Mô hình đào tạo liên kết môn học ở trường - học ngay ở báo đang mở ra một hướng đi đột phá, rút ngắn khoảng cách mênh mông giữa lý thuyết và thực tế khốc liệt của nghề báo.
Trong bối cảnh công nghệ truyền thông thay đổi từng giờ, trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại cách sản xuất tin tức, yêu cầu đào tạo nhân lực cho ngành báo chí, truyền thông cũng đứng trước những thách thức chưa từng có. Không thể mãi "dạy chay, học chay", sự bắt tay giữa các trường đại học và cơ quan báo chí uy tín như Báo Thanh Niên, Báo Tuổi Trẻ đang tạo nên một làn gió mới, mang đến cho sinh viên trải nghiệm "thực chiến" mà không giáo trình nào có thể chuyển tải hết.
Sinh viên UMT “thực chiến” dự sự kiện, tác nghiệp
Ảnh: SV UMT
Không còn "cưỡi ngựa xem hoa"
Trước đây, việc sinh viên đến các cơ quan báo chí thường chỉ dừng lại ở mức độ tham quan hoặc thực tập ngắn hạn vào năm cuối. Tuy nhiên, hai năm vừa qua chương trình hợp tác đào tạo của Báo Thanh Niên với các trường như Trường ĐH Quản lý và Công nghệ TP.HCM (UMT), Trường ĐH Văn Lang, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM (UEF), Trường ĐH Hoa Sen... đã chính thức chuyển lớp học về tòa soạn.
Ảnh: SV UMT
Không còn là những chuyến tham quan "cưỡi ngựa xem hoa", sinh viên giờ đây mang theo máy tính, máy ảnh, đến tòa soạn để tham gia những học phần chính khóa kéo dài từ 2 - 3 tháng. Tòa soạn Báo Thanh Niên đã trở thành giảng đường thứ hai của các em với những môn học như Kỹ năng biên tập, Sản xuất tin tức và phóng sự, Thẩm định tin tức hay Nhiếp ảnh.
Tại đây, các em không chỉ nghe giảng. Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giảng viên là các nhà báo giàu kinh nghiệm, hơn 30 sinh viên ngành Truyền thông đa phương tiện của UMT khi tham gia học phần Thẩm định tin tức phải đối mặt với những bài tập hóc búa: phân tích ma trận thông tin trên mạng xã hội, nhận diện tin giả (fake news) cũng như những loại hình rối loạn thông tin và thực hành quy trình kiểm chứng thông tin nghiêm ngặt của một tờ báo lớn. Kết quả của quá trình "lăn xả" đó là những sản phẩm thực tế, thậm chí có bài viết của sinh viên đã đạt chuẩn để đăng tải trên Báo Thanh Niên.
SV UMT
Ảnh: Ngọc Mai
Không chỉ UMT, sinh viên ngành Quan hệ công chúng của Trường ĐH Văn Lang cũng đã trải qua nhiều tháng "ăn ngủ" cùng nghề báo với 3 môn thực hành: Thẩm định tin tức, Viết - Biên tập tin, Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn. Sự chuyển dịch địa điểm học tập này không đơn thuần là thay đổi không gian, mà là sự thay đổi hoàn toàn về tư duy tiếp cận nghề nghiệp. Sinh viên được nhúng mình vào dòng chảy tin tức, cảm nhận được áp lực thời gian (deadline) và yêu cầu khắt khe về độ chính xác - những thứ vốn là "đặc sản" của nghề báo.
Sinh viên tham gia những học phần chính khóa kéo dài từ 2 - 3 tháng trong khóa đào tạo tại Báo Thanh Niên
Ảnh: TUYẾT LAN
Khác biệt của thực chiến
Điểm khác biệt lớn nhất khi sinh viên học tập tại Báo Thanh Niên so với môi trường đại học truyền thống nằm ở hai từ khóa là những người hướng dẫn đang làm nghề và môi trường làm báo thực tế. Báo Thanh Niên đã giải quyết bài toán này bằng cách đưa những nhà báo được đào tạo, có nghề, chuyên môn sâu và khả năng truyền đạt tốt trực tiếp đứng lớp và kể cả yêu cầu về văn bằng phải từ thạc sĩ trở lên. Ở Thanh Niên có những thư ký tòa soạn, lãnh đạo phòng ban, biên tập viên, phóng viên dạn dày kinh nghiệm, được đào tạo báo chí truyền thông trong nước và cả ở nước ngoài. Tại tòa soạn, các thầy cô nhà báo không dạy sinh viên bằng những điều đã không còn phù hợp, mà bằng chính những tình huống thực tế vừa xử lý ngay tức thì, bằng những sự cố truyền thông vừa xảy ra đêm hôm trước.
Một số hình ảnh trong khóa đào tạo tại Báo Thanh Niên
Ảnh: CTV
Khi hướng dẫn lớp sinh viên UEF, chúng tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt của sinh viên chỉ sau thời gian ngắn. Nhiều sinh viên sẵn sàng ở lại trễ sau giờ học để quay phim, dựng bài, chủ động tìm tòi đề tài mới. Sự tương tác giữa "người đi trước" và "người đi sau" đã xóa nhòa khoảng cách thầy trò, trở thành sự truyền nghề đầy tâm huyết.
Ảnh: Ngọc Mai
Minh chứng là chỉ sau một số buổi hướng dẫn chuyên sâu về sản xuất tin tức và phóng sự, sinh viên Trường ĐH Hoa Sen đã có thể tạo ra những sản phẩm hoàn chỉnh, có chất lượng cả về nội dung và hình thức. Nhiều sinh viên từ chỗ không biết viết đã tự tin viết và bày tỏ mong muốn được trở thành cộng tác viên của báo. Sinh viên Trường ĐH Văn Lang khi học môn Nhiếp ảnh đã được sử dụng hệ thống studio, thiết bị quay dựng chuyên nghiệp của tòa soạn. Kết quả là những bộ ảnh được đăng trên Báo Thanh Niên với lượt xem còn cao hơn cả của phóng viên chính thức, những video báo cáo cuối khóa không khác gì một sản phẩm báo chí thực thụ, khiến chính các giảng viên của trường cũng phải bất ngờ.
Cú bắt tay chiến lược
Sự hợp tác giữa Báo Thanh Niên và các trường đại học không chỉ là giải pháp tình thế, mà là một chiến lược dài hạn nhằm nâng cao chất lượng đầu ra cho ngành truyền thông báo chí. Nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn, Tổng Biên tập Báo Thanh Niên, nhấn mạnh: "Đây là một sự kiện có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu một bước phát triển trong mối quan hệ hợp tác hiệu quả giữa nhà trường và doanh nghiệp, giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa giảng đường và môi trường báo chí chuyên nghiệp". Báo Thanh Niên tin rằng tòa soạn không chỉ là nơi sản xuất tin tức mà còn gánh vác trách nhiệm xã hội trong việc ươm mầm tài năng trẻ. Việc mở cửa đón sinh viên cho thấy tầm nhìn cởi mở và cam kết đồng hành cùng giáo dục của Báo.
Sinh viên giao lưu khách mời một talkshow tại studio của Báo Thanh Niên
Ảnh: Ngọc Mai
Tiến sĩ Trần Lưu Cường, Phó chủ tịch Hội đồng trường UMT, cho rằng việc đưa sinh viên đến Báo Thanh Niên học tập chính là cách tốt nhất để lấp đầy khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế. "Việc thẩm định tin tức để biết được đâu là tin thật, đâu là tin giả trong bối cảnh hiện nay là cực kỳ quan trọng. Các em phải nắm lấy cơ hội này, chủ động học hỏi, tạo ra các kết nối giá trị trong tương lai", tiến sĩ Cường nhắn nhủ sinh viên.
Có mặt tại một buổi lễ bế giảng khóa học tại Báo Thanh Niên, tiến sĩ Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, bày tỏ: "Sự góp mặt của các nhà báo kỳ cựu với những kiến thức thực tiễn không chỉ mang đến cho sinh viên cái nhìn chân thực về nghề, mà còn khơi gợi đam mê, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp trong từng buổi học, từng bài thực hành". "Điều này cho thấy mô hình hợp tác giữa trường ĐH có đào tạo ngành báo chí, truyền thông với các cơ quan báo chí truyền thông đang tạo ra giá trị thật", tiến sĩ Tuấn chia sẻ. Ông cũng đánh giá việc trường đại học hợp tác các cơ quan báo chí truyền thông còn giúp giảng viên tiếp cận với thực tiễn ngành nghề để cập nhật nội dung giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng đầu ra.
Khai giảng khóa học tại Báo Thanh Niên
Ảnh: Ngọc Dương
Thông qua các chương trình hợp tác, bản thân các trường đại học đào tạo về truyền thông, báo chí hiện nay cũng đã thêm nhiều môn học mới, cải tiến chương trình đào tạo và tái định nghĩa khái niệm thực hành để kịp thời thích ứng điều kiện thực tiễn.
Bế giảng khóa học tại Báo Thanh Niên
Ảnh: Ngọc Dương
Sinh viên thực hiện bản tin tại studio Báo Thanh Niên
Ảnh: Chụp lại từ clip của SV
NHIỀU ĐOÀN GIAO LƯU QUỐC TẾ, TRAO ĐỔI HỌC THUẬT
Thời gian qua, Báo Thanh Niên thường xuyên tiếp đón các đoàn quốc tế đến giao lưu, trao đổi học thuật và kinh nghiệm về truyền thông, báo chí. Tháng 12.2024, đoàn công tác gồm 50 giáo sư, sinh viên từ 12 trường ĐH của 7 quốc gia, vùng lãnh thổ châu Á đã đến trao đổi với Báo Thanh Niên về kỹ năng nhận diện, xử lý tin giả, cũng như cách kiểm chứng thông tin, trong khuôn khổ chương trình giao lưu học thuật quốc tế được tổ chức bởi Khoa Quan hệ công chúng - Truyền thông Trường ĐH Văn Lang và Mạng lưới các nhà giáo dục tin tức và thông tin châu Á (ANNIE). Mới đây, đoàn giáo sư và nghiên cứu sinh ĐH Truyền thông Trung Quốc đã đến thăm và làm việc tại Báo Thanh Niên. Rất nhiều vấn đề liên quan chuyển đổi số báo chí, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất nội dung; hợp tác quốc tế trong lĩnh vực truyền thông cũng như hoạt động đào tạo truyền thông với các trường ĐH đã được thảo luận.
Sinh viên trực tiếp làm phóng sự bên ngoài.
ẢNH: CHỤP TỪ CLIP SẢN PHẨM CỦA SV
Đoàn giáo sư và nghiên cứu sinh ĐH Truyền thông Trung Quốc thăm Báo Thanh Niên
Ảnh: Ngọc Dương
Một hành trình ấn tượng và làm thay đổi
Nếu phải kể lại một hành trình đã khiến em ấn tượng và làm thay đổi trong năm học này, có lẽ đó chính là hơn 2 tháng học môn Thẩm định tin tức tại Báo Thanh Niên. Ngay từ buổi học đầu tiên, giảng viên chính của lớp đã khiến em thay đổi cách nhìn về bản chất của tin tức. Cô nói về trách nhiệm của người làm truyền thông, về việc phải tôn trọng sự thật.
Chúng em được học cách phân tích thông tin, cách nhận diện tin giả, cách kiểm chứng dữ liệu - những kỹ năng mà chắc hẳn ai cũng từng nghĩ chỉ dành cho các nhà báo chuyên nghiệp, nhưng hóa ra, tất cả mọi người và đặc biệt là người trẻ làm truyền thông nào cũng cần. Em cũng thật sự mở mắt trước tốc độ phát triển của AI khi được tiếp cận những ví dụ về deepfake, hình ảnh do AI tạo ra, hay tin tức bị chỉnh sửa tinh vi đến mức người dùng bình thường khó mà nhận ra. Các giảng viên ở báo không chỉ phân tích lý thuyết mà còn hướng dẫn từng bước để chúng em biết cách "bắt lỗi" thông tin trên mạng.
Những ngày thực hành tại tòa soạn lại càng đáng nhớ hơn khi được hướng dẫn điều chỉnh từng ánh sáng, từng bố cục, từng tiếng vọng nhỏ trong micro, cách sử dụng phần mềm biên tập… em mới hiểu một bản tin hoàn chỉnh là công sức của cả một ê kíp. Tại studio, đèn sáng, camera hướng thẳng vào mình, tim thì đập nhanh như trống trận. Em nói được vài câu, rồi… quên. Anh MC nhìn em cười, bảo: "Cứ xem như em đang kể chuyện cho một người bạn nghe. Tin tức phải thật, nhưng cách nói phải tự nhiên". Nhờ câu nói đó, em bình tĩnh lại, lấy hơi sâu và thể hiện tốt hơn nhiều.
Lê Mai Gia Phúc (sinh viên Trường ĐH Quản lý và Công nghệ TP.HCM - UMT)
Trải nghiệm không ngờ tới
Việc Trường ĐH Hoa Sen phối hợp cùng Báo Thanh Niên để tụi em được học trực tiếp tại tòa soạn suốt 3 tháng là điều em không ngờ tới, và đó là một trải nghiệm rất quý giá. Trước khóa học, em chỉ hiểu báo chí qua lý thuyết, đôi khi khá mơ hồ. Khi viết bài, em chủ yếu viết theo cảm tính nên nhiều lúc còn thiếu mạch lạc. Nhưng nhờ cách các nhà báo giảng rõ ràng, dễ hiểu và gắn liền với thực tế, em bắt đầu hiểu từng phần của một bài phóng sự phải đi như thế nào, cách tìm đề tài, cách kể chuyện, thu thập tư liệu và viết. Nhờ đó, em viết logic hơn, có chủ đích hơn và biết chọn chi tiết quan trọng để dẫn dắt câu chuyện. Những kiến thức từng nghĩ là khó, vào khóa học đó lại trở nên gần gũi và dễ tiếp thu.
Giảng viên là nhà báo không ngờ lại giảng bài rất cuốn hút, tạo không khí thoải mái để tụi em trao đổi, nên lớp lúc nào cũng vui và năng động chứ không hề khô hay nặng nề. Các anh chị phóng viên, MC, quay phim tại tòa soạn hỗ trợ chúng em tận tình, chia sẻ kinh nghiệm làm nghề thật - những điều mà tài liệu không thể dạy được. Nhờ vậy mà chúng em có cảm giác mình đang thật sự "làm nghề". Phần đi thực tế, tự quay, tự dẫn, tự dựng phim là trải nghiệm em nhớ nhất.
Lê Trần Anh Thư (sinh viên Trường ĐH Hoa Sen)
Mong muốn được học chuyên sâu hơn nữa
Trải nghiệm học tập tại Báo Thanh Niên là một cơ hội quý báu giúp em kết nối kiến thức hàn lâm với thực tiễn báo chí chuyên nghiệp. Với môn Thẩm định tin tức, chúng em đã được trang bị tốt về các công cụ và kỹ thuật nhận diện tin giả thông qua các bài thực hành và việc tự xây dựng bản tin thời sự. Chúng em còn mong muốn được hiểu rõ hơn về quy trình ra quyết định xuất bản, các quy định kiểm duyệt và nguyên tắc đạo đức mà tòa soạn tuân thủ.
Đối với môn Nhiếp ảnh, sinh viên đã có cơ hội để thực hành theo phong cách báo chí, tham quan, và được tham khảo các tác phẩm thực tế của giảng viên cũng như học hỏi thêm phong cách nhiếp ảnh tại studio. Chúng em cũng mong muốn được học chuyên sâu hơn nữa như phân tích về bối cảnh, hậu trường, và cách các bức ảnh được Báo Thanh Niên sử dụng để kể chuyện trong môi trường áp lực thực tế.
Trần Huỳnh Gia Phương (sinh viên Trường ĐH Văn Lang)
Bình luận (0)