Gen Z và hoạt động giúp trẻ tự bảo vệ chính mình

Dự án mang tên "Scribbles", được thành lập từ năm 2015 bởi một nhóm học sinh Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam. 

Không trực tiếp quản lý các hoạt động của dự án nhưng qua theo dõi, Đoàn Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam đánh giá đây là dự án có ý nghĩa thiết thực khi hướng tới những kỹ năng và kiến thức gần gũi với đời sống của trẻ em. Đặc biệt, dự án không chỉ cung cấp kiến thức mà còn góp phần hình thành cho trẻ ý thức chủ động bảo vệ bản thân, tôn trọng người khác và ứng xử phù hợp. "Quyền kiểm soát cơ thể" là một nội dung nổi bật của dự án trong mùa hè năm 2026.

ẢNH: BTC

Bạn Trịnh Ngọc Mai (17 tuổi, đại diện ban tổ chức) cho biết, nhóm chọn chủ đề về "quyền kiểm soát cơ thể" vì đây là một kỹ năng nền tảng nhưng thường bị bỏ quên trong quá trình trẻ lớn lên. Theo Mai, khi nói đến kỹ năng sống, mọi người thường nghĩ đến giao tiếp, làm việc nhóm hay tự lập. Tuy nhiên, trước khi học cách kết nối với người khác, trẻ cần biết cách hiểu và bảo vệ chính mình.

Trong quá trình xây dựng chương trình và làm việc với trẻ, nhóm nhận ra một vấn đề đáng chú ý: nhiều em biết mình khó chịu hoặc không thoải mái trong một tình huống nào đó nhưng lại không biết rằng mình có quyền bày tỏ hay từ chối. 

Ở chiều ngược lại, người lớn đôi khi cũng vô tình vượt qua ranh giới của trẻ bởi những hành động xuất phát từ sự quan tâm hoặc thói quen hằng ngày. Vì vậy, theo ban tổ chức, giáo dục về quyền kiểm soát cơ thể và ranh giới cá nhân là cách giúp cả trẻ em lẫn người lớn hiểu cách tôn trọng cảm xúc, không gian và lựa chọn của nhau.

Thay vì đưa trẻ vào những bài học lý thuyết, nhóm chọn cách để các em tự trải nghiệm thông qua các trò chơi vận động, giúp các em nhanh chóng liên hệ với những tình huống quen thuộc trong cuộc sống. Nhờ đó, những khái niệm tưởng như trừu tượng như ranh giới cá nhân hay không gian riêng tư trở nên dễ hiểu, gần gũi hơn. 

Để làm được điều này, các thành viên phải điều chỉnh các hoạt động nhiều lần. Mỗi hoạt động vừa phải đủ hấp dẫn, phù hợp với lứa tuổi, vừa phải truyền tải đúng thông điệp mà nhóm hướng tới. Với ban tổ chức trại hè, một trò chơi thành công không chỉ đem lại niềm vui cho trẻ, mà còn phải giúp trẻ nhớ mình đã học được điều gì từ trải nghiệm đó.

ẢNH: BTC

Với em Trần Trọng Nghĩa (10 tuổi, học sinh Trường tiểu học Tây Mỗ), sau khi tham gia trại hè, em nhận thấy các khái niệm như "quyền kiểm soát cơ thể" và "ranh giới cá nhân" trở nên dễ hiểu hơn. "Cơ thể là của mình, mình có quyền nói không. Em cũng học cách để ý và tôn trọng các bạn khác, vì có khi mình thấy bình thường nhưng bạn lại thấy khó chịu. Nếu gặp phải các tình huống khiến bản thân không thoải mái, em sẽ từ chối và tìm đến bố mẹ hoặc những người lớn đáng tin cậy để nhờ giúp đỡ", Nghĩa chia sẻ.

Theo chị Nguyễn Thị Hạnh (trú P.Xuân Đỉnh, Hà Nội), cha mẹ không thể lúc nào cũng ở cạnh con để xử lý những tình huống bất ngờ. Vì vậy, trẻ cần được trang bị khả năng nhận diện nguy cơ và tự tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết. Chị cho rằng nếu chỉ dạy bằng lý thuyết, trẻ có thể khó ghi nhớ hoặc lúng túng khi gặp tình huống thực tế. Việc đưa nội dung vào trò chơi và trải nghiệm giúp trẻ dễ hiểu hơn, đồng thời biết cách vận dụng những điều đã học.

Cùng quan điểm, chị Đàm Thị Thu Hà (46 tuổi, trú P.Giảng Võ, Hà Nội) cho rằng chủ đề ranh giới cá nhân và quyền kiểm soát cơ thể rất thiết thực với trẻ. Ở nhà, cha mẹ vẫn thường nhắc nhở nhưng không phải lúc nào trẻ cũng nhớ và hiểu rõ. Theo chị, khi trẻ được chơi, được đặt vào tình huống cụ thể và tự đưa ra cách xử lý, những kiến thức này sẽ dễ ghi nhớ hơn so với việc chỉ nghe người lớn nói.

Một trong những băn khoăn mà ban tổ chức trại hè phải đối diện là phân biệt quyền từ chối với sự chống đối. Dạy trẻ nói "không" không đồng nghĩa với việc khuyến khích các em phản bác mọi yêu cầu. Khi được hướng dẫn, trẻ có thể giải thích lý do và đưa ra lựa chọn hợp lý thay vì phản ứng bốc đồng.

"Quyền từ chối không làm trẻ trở nên bướng bỉnh hơn, mà giúp các em trở nên tự tin, có trách nhiệm và chủ động hơn trong các mối quan hệ", đại diện ban tổ chức chia sẻ.

Điều thú vị là trong quá trình chuẩn bị trại hè, những người tổ chức cũng nhận ra mình đang học lại một kỹ năng mà trước đây chưa từng được dạy. Những việc tưởng như rất đơn giản như nói ra suy nghĩ của bản thân hay từ chối một điều mình không mong muốn, không phải ai cũng từng được hướng dẫn cách thực hiện. Từ đó, nhóm nhận ra đây không phải bài học chỉ dành cho trẻ em. Người lớn cũng cần học cách lắng nghe, tôn trọng và đồng hành cùng trẻ.

Đoàn Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam đánh giá cao việc dự án hướng tới những vấn đề thiết thực của cộng đồng. Từ góc độ giáo dục, Đoàn trường cho rằng Scribbles có thể được xem là một hình thức giáo dục trải nghiệm hiệu quả.

Chị Đặng Huyền Trang, Bí thư Đoàn Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, cho biết: "Trong quá trình thực hiện một dự án, học sinh không đơn thuần học về cách tổ chức một chương trình mà còn phải tự tìm hiểu vấn đề, xác định nhu cầu của đối tượng tham gia, xây dựng nội dung, làm việc nhóm và trực tiếp giải quyết những tình huống phát sinh. Quá trình cùng xây dựng dự án cũng tạo cơ hội để những bạn trẻ có chung mối quan tâm kết nối, hợp tác và chia sẻ ý tưởng".

Theo chị Trang, đây cũng chính là giá trị nổi bật của giáo dục trải nghiệm: để học sinh được tự mình khởi xướng, tự mình thực hiện và nhận ra giá trị và ý nghĩa từ những việc mình làm.

Sau trại hè, điều mà ban tổ chức mong muốn là các bạn nhỏ có thể mang theo một bài học rất đơn giản vào cuộc sống hằng ngày. Từ một trại hè dành cho trẻ, gen Z đang chủ động đưa một cách tiếp cận mới vào giáo dục kỹ năng sống.