Gian nan 'cuộc chiến' tách trẻ em khỏi mạng xã hội

Mở rộng cơ chế

Reuters hôm qua (28.6) đưa tin chính phủ Úc tuyên bố tăng gấp đôi mức phạt tối đa, lên tới gần 70 triệu USD, đối với các công ty công nghệ không thực thi nghiêm túc lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội.

Cơ quan An toàn điện tử Úc (eSafety) cũng được trao thêm thẩm quyền yêu cầu 5 nền tảng lớn như Facebook, Instagram, YouTube, Snapchat và TikTok phải cung cấp bằng chứng về việc ngăn chặn trẻ vị thành niên lập tài khoản. Thủ tướng Úc Anthony Albanese nhấn mạnh các tập đoàn công nghệ hàng đầu (Big Tech) "đang không làm đủ trách nhiệm để tuân thủ luật pháp".

Hơn 6 tháng sau khi Úc thực thi lệnh cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội (tháng 12.2025), một số nước như Anh, Thổ Nhĩ Kỳ, Indonesia cũng đã áp dụng lệnh cấm tương tự. Giới chức Anh còn đang xem xét mở rộng hạn chế sang lĩnh vực trò chơi điện tử và phát video trực tiếp (livestream).

Ảnh: AP

Tại Mỹ, dù chưa có lệnh cấm toàn quốc, phong trào bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đang gia tăng ở cả cấp địa phương lẫn liên bang. Tờ Politico cho biết sau làn sóng cấm trẻ dùng điện thoại trong giờ học, hiện có 6 bang (Iowa, Tennessee, Utah, Alabama, Virginia và Maine) đã mở rộng sang hạn chế thời gian dùng thiết bị điện tử (bao gồm máy tính bảng, dụng cụ trình chiếu). Báo Mỹ gọi đây là phong trào "mang giấy bút trở lại lớp học" do các phụ huynh vận động, trong bối cảnh ngày càng nhiều trường tiểu học áp dụng thiết bị điện tử vào giảng dạy. Ở cấp liên bang, thượng viện Mỹ tiếp tục thúc đẩy Đạo luật an toàn trực tuyến cho trẻ em (KOSA), được xem như một lá chắn pháp lý trước những ảnh hưởng rộng rãi của mạng xã hội và internet nói chung đối với trẻ.

Chạy đua với mạng xã hội

Dù các biện pháp kiểm soát bước đầu đáng ghi nhận, giới chuyên gia chỉ ra thực tế triển khai đang bộc lộ nhiều lỗ hổng. Những tính năng của mạng xã hội liên tục được cập nhật khiến các công cụ quản lý khó bắt kịp, từ đó tạo thêm nhiều "vùng xám" pháp lý, nơi cả chính phủ và các công ty công nghệ đều có lý lẽ để bảo vệ lập trường.

Nghiên cứu đăng ngày 24.6 trên tạp chí British Medical Journal (Anh) khảo sát 408 thanh thiếu niên Úc (12-15 tuổi) cho thấy 85% trong số này vẫn dùng mạng xã hội sau 3 tháng lệnh cấm có hiệu lực. Theo Reuters, nhóm thiếu niên có thể dễ dàng khai gian tuổi hoặc vượt qua các công cụ xác minh khuôn mặt lỏng lẻo của nền tảng. Bộ trưởng Truyền thông Úc Anika Wells chỉ trích các công ty công nghệ "sử dụng mánh khóe" và chỉ thực hiện các biện pháp bảo vệ tối thiểu.

Về phía Big Tech, AP hôm 28.6 cho hay đã có một số thay đổi như việc nền tảng Instagram tự động chuyển tài khoản thanh thiếu niên sang chế độ riêng tư, hay YouTube tăng cường công cụ kiểm soát cho phụ huynh. Tuy nhiên, luật sư Matthew Bergman, thuộc Trung tâm pháp lý nạn nhân mạng xã hội (Mỹ), nói với AP rằng động lực cốt lõi của các nền tảng - thiết kế sản phẩm nhằm tối đa hóa sự tương tác để thu lợi nhuận - vẫn không hề thay đổi.

Việc siết chặt quản lý cũng dấy lên những tranh luận trong ngành giáo dục. Politico dẫn lời nhà thần kinh học nhận thức Jared Horvath (từ Đại học Melbourne, Úc) lập luận trước quốc hội Mỹ hồi tháng 1 rằng sự sụt giảm điểm số ở học sinh có liên quan trực tiếp đến việc phổ cập máy tính bảng tại trường học. Ngược lại, đại diện các hiệp hội phần mềm giáo dục nêu rằng chính quyền không nên gộp chung mạng xã hội tiêu khiển với các công cụ công nghệ hỗ trợ học tập. Những tranh cãi này cho thấy việc đưa ra các chính sách kiểm soát cần có sự phân định rạch ròi, linh hoạt thay vì một lệnh cấm cứng nhắc lên toàn bộ hệ sinh thái kỹ thuật số.