Đừng để thương hiệu địa phương trả giá oan

Dư luận những ngày qua xoay quanh vụ việc liên quan đến Công ty CP Đồ hộp Hạ Long cho thấy câu chuyện không chỉ dừng lại ở an toàn thực phẩm hay trách nhiệm của một doanh nghiệp cụ thể. 

ẢNH: N.H

Khi thành phố Hải Phòng chính thức lên tiếng, phản ứng trước những tác động tiêu cực tới hình ảnh và sản phẩm truyền thống của địa phương, vấn đề được đặt ra rõ ràng hơn. Đó là chính quyền, cơ quan chức năng đang đối diện một lỗ hổng lớn trong việc bảo vệ thương hiệu địa phương, nơi tên gọi không đơn thuần là nhãn mác, mà là uy tín, sinh kế và niềm tin xã hội được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Phản ứng của Hải Phòng là cần thiết và kịp thời. Bởi khi sản phẩm mang tên "Patê Cột đèn" - một biểu tượng ẩm thực gắn với khu phố Chùa Hàng bị ảnh hưởng bởi vụ việc của một doanh nghiệp vướng vào "scandal" sử dụng thực phẩm bẩn. 

Ngay lập tức, người tiêu dùng có xu hướng quy chiếu trách nhiệm ngược trở lại cho toàn bộ sản phẩm truyền thống của thành phố. Chỉ trong thời gian ngắn, niềm tin bị lung lay, nhiều hộ sản xuất chân chính rơi vào cảnh lao đao, dù họ không hề liên quan đến sai phạm.

Patê Cột đèn Hải Phòng, xét cho cùng, không phải là thương hiệu của riêng một công ty. Đó là một ký ức ẩm thực, một phần bản sắc của đất cảng. Thế nhưng, suốt nhiều năm, tên gọi này vẫn tồn tại như một "tên gọi mở", chưa được bảo hộ bằng chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể. Chính khoảng trống pháp lý ấy đã khiến cả cộng đồng phải trả giá khi xảy ra sự cố. Một sai phạm cá biệt, nếu có, đã kéo theo hệ lụy tập thể, điều mà lẽ ra hoàn toàn có thể tránh được nếu thương hiệu địa phương được quản trị bài bản ngay từ đầu.

Từ câu chuyện Hải Phòng, nhìn rộng ra Quảng Ninh, bài học ấy càng trở nên rõ nét. Các sản phẩm như chả mực Hạ Long; sữa chua trân trân châu... không được bảo hộ, thậm chí rơi vào tay của doanh nghiệp địa phương khác. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu các sản phẩm này cũng vướng vào sự cố an toàn thực phẩm, khi đó hậu quả sẽ khôn lường.

Điều đáng lo ngại là, khi một sản phẩm mang tên địa danh gặp sự cố, dư luận rất khó phân biệt rạch ròi giữa doanh nghiệp gây ra vi phạm và cộng đồng sản xuất chân chính. Niềm tin xã hội, vốn là tài sản vô hình quý giá nhất của thương hiệu địa phương, có thể bị xói mòn chỉ sau một sự việc. 

ẢNH: N.H

Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trực tiếp về sản phẩm của mình, nhưng ở góc độ quản trị nhà nước, việc bảo vệ thương hiệu địa phương là trách nhiệm của chính quyền và các cơ quan chức năng. Nếu địa phương không sớm vào cuộc, xây dựng cơ chế bảo hộ, đăng ký nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, thì những vụ việc tương tự hoàn toàn có thể lặp lại, không chỉ ở Hải Phòng hay Quảng Ninh, mà ở bất kỳ nơi nào có sản phẩm mang tính biểu tượng.

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương khác đã đi trước một bước và thu được hiệu quả rõ rệt. Nước mắm Phú Quốc, cà phê Buôn Ma Thuột, vải thiều Lục Ngạn hay chè Thái Nguyên đều đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể từ khá sớm. Nhờ đó, địa phương không chỉ bảo vệ được uy tín sản phẩm, mà còn có công cụ pháp lý đủ mạnh để xử lý các hành vi mạo danh, làm giả, làm nhái hoặc sử dụng tên gọi một cách tùy tiện, gây tổn hại đến giá trị chung.

So với những thương hiệu này, chả mực Hạ Long hay patê Cột đèn Hải Phòng đều có sức lan tỏa xã hội rất lớn, thậm chí vượt ra ngoài phạm vi một sản phẩm đơn lẻ. Thế nhưng, việc bảo vệ tên gọi lại chưa được đặt đúng tầm. Chúng ta khai thác rất tốt giá trị thương mại và hình ảnh, nhưng lại chưa đầu tư tương xứng cho việc bảo vệ giá trị đó.

Phản ứng của TP.Hải Phòng trong vụ việc vừa qua cho thấy chính quyền đã nhìn thấy nguy cơ và sẵn sàng lên tiếng để bảo vệ uy tín địa phương. Tuy nhiên, lên tiếng thôi là chưa đủ. Điều cần thiết hơn là một chiến lược dài hơi, bài bản, với sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Việc rà soát, xác định những sản phẩm mang tính biểu tượng; xây dựng tiêu chí chất lượng; đăng ký bảo hộ pháp lý; thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm cần được triển khai song song, quyết liệt.