa hài cốt các anh lên từ lòng đất lạnh. Lòng tôi đã nhẹ nhõm hơn rất nhiều khi thực hiện được lời gửi gắm năm xưa. Hy vọng bộ hài cốt còn lại sẽ được tìm thấy để niềm vui trọn vẹn".

Trung tá Nguyễn Trần Thanh Thông, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy quân sự xã Đông Phước (thành phố Cần Thơ), cho biết địa phương ghi nhận trình báo của ông Hồng có 3 hài cốt liệt sĩ. Sau 5 ngày tích cực tìm kiếm, đơn vị đã tìm được 2 hài cốt liệt sĩ. Hiện công tác tìm kiếm tạm dừng để rà soát lại vị trí do có nhà dân xây dựng liền kề.

Lực lượng chức năng khẳng định sẽ tiếp tục nỗ lực tìm kiếm với quyết tâm cao nhất, để không một liệt sĩ nào phải nằm lại nơi đất lạnh, mà được trở về yên nghỉ trong các nghĩa trang liệt sĩ, theo chủ trương của Đảng, Nhà nước và nguyện vọng của nhân dân.