Hai điểm nghẽn năng lượng ở Trung Đông

Mỹ - Iran tiếp tục leo thang

Quân đội Mỹ ngày 23.7 tuyên bố hoàn tất đêm không kích thứ 12 liên tiếp với mục tiêu làm suy giảm khả năng Iran đe dọa tàu thương mại trên các tuyến hàng hải khu vực. Theo Reuters, đợt tập kích kéo dài khoảng 5 giờ, nhắm vào năng lực hàng hải, kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV), các điểm giám sát ven biển cùng hệ thống phòng không của đối phương.

Truyền thông Iran cùng ngày đưa tin Mỹ tập kích các mục tiêu tại Bushehr, gần nhà máy điện hạt nhân thương mại duy nhất đang hoạt động của Iran, và cửa khẩu Shalamcheh giáp Iraq. Đáp trả, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 23.7 tuyên bố đã tấn công các cơ sở quân sự Mỹ tại Jordan và Kuwait, gồm radar, hệ thống phòng thủ tên lửa, kho nhiên liệu và nhà chứa máy bay. Theo CNN, Jordan và Kuwait xác nhận đã xảy ra các vụ tấn công.

ẢNH: REUTERS

Giữa lúc chiến sự căng thẳng, kênh ngoại giao vẫn bế tắc khi các phát ngôn cứng rắn từ 2 phía tiếp tục thu hẹp dư địa xuống thang. Phát biểu bên lề một sự kiện ngày 23.7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói Iran đang "cầu xin một thỏa thuận", nhưng chưa sẵn sàng chấp nhận các điều kiện cần thiết và sẽ "phải trả giá". Cùng ngày, tướng Amir Mohammad Akraminia, phát ngôn viên quân đội Iran, cảnh báo Tehran sẽ triển khai các chiến lược và kịch bản mới nhằm khiến cuộc chiến "trở nên không thể tiếp tục đối với bên tấn công". Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng tuyên bố nước này sẽ đáp trả theo nguyên tắc "ăn miếng trả miếng".

Giới quan sát cho rằng khó hình thành một thỏa thuận toàn diện khi cả Mỹ lẫn Iran vẫn tìm cách cải thiện vị thế bằng sức ép quân sự. Trả lời Al Jazeera, ông Joey Hood, cựu Đại sứ Mỹ tại Tunisia, cảnh báo tất cả các bên sẽ trở thành kẻ thua cuộc nếu không sớm quay lại bàn đàm phán.

Biển Đỏ thành mặt trận mới

Khi giao tranh Mỹ - Iran khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz giảm mạnh, biển Đỏ trở thành tuyến thay thế quan trọng cho dòng dầu Trung Đông. Tuy nhiên, lối thoát này cũng đang bị đe dọa sau khi lực lượng Houthi tại Yemen ngày 20.7 tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với Ả Rập Xê Út. Đến ngày 23.7, Houthi loan tin đã sử dụng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV tấn công 2 tàu dầu mang tên Encelia và Layla trên biển Đỏ. Hãng thông tấn SPA của Ả Rập Xê Út xác nhận tàu Encelia bị đánh trúng, gây cháy ở phần mũi, trong khi vụ tấn công tàu Layla chưa được kiểm chứng.

Reuters đưa tin ít nhất 5 tàu dầu đã phải đổi hướng ngày 22.7, còn 3 tàu chở dầu Ả Rập Xê Út sang Trung Quốc và Ấn Độ quay đầu trước đó một ngày. Houthi cũng tuyên bố buộc gần 10 tàu từ bỏ hải trình. Công ty phân tích thị trường Kpler (Pháp) ước tính khoảng 6,2 triệu thùng dầu mỗi ngày đã đi qua eo biển này trong tháng gần nhất.

Bà Helima Croft, phụ trách chiến lược hàng hóa toàn cầu tại Ngân hàng đầu tư RBC Capital Markets (Canada), cảnh báo: "Nếu tuyến Yanbu - Bab al-Mandeb không thể hoạt động thì tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu sẽ trở nên nghiêm trọng hơn và thị trường có thể rơi vào vũng lầy không còn lối thoát". Cảnh báo này phản ánh thế bế tắc của các nước xuất khẩu vùng Vịnh khi Hormuz bị đe dọa ở phía đông, trong khi cửa ngõ qua biển Đỏ ở phía tây cũng đứng trước nguy cơ bị khóa.

Ngoài ra, mặt trận biển Đỏ đặt Mỹ trước bài toán phân tán lực lượng. Tổng thống Donald Trump ngày 21.7 tuyên bố quân đội Mỹ có thể can thiệp nếu Houthi có những hành động nghiêm trọng hơn. Theo CNN dẫn lời giới chuyên gia, nếu Mỹ phải mở thêm chiến dịch tại Bab al-Mandeb, khả năng duy trì an ninh đồng thời tại cả 2 điểm nghẽn có thể bị suy yếu.