Điểm thi tốt nghiệp THPT 2026: Thay đổi bảng xếp hạng các địa phương

ĐỀ THI PHÂN HÓA MẠNH

So với năm 2025, điểm trung bình của cả 34 địa phương đều giảm. Tuy nhiên, sự sụt giảm này chủ yếu phản ánh mức độ phân hóa cao hơn của đề thi năm 2026 chứ không đồng nghĩa chất lượng học tập đi xuống.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Theo GS-TSKH Nguyễn Đình Đức (ĐH Quốc gia Hà Nội) và GS-TS Lê Anh Vinh (Viện Khoa học giáo dục VN), đề thi năm nay giảm yêu cầu ghi nhớ, tăng cường đánh giá năng lực vận dụng, phân tích và giải quyết vấn đề, qua đó phản ánh sát năng lực thực chất của học sinh (HS) hơn. Trong 12 môn thi, có 4 môn tăng điểm trung bình, chủ yếu thuộc nhóm STEM gồm toán, hóa, sinh học và công nghệ công nghiệp. Ngược lại, 8 môn giảm điểm; trong đó giáo dục kinh tế và pháp luật, địa lý, lịch sử giảm mạnh, còn vật lý, tin học và công nghệ nông nghiệp chỉ giảm nhẹ.

Sự thay đổi này cũng làm biến động đáng kể bảng xếp hạng chất lượng giáo dục giữa các địa phương. So với năm 2025, có 15 địa phương tăng hạng, 15 địa phương giảm hạng và 4 địa phương giữ nguyên vị trí. Trong đó, có địa phương tăng 10 bậc nhưng cũng có địa phương giảm 14 bậc.

Những biến động này cho thấy khi điểm số được đưa về gần năng lực thực chất hơn, khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa các địa phương cũng bộc lộ rõ hơn, thay vì bị che lấp bởi mặt bằng điểm cao như trước.

Căn cứ trung bình điểm thi năm 2026, có thể chia 34 địa phương thành 3 nhóm: nhóm dẫn đầu đạt từ 6,0 điểm trở lên; nhóm khá đạt từ 5,5 đến dưới 6,0 điểm; và nhóm còn lại có điểm trung bình dưới 5,5 điểm. Đây là cơ sở để đánh giá tương quan chất lượng giáo dục giữa các địa phương và xác định những khu vực cần ưu tiên đầu tư nhiều hơn.

NHÓM DẪN ĐẦU CÓ ĐIỂM TRUNG BÌNH TRÊN 6,0

Nhóm này gồm 7 địa phương dẫn đầu, trong đó Đồng bằng sông Hồng nhiều nhất với 3 đơn vị (Ninh Bình, Hà Nội, Hải Phòng), Bắc Trung bộ có 2 đơn vị (Nghệ An, Hà Tĩnh), Trung du miền núi phía bắc có Phú Thọ và Đông Nam bộ có TP.HCM. Kết quả này tiếp tục khẳng định Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung bộ là hai vùng có nền tảng giáo dục mạnh của cả nước.

Tuy nhiên, ưu thế đang nghiêng rõ về Đồng bằng sông Hồng khi cả 3 địa phương đều thăng hạng: Ninh Bình vươn lên dẫn đầu, Hà Nội xếp thứ 2 và Hải Phòng đứng thứ 3. Trong khi đó, Nghệ An, Hà Tĩnh và Phú Thọ đều giảm hạng, còn TP.HCM tăng một bậc lên vị trí thứ 7. Sự dịch chuyển này cho thấy chất lượng giáo dục giữa các địa phương dẫn đầu đang có sự phân hóa rõ với Đồng bằng sông Hồng là vùng có bước tiến mạnh nhất.

Nhóm địa phương có chất lượng giáo dục khá gồm 18 tỉnh, thành, phân bố tương đối đồng đều giữa các vùng. Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung bộ mỗi vùng có 3 địa phương; Nam Trung bộ và Tây nguyên có 5 địa phương; Đồng bằng sông Cửu Long có 3 địa phương, trong khi Đông Nam bộ chỉ có Đồng Nai. Điều này cho thấy chất lượng giáo dục không còn tập trung ở một vài trung tâm kinh tế phát triển mà đang lan tỏa sang nhiều vùng, dù vẫn còn sự chênh lệch nhất định giữa các khu vực.

Nhóm cuối gồm 9 địa phương, trong đó vùng Trung du và miền núi phía bắc chiếm 6 địa phương: Lai Châu, Lạng Sơn, Cao Bằng, Điện Biên, Sơn La và Lào Cai. Ba địa phương còn lại là Tây Ninh (Đông Nam bộ), Đắk Lắk (Tây nguyên) và Vĩnh Long (Đồng bằng sông Cửu Long). Đây chủ yếu là những địa phương còn nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội, có đông học sinh dân tộc thiểu số và nhiều năm nằm trong nhóm cuối cả nước.

Đáng chú ý, Tây Ninh giảm 10 bậc và Vĩnh Long giảm 14 bậc, cho thấy cần có những phân tích khoa học để xác định nguyên nhân và đề ra giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục trong những năm tới.

NHỮNG ĐỊA PHƯƠNG BỨT PHÁ MẠNH TRONG NĂM 2026

Điểm đáng chú ý nhất của bảng xếp hạng năm nay là sự vươn lên của nhiều địa phương. Tuyên Quang tăng tới 10 bậc, từ hạng 28 lên hạng 18. Quảng Ngãi tăng 8 bậc, Khánh Hòa tăng 7 bậc, Lâm Đồng và Lai Châu cùng tăng 6 bậc, Đồng Tháp tăng 5 bậc.

Đây đều là những địa phương có trung bình điểm thi không vượt trội nhưng lại cải thiện đáng kể vị trí tương đối khi đề thi tăng tính phân loại và một phần do tỷ lệ chọn môn thi tiếng Anh khá ít.

Sự bứt phá của Tuyên Quang và Lai Châu cho thấy khoảng cách giáo dục giữa miền núi và đồng bằng đang từng bước được thu hẹp. Những năm gần đây, việc đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao trình độ giáo viên, triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và chuyển đổi số trong dạy học đã tạo ra những chuyển biến tích cực ở nhiều tỉnh miền núi.

Ở khu vực Nam Trung bộ, Quảng Ngãi và Khánh Hòa cũng cho thấy sự thích ứng tốt với cách ra đề mới, cải thiện về chất lượng dạy học theo định hướng phát triển năng lực.

Đồng Tháp tiếp tục là điểm sáng của Đồng bằng sông Cửu Long khi tăng từ hạng 17 lên hạng 12.

ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VÀ ĐÔNG NAM BỘ ĐỐI MẶT THÁCH THỨC

Ở chiều ngược lại, nhiều địa phương giảm hạng đáng kể. Vĩnh Long giảm mạnh nhất cả nước với 14 bậc (từ hạng 19 xuống 33); Tây Ninh giảm 10 bậc, Cần Thơ giảm 8 bậc và An Giang giảm 5 bậc. Đáng chú ý, hầu hết các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long đều tụt hạng, ngoại trừ Đồng Tháp.

Kết quả này cho thấy nhiều địa phương chưa thích ứng kịp với yêu cầu của đề thi có tính phân hóa cao và tăng cường đánh giá năng lực vận dụng. Trước đây, thành tích của khu vực này được hỗ trợ đáng kể bởi các môn khoa học xã hội có phổ điểm cao. Khi các môn này được điều chỉnh theo hướng phân hóa cao hơn, lợi thế đó không còn rõ rệt.

Ở Đông Nam bộ, Đồng Nai và Tây Ninh đều giảm hạng, phản ánh sự chênh lệch chất lượng giáo dục ngay trong cùng một vùng kinh tế. Điều này cho thấy 2 địa phương cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển của một cực tăng trưởng phía nam.