Hàng không, du lịch ứng phó 'cơn lốc ngược'

Doanh nghiệp đang ứng phó bằng những giải pháp bất thường

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Tổng biên tập Báo Thanh Niên Nguyễn Ngọc Toàn khẳng định: Là ngành kinh tế tổng hợp, hàng không và du lịch là đầu vào - đầu ra của nhiều lĩnh vực khác nhau, từ lữ hành, lưu trú, thương mại, vận tải, logistics, ẩm thực, xuất khẩu tại chỗ, bất động sản… Vì thế, ngay từ khi chúng ta bước vào kỷ nguyên tăng tốc, 2 ngành này nhận được kỳ vọng rất lớn góp sức vào mục tiêu chung để đưa đất nước đến giàu có và thịnh vượng.

Nhìn lại, hàng không và du lịch cũng đã có năm bản lề 2025 thành công rực rỡ và một khởi đầu 2026 đầy khí thế. Trên nền tảng đó, chúng ta đã đặt ra các mục tiêu rất cao trong năm nay và cho cả chặng đường sắp tới. Thế nhưng, chiến sự Trung Đông đột ngột bùng phát vào ngày cuối cùng của tháng 2 kéo dài cho đến hôm nay, không chỉ kéo theo giá xăng dầu tăng vọt, ảnh hưởng chi phí đầu vào của giá tour, giá vé máy bay mà nguy hiểm hơn là tình trạng khan hiếm nhiên liệu.

"Chúng tôi đã nhận được phản ánh khá nhiều về tình trạng hủy chuyến, ghép chuyến của hàng không. Mới tuần trước thôi, các hãng cũng chính thức công bố cắt giảm tần suất hàng ngàn chuyến bay, hàng loạt đường bay do thiếu nguyên liệu. Chúng tôi cũng biết nhiều công ty du lịch đang phải "gồng lỗ" cho những tour đã ký trước khi chiến sự xảy ra và đang tiến thoái lưỡng nan khi xây dựng tour mới trong bối cảnh chi phí tăng vọt. Có thể nói, tình hình hết sức căng thẳng và áp lực ngày càng lớn", nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn nhìn nhận.

Nói rõ hơn về tình hình căng thẳng và áp lực, ông Đặng Anh Tuấn, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Hàng không VN (Vietnam Airlines - VNA), gọi đây là "cơn lốc ngược", là cú sốc lớn kể từ sau giai đoạn đại dịch Covid-19.

Ảnh: Nhật Thịnh

Áp lực chi phí là rất lớn, không chỉ tác động tới các hãng bay trong nước mà tất cả các hãng hàng không trên thế giới đều đang phải đối mặt. Gần như tất cả doanh nghiệp (DN) hàng không đều đang phải áp dụng những giải pháp bất thường nhất để ứng phó. Bản thân VNA đã kích hoạt tình trạng điều hành theo kịch bản chiến tranh.

"Giá nhiên liệu Jet A1 leo thang ở mức không tưởng ngay sau khi nổ ra chiến tranh. Giá trung bình tháng hiện khoảng 190 USD/thùng, như hôm qua đẩy lên tới 242,7 USD, gấp 3 lần giá các hãng lập kế hoạch cho năm 2026. Với VNA, chúng tôi tính toán mỗi 1 USD giá dầu tăng so với kế hoạch sẽ phải thêm hơn 300 tỉ/năm chi phí. Với mức tăng 85 USD lên 242 USD/thùng, chi phí tăng thêm với tần suất quy mô như hiện nay khoảng trên 30.000 tỉ/năm. Sức ép cực lớn, nhất là với quy mô của hãng hàng không quốc gia như VNA", ông Tuấn dẫn chứng.

Được ví như 2 cánh của 1 chiếc máy bay, hàng không "hắt hơi" thì du lịch cũng "sổ mũi". Ông Nguyễn Văn Hải, đại diện Vinpearl, nhận định xung đột tại Trung Đông đang tạo ra tác động dây chuyền lên ngành du lịch toàn cầu. Giá nhiên liệu tăng khiến chi phí hàng không leo thang, đường bay bị điều chỉnh, thời gian bay kéo dài, đặc biệt ảnh hưởng đến các thị trường xa như châu Âu, Nga/CIS. Điều này khiến chi phí tiếp cận điểm đến tăng cao, buộc du khách phải cân nhắc lại kế hoạch du lịch.

"Thực tế tâm lý chi tiêu đang thay đổi rõ rệt. Du khách có xu hướng rút ngắn kỳ nghỉ, ưu tiên điểm đến gần, đặt dịch vụ sát ngày hoặc săn các gói tiết kiệm. Một số nhóm khách thậm chí trì hoãn kế hoạch du lịch", ông Nguyễn Văn Hải thông tin.

Bà Trần Nguyện, Phó tổng giám đốc Khối Giải trí - Nghỉ dưỡng Tập đoàn Sun Group, cũng nhìn nhận "bão giá" xăng dầu là cú sốc kép, tạo áp lực lớn lên cả hàng không và du lịch. Nhiều tour từ thị trường xa bị hủy, kéo theo hàng nghìn phòng lưu trú bị ảnh hưởng. Lượng khách đến các khu vui chơi cũng sụt giảm, trong khi cao điểm du lịch dịp lễ 30.4 - 1.5 và dịp hè đang cận kề.

Đáng lo ngại hơn, việc cắt giảm tần suất bay từ 10 - 20% đang khiến khả năng tiếp cận điểm đến bị thu hẹp. Khi hàng không bị ảnh hưởng, du lịch gần như chịu tác động tương đương do tính liên kết chặt chẽ giữa 2 ngành.

Không chỉ tác động đến thị trường, giá nhiên liệu tăng còn gây áp lực lớn lên các dự án hạ tầng, đặc biệt là các công trình phục vụ APEC 2027 tại Phú Quốc.

Hàng không gồng mình kềm giá vé

Theo ông Đặng Anh Tuấn, là DN, VNA tất nhiên phải tính toán tối ưu chi phí, song, với tư cách hãng hàng không quốc gia, hãng xác định phải ưu tiên đảm bảo kết nối, đáp ứng nhu cầu đi lại của hành khách và đóng góp cho phát triển kinh tế đất nước. Trong bối cảnh đó, VNA đang áp dụng dải giá linh hoạt từ cao đến thấp. Mức giá cao nhất chắc chắn không vượt trần và trong lúc khó khăn, chi phí tăng, bình quân giá vé của VNA hiện ở mức 80% so với giá trần. Hãng khẳng định không đẩy hết cái khó cho khách hàng mà quan điểm là cùng chia sẻ.

Tăng cường quảng bá VN - điểm đến
"an toàn, hấp dẫn, thân thiện"

Một trong những giải pháp trọng tâm là tiếp tục quảng bá VN như một điểm đến "an toàn, hấp dẫn, thân thiện". Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng và biến động địa chính trị, cần phát huy các thị trường thế mạnh như Đông Bắc Á, ASEAN, Úc, Ấn Độ… đồng thời tận dụng xu hướng dịch chuyển khách từ các khu vực kém ổn định sang những điểm đến an toàn hơn. Tuy nhiên, áp lực chi phí cũng khiến du khách có xu hướng thắt chặt chi tiêu, đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm. Ngành du lịch xác định phải giữ được niềm tin của khách, không cắt giảm chất lượng dịch vụ hay nhân sự, mà cần tối ưu vận hành, ứng dụng công nghệ và phát triển thêm sản phẩm mới như du lịch đêm, gia tăng trải nghiệm.

Ông Hà Văn Siêu, Phó cục trưởng Cục Du lịch quốc gia VN

"Chắc chắn trong thời gian tới, giá vé sẽ có điều chỉnh nhưng chúng tôi khẳng định sẽ tính toán ở điểm hài hòa giữa tối ưu quyền lợi của người tiêu dùng, đảm bảo yếu tố cạnh tranh, cố gắng hạn chế thấp nhất tác động tiêu cực tới hoạt động của DN và đồng thời duy trì ổn định trước mắt nhưng không ảnh hưởng tới tăng trưởng trong dài hạn", lãnh đạo VNA thông tin và kiến nghị Chính phủ cho phép điều chỉnh giá trần hoặc phụ thu theo kịch bản và mức độ tăng của giá nhiên liệu.

Tập trung điều chỉnh thuế, phí hỗ trợ hàng không

Việc điều chỉnh giá trần vé máy bay chưa phải giải pháp ưu tiên do vướng quy định pháp luật và thiếu tính linh hoạt trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động nhanh. Thay vào đó, cơ quan quản lý đang tập trung vào các giải pháp như điều chỉnh thuế, phí, tối ưu khai thác và tiết giảm chi phí. Ngay từ cuối tháng 2, Cục đã làm việc với các hãng bay và đơn vị cung ứng nhiên liệu để đánh giá tác động, đồng thời theo dõi sát diễn biến thị trường. Hiện nguồn cung nhiên liệu trong nước vẫn được đảm bảo, song áp lực chi phí tăng cao. Chúng tôi ưu tiên giải pháp linh hoạt, kịp thời, hạn chế tác động tiêu cực đến thị trường và người dân.

Ông Hồ Minh Tấn, Phó cục trưởng Cục Hàng không VN

Ông Tô Việt Thắng, Phó tổng giám đốc thường trực Hãng hàng không Vietjet, nhận xét: Tại VN, Cục Hàng không đã chủ động, chủ trì cùng các hãng tìm giải pháp như tìm các nguồn cung mới, thực hiện các hợp đồng tương lai về nhiên liệu, theo dõi chặt chẽ và đưa ra kế hoạch khai thác phù hợp. Tại Vietjet, công tác quản trị rủi ro là giá trị cốt lõi và đang tập trung cho việc này. Hãng xác định trước hết phải đảm bảo an toàn trong khai thác, vận hành đường bay. Song song, thực hiện tối ưu hóa từ lâu như triển khai tiết kiệm nhiên liệu, vận hành đội bay tiết kiệm nhiên liệu đến 20%; tối ưu hóa đến từng chuyến bay, kiểm soát tải cung ứng... Qua đó xây dựng phương án khai thác tiết kiệm tối đa nhiên liệu cũng như áp dụng công nghệ AI để tối ưu hóa chi phí. Đồng thời tối ưu hóa tiết kiệm nguồn lực để vận hành.

Trong bối cảnh không ổn định nguồn cung nhiên liệu, Vietjet có thể giảm 20% sản lượng khai thác, song, ông Thắng khẳng định sẽ chuyển hành khách bị ảnh hưởng sang các chuyến bay gần nhất hoàn toàn miễn phí, đảm bảo nhu cầu đi lại của người dân. Hãng cũng cam kết phục vụ nhu cầu đi lại của hành khách trong các dịp cao điểm sắp tới như lễ giỗ tổ Hùng Vương, lễ 30.4 - 1.5. "Trước quá nhiều thách thức thì với sự đồng hành của cơ quan nhà nước và hành khách, chúng tôi tin tưởng ngành hàng không có khả năng ứng phó hiệu quả, đóng vai trò kết nối trong phát triển kinh tế nói chung và du lịch nói riêng", lãnh đạo Vietjet nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Võ Huy Cường - Phó tổng giám đốc Bamboo Airways, nhìn nhận dù giá vé buộc phải tăng cao nhưng hành khách có nhu cầu sẽ vẫn đi. Đơn cử, vào giữa tháng 3, giá vé VN qua châu Âu tăng lên 84 hoặc trên 100 triệu đồng/vé nhưng đều có khách. Thế nhưng, cũng có trường hợp như Philippines không có chuyến bay vì nước họ ưu tiên xăng dầu phục vụ trong nước, hãng bay đến không có nguồn nguyên liệu bay ra. "Trong bối cảnh khó khăn, Chính phủ đang hỗ trợ và sẽ trình Quốc hội về giảm thuế cho xăng dầu trong thời gian tới. Nếu các loại thuế bằng 0 thì các hãng hàng không mới có cơ may sống sót. Một vấn đề khác là các hãng hàng không dù lớn hay nhỏ đều muốn có thể tiếp cận nguồn xăng dầu bình đẳng, minh bạch, công khai", ông Cường đề xuất và nhận định thêm du lịch muốn thu hút khách thì phải lấy được niềm tin của khách. Không để họ nơm nớp lo bay đến nơi mà không biết khi nào bay về.

Chuyên gia du lịch, hàng không Lương Hoài Nam nhận định: Việc các hãng hàng không dự kiến cắt giảm khoảng 20% sản lượng là con số "rất kinh khủng" và sẽ ảnh hưởng rất lớn tới ngành du lịch. Dù các hãng tự ứng phó, bươn chải bằng các biện pháp nội lực của mình thì cũng rất cần sự hỗ trợ của nhà nước. Chính phủ đã có những chính sách rất nhanh như giảm các loại thuế, phí xăng dầu và một số giải pháp khác kịp thời. Dù vậy, các chính sách về thuế, phí xăng dầu chỉ có hiệu lực ngắn đến ngày 15.4. Do đó, ông mong chính sách hỗ trợ của nhà nước về thuế, phí có độ dài để các hãng hàng không yên tâm lên kế hoạch khai thác.

Một vấn đề gốc rễ hơn mà ông Lương Hoài Nam kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước xem xét là bỏ giá trần vé máy bay nội địa. Hiện nay VN đã có đến 5 hãng hàng không, sức cạnh tranh tăng, đủ cơ sở để cân nhắc việc từng bước gỡ bỏ cơ chế giá trần.

Chớp "cơ" trong "nguy"

Mặc dù khó khăn chồng chất, song, đại diện Vingroup nhìn nhận đây cũng là cơ hội để VN phát huy lợi thế là điểm đến an toàn, ổn định trong bối cảnh thế giới nhiều biến động. Khi chi phí bay đường dài tăng, các thị trường gần như Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc và Đông Nam Á được kỳ vọng sẽ tăng trưởng tốt hơn. Đồng thời, du lịch nội địa tiếp tục đóng vai trò "bệ đỡ", giúp duy trì dòng khách và ổn định hoạt động toàn ngành.

Trong bối cảnh đó, xu hướng tiêu dùng của du khách cũng thay đổi theo hướng tối đa hóa giá trị trải nghiệm. Đây là cơ hội cho các mô hình du lịch tích hợp. Vinpearl cho biết đang đẩy mạnh mô hình "All-in-one destination", nơi khách có thể sử dụng đồng thời dịch vụ lưu trú, vui chơi, ẩm thực, mua sắm và chăm sóc sức khỏe tại cùng một điểm đến. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác với hãng bay, lữ hành và OTA để xây dựng các sản phẩm trọn gói cạnh tranh. Ở góc độ chính sách, Vinpearl đề xuất cần hỗ trợ ngành hàng không tối ưu chi phí vận hành, đồng thời mở rộng mạng bay, đặc biệt là các đường bay ngắn và đường bay thẳng đến thị trường trọng điểm. Song song đó, cần cải thiện chính sách thị thực và tăng cường xúc tiến để đa dạng hóa nguồn khách.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vietravel, thẳng thắn chia sẻ điều ông lo lắng nhất hiện nay không phải giá vé máy bay sẽ tăng lên bao nhiêu, giá tour còn chịu được tới bao giờ, mà là mất cơ hội "vàng" giành thị trường khách. Ông Kỳ nhìn nhận châu Á hiện đã thành trung tâm mới của dòng chảy du lịch toàn cầu, nhất là Đông Nam Á đang thành điểm dịch chuyển. VN chỉ còn cơ hội này để giữ được nhịp thị trường bằng hệ thống chính sách, cơ chế từ nhà nước và hoạt động cấu trúc kết nối của tổ hợp các DN.

Trong bối cảnh đó, ngành du lịch đang ở thế rất bị động. Đến giờ kế hoạch phụ thu của hàng không vẫn chưa có, chưa đưa được phương án phụ thu bao nhiêu, thu trong bao lâu nên các công ty du lịch rất bị động, đang phải tổ chức tour theo kiểu "đoán mò". "Chúng ta cứ nói VN đang có lợi thế vì là điểm đến an toàn, nhưng chúng ta có tận dụng được cơ hội biến nguy thành cơ được không? Chúng ta có phải là nước duy nhất trong khu vực an toàn hay không và khách không tự nhiên chuyển hướng từ Trung Đông để về VN", ông Kỳ đặt vấn đề.

Theo Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vietravel, VN đã bỏ lỡ cơ hội rất lớn sau Covid-19 để vượt lên xấp xỉ với Thái Lan, nên giai đoạn hiện nay là thời cơ không thể bỏ lỡ. Cần cấp bách xây dựng một chiến lược tổng thể để chớp thời cơ "giật" dòng khách từ các thị trường về VN. Chính sách phải được "may đo" cụ thể cho từng thị trường, có lộ trình rõ ràng.

Ông Phạm Hùng Vĩnh, Tổng giám đốc Công ty CP Mỹ phẩm Sài Gòn (SCC), thừa nhận khủng hoảng giá nhiên liệu hiện nay không chỉ là áp lực chi phí, mà còn là phép thử đối với năng lực điều hành vĩ mô và sức chống chịu của cộng đồng DN. SCC kiến nghị các giải pháp ứng phó cần được triển khai theo 2 hướng song song. Trong ngắn hạn, cần ưu tiên các biện pháp hỗ trợ trực tiếp dòng tiền DN như giảm thuế giá trị gia tăng cho ngành du lịch - vận tải, giãn thuế thu nhập DN. Đồng thời thiết lập cơ chế phản ứng nhanh liên ngành để kịp thời xử lý các gián đoạn về năng lượng và vận hành.

Về dài hạn, theo ông Phạm Hùng Vĩnh, cần thiết thành lập Quỹ ổn định ngành du lịch cho các DN nhỏ và vừa nhằm tạo bộ đệm ứng phó các cú sốc như khủng hoảng năng lượng, dịch bệnh hay thiên tai. Song song, thúc đẩy liên kết, hình thành hệ sinh thái ngành và nâng cấp chuỗi giá trị du lịch quốc gia để tăng sức cạnh tranh và giảm tính phân mảnh. "Chính sách hỗ trợ, nếu được thiết kế đúng và triển khai kịp thời, không chỉ giúp DN vượt qua giai đoạn khó khăn trước mắt mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn", ông Phạm Hùng Vĩnh nhấn mạnh.