Đạo diễn điện ảnh trẻ tìm về bản sắc Việt

TÌM THẤY MÌNH TRONG BẢN SẮC VIỆT

Nhìn vào những phim như Con kể ba nghe, Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng của Đỗ Quốc Trung; Linh miêu: Quỷ nhập tràng, Heo 5 móng của Lưu Thành Luân; Lầu chú Hỏa của Hùng Trần có thể thấy một điểm chung: các đạo diễn trẻ đang đi tìm khán giả bằng bản sắc Việt. Đó không chỉ ở bối cảnh, nhân vật hay lời thoại mà biết "đánh thức" cảm xúc và tình yêu bản sắc Việt trong đời sống hôm nay.

Ở phim Con kể ba nghe, bản sắc Việt hiện lên qua cấu trúc gia đình, mối quan hệ cha con, sự đứt gãy giữa các thế hệ và những im lặng rất Á Đông trong đời sống gia đình. Phim không cần "trưng" văn hóa bằng biểu tượng lớn, mà đặt văn hóa trong cách người Việt thương nhau, chia sẻ, chịu đựng và học cách lắng nghe nhau. Đến Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng, Đỗ Quốc Trung bước sang địa hạt kinh dị dân gian và tạo cú nổ lớn hơn. Tác phẩm lấy cảm hứng từ truyền thuyết Phí Phông của đồng bào miền núi, mở ra không gian rừng thiêng, bản làng, lời nguyền và niềm tin bản địa. Thành công hơn 201 tỉ đồng của phim không chỉ nằm ở hiệu ứng từ thể loại phim kinh dị đang được ưa chuộng, mà ở việc khán giả được tiếp cận một "mỏ vàng" văn hóa còn ít được khai thác trên màn ảnh.

ẢNH: NVCC

ẢNH: NVCC

Lưu Thành Luân với Linh miêu: Quỷ nhập tràng khai thác niềm tin dân gian về hiện tượng quỷ nhập tràng, một ám ảnh lâu đời trong đời sống tâm linh người Việt. Phim đạt gần 150 tỉ đồng, trở thành một trong những phim kinh dị Việt ăn khách. Đến Heo 5 móng, đạo diễn tiếp tục chọn truyền thuyết dân gian làm điểm tựa, đưa hình tượng "heo năm móng" - một biểu tượng gắn với điềm gở, lời nguyền, sự bất an trong tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Khmer - vào cấu trúc phim kinh dị và đạt doanh thu hơn 124 tỉ đồng.

Nhà làm phim trẻ Hùng Trần đang gây chú ý với Lầu chú Hỏa lại chọn một lối đi khác khi lấy cảm hứng từ giai thoại đô thị xoay quanh gia tộc họ Hứa ở Chợ Lớn đầu thế kỷ 20, đặc biệt là truyền thuyết về "oan hồn Hứa thị". Đây là chất liệu vừa có dấu vết lịch sử đô thị Sài Gòn, vừa có huyền thoại dân gian truyền miệng, vừa có lớp không khí bí ẩn của những dinh thự cổ, những căn phòng đóng kín và những lời đồn tồn tại hàng trăm năm trong trí nhớ thị dân.

ẢNH: ĐPCC

ẢNH: ĐPCC

Đạo diễn Đỗ Quốc Trung chia sẻ với Thanh Niên: "Tôi tìm về bản sắc văn hóa Việt vì trong một thời đại toàn cầu hóa như hiện nay, giữa muôn vàn nội dung quốc tế thì tôi và nhiều người trẻ sẽ có chung mối quan tâm về nguồn cội của mình. Từ đó mình mới đi ra thế giới mà không bị hòa lẫn" .

Đạo diễn Hùng Trần, từng tham gia Cuộc thi phim ngắn Việt Nam - Vietnamese mùa đầu tiên (2024), cho biết anh muốn đưa bản sắc Việt lên màn ảnh vì đơn giản bản thân là người Việt. "Tôi từng ước sau này có cơ hội làm phim phải làm những câu chuyện gần gũi trong đời sống Việt bởi người Việt luôn muốn xem một bộ phim mà ở đó bản sắc văn hóa gần gũi sẽ thúc đẩy cảm xúc", đạo diễn Hùng Trần chia sẻ.

TÂM THẾ VÀ GÓC NHÌN NGƯỜI TRẺ

Bản sắc Việt đang trở thành lợi thế cạnh tranh trong điện ảnh nhưng không phải cứ đưa lên phim là thành công. Thách thức lớn nhất vẫn là biến chất liệu ấy thành điện ảnh. Nếu chỉ cài cắm biểu tượng, gọi tên truyền thuyết hay dựng vài nghi lễ bề mặt, phim dễ rơi vào minh họa.

ẢNH: NVCC

Và thế hệ đạo diễn trẻ đang không ngại bước vào những vùng chất liệu khó ấy với tâm thế và góc nhìn riêng. Đạo diễn Hùng Trần cho rằng khi xem một bộ phim khán giả phải có cảm xúc trước thì cảm nhận văn hóa mới bật lên được. Và người đạo diễn hay một biên kịch phải tìm tòi, đi khảo sát để "chạm" vào bản sắc ấy mới tạo độ chân thực khi đưa lên màn ảnh. "Như phim của tôi, khi tôi tìm hiểu về cô Hứa thì một trong những lời đồn là cô ấy có người yêu là kép hát. Khi tôi tìm ra là anh ấy là nghệ sĩ hát bội, tôi nghĩ bộ phim sẽ có cây đàn kìm. Và mình phải kể về cây đàn kìm trong phim kinh dị thế nào đây. Nghĩa là tôi sẽ cố gắng tìm những dụng cụ mang tính biểu tượng văn hóa và biến những thứ đó thành nhân vật trong phim", Hùng Trần chia sẻ.

Còn Đỗ Quốc Trung, để đưa được bản sắc Việt vào phim, anh phải dành nhiều thời gian để trò chuyện cùng những người lớn tuổi. Hỏi họ đủ thứ từ nếp ăn, nếp mặc, nếp ở qua những thời kỳ; nghe những câu chuyện về cách các cụ sống với nhau, cách đối đãi với thiên nhiên, với tổ tiên, với con cháu, với thế giới. Rồi anh tìm đến những địa điểm khảo sát để ngắm nghía những pho tượng, những bức phù điêu, những món đồ đã tồn tại trong đình chùa qua hàng trăm năm.

Đạo diễn Lưu Thành Luân thì cho biết khi đã chọn bản sắc văn hóa làm trung tâm thì anh sẽ đi tìm hiểu, nghiên cứu tận nơi nét văn hóa đó. Sau đó anh xây dựng lại không gian văn hóa đó và để nhân vật sống trong không gian ấy với cảm xúc thật.