Dấu ấn hợp tác Việt Nam - Nga

Đối tác thương mại quan trọng về công nghiệp, năng lượng

Nhắc đến Nga (hay Liên Xô trước đây), nhiều người dân VN đều nhớ ngay đến những sản phẩm từng rất quen thuộc, từ bàn ủi, quạt tai voi trong gia đình đến những chiếc máy cày, máy kéo. Hay Liên doanh dầu khí Việt - Nga (Vietsovpetro), một trong những biểu tượng cho mối quan hệ hợp tác song phương bền chặt, đến nay đã có 45 năm hình thành và phát triển. Năm 2025, VN và Nga kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao; trước đó, năm 2012, hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện. Với bề dày lịch sử quan hệ hữu nghị truyền thống, hợp tác kinh tế, kim ngạch trao đổi thương mại song phương đang lấy lại đà tăng trưởng tích cực với mức 4,77 tỉ USD năm 2025 và trong 4 tháng đầu năm nay đạt 1,72 tỉ USD, tăng 9,22% so với mức cùng kỳ năm trước. Cơ cấu hàng hóa giữa hai bên mang tính bổ trợ rõ rệt khi VN xuất sang Nga các sản phẩm nông nghiệp như hạt điều, cà phê, cao su, hạt tiêu cũng như hàng dệt may, thủy sản, linh kiện điện tử, điện thoại… Trong khi đó, VN nhập khẩu từ Nga các mặt hàng như lúa mì, hóa chất, dược phẩm, thiết bị ô tô…

Ảnh: TTXVN

Hai nước có nhiều dự án hợp tác đầu tư lẫn nhau. Nga hiện có gần 200 dự án tại VN với tổng vốn khoảng 1 tỉ USD, đứng thứ 25/139 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào nước ta. Mới nhất vào tháng 3 vừa qua, VN và Nga đã ký hiệp định hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ VN (dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1), kỳ vọng trở thành công trình biểu tượng mới cho tình hữu nghị Việt - Nga. Cạnh đó, Tập đoàn Novatek - nhà sản xuất khí đốt tự nhiên lớn thứ hai của Nga - đã bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác và đầu tư tại VN, mở ra nhiều cơ hội mới trong lĩnh vực năng lượng, đặc biệt là khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Hay Tập đoàn Zarubezhneft cũng lên kế hoạch phối hợp với Petrovietnam tiếp tục nghiên cứu, mở rộng hoạt động đầu tư các dự án thăm dò khai thác dầu khí mới tại cả hai nước… Ở chiều ngược lại, VN có 25 dự án đầu tư sang Nga, nổi bật là các dự án của Rusvietpetro (dự án Liên doanh giữa Petrovietnam và Zarubezhneft), Trung tâm thương mại Hà Nội - Moscow, tổ hợp chăn nuôi bò sữa và chế biến của Tập đoàn TH True Milk…

Là người đã có nhiều năm học tập, nghiên cứu tại Nga cùng rất nhiều đợt công tác ở nước này, PGS-TS Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và chính trị thế giới, phân tích: VN và Liên Xô trước đây đã có mối quan hệ ngay từ sau Cách Mạng Tháng Tám. Vì vậy hai nước đã có quan hệ hữu nghị, hợp tác truyền thống, chặt chẽ trên nhiều lĩnh vực. Trong 2 cuộc kháng chiến giành độc lập của VN, nước bạn có nhiều hoạt động viện trợ, hỗ trợ cho VN, từ quốc phòng an ninh đến kinh tế. Đến giai đoạn sau khi đất nước thống nhất thì Liên Xô và sau này là Nga cũng có vai trò hỗ trợ rất lớn đối với VN. Nếu như trước đây chủ yếu VN nhận tài trợ thì sau này, quan hệ thương mại hai bên đã phát triển mạnh mẽ và VN cũng vươn lên hợp tác ngày càng sâu rộng hơn. Hai nước đã xác lập quan hệ Đối tác chiến lược năm 2001 và nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2012. Đồng thời những chuyến thăm cấp cao của lãnh đạo hai nước đã đưa quan hệ hợp tác ngày càng mở rộng, đi vào chiều sâu. Hiện nay nhiều lĩnh vực hợp tác vẫn còn tiềm năng phát triển lớn mạnh hơn nữa.

Ảnh: TTXVN

PGS-TS Võ Đại Lược nhấn mạnh thêm: Năm trước, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng Đoàn đại biểu cấp cao VN có chuyến thăm chính thức Nga và dự Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày Chiến thắng trong chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, hai bên nhất trí tiếp tục thực hiện hợp tác trong 5 lĩnh vực trọng yếu là quốc phòng - an ninh, năng lượng - dầu khí, khoa học công nghệ cao, đào tạo nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng. Với chuyến công tác lần này của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, chắc chắn hợp tác giữa hai nước sẽ tiếp tục phát triển. Từ quan hệ đối ngoại thì nhiều lĩnh vực hợp tác khác cũng sẽ đi lên.

Du khách lập kỷ lục

Nói đến mối quan hệ khắn khít giữa VN và Nga, không thể không nhắc tới du lịch. Thời gian qua, dòng khách di chuyển giữa 2 quốc gia liên tục thiết lập những cột mốc kỷ lục mới, khẳng định vị thế đối tác du lịch chiến lược của nhau.

Theo số liệu mới nhất từ Cục Du lịch quốc gia, chỉ tính riêng 5 tháng đầu năm, VN đã đón khoảng 618.000 lượt khách Nga. Đây là thị trường có tốc độ tăng trưởng bùng nổ nhất với mức tăng lên tới 194% so với cùng kỳ 2025. Dự báo cả năm nay, lượng khách Nga tới VN sẽ dễ dàng vượt mốc 1 triệu lượt. Sau một thời gian chững lại vì dịch bệnh và chiến sự, Nga hiện đã giành vị trí thị trường khách quốc tế lớn nhất của VN tại châu Âu và thứ 3 trên toàn cầu, chỉ sau Trung Quốc và Hàn Quốc. Sự bứt phá này thực tế đã được nhen nhóm từ năm 2025. Thống kê của Hiệp hội Các nhà điều hành du lịch Nga (ATOR) ghi nhận VN chính là điểm đến nước ngoài có tốc độ tăng trưởng khách Nga cao nhất thế giới trong năm 2025, đạt tổng cộng 689.700 lượt, vượt qua cả mốc đỉnh điểm 646.524 lượt của năm 2019, thời điểm trước đại dịch Covid-19.

Không chỉ nổi bật về số lượng, khách Nga còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với hệ sinh thái du lịch của nhiều địa phương vùng duyên hải miền Trung và miền Nam. Với đặc thù thích "trốn đông", chuộng biển ấm và nắng ấm quanh năm, họ là tệp khách có thời gian lưu trú dài ngày nhất (trung bình từ 10 - 15 ngày) với mức chi tiêu vào hàng "khách sộp" nhờ xu hướng đặt các hạng phòng cao cấp, sử dụng nhiều dịch vụ tại chỗ và chi tiêu vượt xa mức tham quan cơ bản. Đến nay, Nha Trang (Khánh Hòa) vẫn là "thủ phủ" đón khách Nga lớn nhất cả nước. Các doanh nghiệp lữ hành lớn tại đây cho biết có những giai đoạn khách Nga chiếm tới trên 40% tổng lượng khách quốc tế của tỉnh, lấp đầy các resort 4 - 5 sao dọc đường Trần Phú và khu Bãi Dài. Hiệp hội Du lịch Khánh Hòa ước tính các chuyến bay charter từ Nga và các nước CIS sẽ mang theo tới 1,2 - 1,5 triệu lượt khách đến Khánh Hòa giai đoạn 2026 - 2027.

Ảnh: Bá Duy

Ông Nguyễn Văn Thành, nguyên Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Nha Trang - Khánh Hòa, nhớ lại khoảng 16 năm trước, khi Khánh Hòa bắt đầu lọt vào "mắt xanh" của người Nga, Nha Trang còn chưa vào top điểm đến của cả nước và mới bắt đầu khai phá tiềm năng du lịch quốc tế. Mỗi tuần, hãng lữ hành Pegas Turistik tổ chức 9 chuyến bay đưa khách từ vùng Viễn Đông (Nga) đến sân bay Cam Ranh; trong đó 70% khách lưu trú ở Nha Trang, 30% vào Phan Thiết.

Khách Nga hồi đó rất hài lòng với chất lượng dịch vụ du lịch ở Nha Trang và nhìn nhận đây sẽ là thiên đường du lịch trong tương lai. Quả thật, từ sau đó, khách Nga liên tục tới Nha Trang. Nối đường bay, mở rộng xúc tiến, Nga không chỉ trở thành thị trường trọng điểm chiếm tới hơn 70% lượng khách ngoại tới Nha Trang mà còn góp phần thay đổi diện mạo cả ngành du lịch Khánh Hòa. Rất nhiều Việt kiều Nga đã về nước đổ vốn đầu tư vào Nha Trang, xây dựng nên những khách sạn chất lượng dọc bãi biển, đồng thời nâng cấp chất lượng dịch vụ du lịch lên tầm cao mới.

Khởi nguồn từ Nha Trang, đến nay, Phú Quốc (An Giang), Mũi Né (Lâm Đồng) và Đà Nẵng cũng đã ghi nhận cuộc đổ bộ ồ ạt của dòng khách xứ sở bạch dương nhờ các chuyến bay thuê chuyến (charter flight) được tổ chức liên tục. Không chỉ các bãi biển xanh trong, nắng vàng rực rỡ mới có lợi thế đón khách Nga sang tránh đông như trước, thủ đô Hà Nội và TP.HCM cũng đang xúc tiến mạnh mẽ thị trường này.

Ở chiều ngược lại, xu hướng người Việt lựa chọn Nga làm điểm đến cho các kỳ nghỉ dài ngày cũng tăng trưởng rõ rệt. Đại diện các công ty lữ hành lớn tại VN như Vietravel, Saigontourist hay BestPrice thông tin các tour đi Nga (đặc biệt là hành trình "vàng" Moscow - St. Petersburg) luôn nằm trong top các tour outbound (du lịch nước ngoài) cao cấp bán chạy nhất từ hè 2025 đến nay.

Ông Nguyễn Văn Thành lý giải sau một thời gian trải qua xung đột cùng nhiều bất ổn, người Nga có nhu cầu tìm đến những nơi mang lại cảm giác thanh bình, thật sự mang tính nghỉ dưỡng. Họ sẵn sàng chi tiêu cho những trải nghiệm nghỉ dưỡng đẳng cấp cao và VN đang sở hữu đầy đủ lợi thế. Chiều ngược lại, khách Việt ngày càng có xu hướng tìm kiếm các trải nghiệm văn hóa, lịch sử sâu sắc và phong cảnh thiên nhiên khác biệt. Việc Nga áp dụng chính sách thị thực linh hoạt càng mở rộng cánh cửa đưa người Việt tới khám phá xứ sở bạch dương.

Hợp tác ngày càng rộng mở

TS Nguyễn Việt Hùng, giảng viên cao cấp - nguyên Trưởng khoa Xây dựng Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Cán bộ TP.HCM, đánh giá: VN và Nga hiện nay là Đối tác chiến lược toàn diện, trong đó, kinh tế là một trụ cột hợp tác quan trọng, phản ánh rõ nhất sự hợp tác tin cậy. Mối quan hệ này đã trải qua quá trình lâu dài và được thử thách trong nhiều điều kiện hoàn cảnh khác nhau, từ trong chiến tranh khốc liệt, trong quá trình khôi phục đất nước sau chiến tranh tới thời kỳ xây dựng, phát triển của VN.

Ảnh: TTXVN

TS Nguyễn Việt Hùng cũng nhấn mạnh sự hào hiệp của Liên Xô trước đây và của nước Nga hiện nay. Sau khi kế thừa Liên Xô, Nga đã xóa nợ và giúp VN xây dựng những lĩnh vực kinh tế hết sức quan trọng. Trong đó, ngành năng lượng, đặc biệt là khai thác dầu và khí ở thềm lục địa, đặt nền móng hình thành ngành công nghiệp khai thác dầu khí của VN. Đây là một trong thành tựu lớn về hợp tác kinh tế giữa 2 nước. Đặt trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động lớn và vấn đề năng lượng đang được đặt ra gay gắt như hiện nay, càng thấy được giá trị, tầm nhìn trong quan hệ hợp tác kinh tế giữa VN - Liên Xô ngày xưa và hôm nay là VN - Nga. Đặc biệt, Nga đã đào tạo cho VN đội ngũ những nhà quản trị doanh nghiệp, kỹ sư trên nhiều lĩnh vực khác nhau như: cơ khí chế tạo, hóa chất, bưu chính viễn thông, đường sắt, đường bộ, đường thủy nội địa, đường thủy ven bờ, rồi cảng biển, hàng hải, hàng không... Hiện nay, VN còn nhìn thấy thêm tiềm năng từ Nga là nơi cung ứng các giá trị chuyển đổi công nghệ mới.

"Nước Nga - một trung tâm khoa học sáng tạo lâu đời của thế giới - sẽ là "kho báu chất xám" rất cần thiết với nước ta khi xác định trụ cột phát triển là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Quan hệ đôi bên không dừng lại ở các giao dịch thương mại, mà còn có ý nghĩa lớn tới chất lượng đào tạo nguồn nhân lực để phục vụ kinh tế số, kinh tế xanh hiện nay của VN", TS Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.

Cũng theo chuyên gia này, quan hệ hợp tác giữa VN và Nga rất hiệu quả, rất có ý nghĩa đối với sự phát triển kinh tế của cả hai quốc gia. Điều này được chứng minh rõ nét qua sự bổ sung về chuỗi cung ứng hàng hóa thị trường trên cơ sở thế mạnh của mỗi nước. Nga có vị trí rất quan trọng ở châu Âu, châu Á và toàn cầu; còn VN được coi là "cứ điểm" chiến lược ở khu vực Đông Nam Á, châu Á - Thái Bình Dương. Nga có thể tìm đến VN như một đầu cầu chiến lược để đi vào thị trường Đông Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương. Còn VN tìm thấy ở Nga một thị trường rộng lớn và không quá khó tính, để tiêu thụ những sản phẩm hàng hóa mà chúng ta có lợi thế, nhất là nông sản, thủy hải sản. "Có thể thấy, chữ "đối tác" ở đây mang tính tương đối bình đẳng. Thậm chí, đến thời điểm hiện tại, VN còn xuất siêu sang Nga", TS Nguyễn Việt Hùng nói.

Đồng quan điểm, PGS-TS Võ Đại Lược nhìn nhận Nga vẫn đang là đối tác hàng đầu của VN. Tiềm năng để hai bên cùng phát triển trong nhiều lĩnh vực đang rất lớn. Chẳng hạn, hai bên có thể tiếp tục mở rộng hợp tác khai thác dầu khí ở Biển Đông, gồm cả chế biến, bởi Nga vẫn là cường quốc về lĩnh vực này trong khi VN có sản lượng dầu lớn. Tương tự, Nga rất mạnh về khoa học công nghệ, quốc phòng an ninh trong khi VN vừa có nhu cầu vừa thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp quan trọng này. Hay trong lĩnh vực phát triển năng lực hạt nhân thì Nga đã đi trước thời gian dài và VN đang trong quá trình triển khai. Hoặc để tham gia giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao thì VN có thể mở rộng hợp tác hơn nữa với Nga… Từ đó, ông Võ Đại Lược nhấn mạnh: Những chuyến thăm cấp cao, làm việc giữa lãnh đạo hai nước đã thể hiện mối quan hệ gắn kết, bền vững giữa hai nước. Hơn nữa, VN cũng đang có vị thế khá tốt trên trường quốc tế. Quan trọng là các bộ, ngành cũng như doanh nghiệp trong nước cần mạnh dạn hơn, mở rộng quan hệ hợp tác để hướng đến đôi bên cùng có lợi.