Hạnh phúc cùng AI

Tuy nhiên, sự phát triển vượt bậc của AI cũng mang lại không ít hoang mang, sợ hãi và lo âu trong xã hội. Một trong những mối lo lớn nhất là nguy cơ mất việc làm.

Không chỉ tác động đến việc làm, AI còn ảnh hưởng sâu rộng đến mọi hoạt động trong xã hội và cách thức vận hành của các cơ quan nhà nước. Từ việc quản lý dữ liệu công dân, kiểm soát giao thông, đến hỗ trợ ra quyết định trong các chính sách công, AI đang định hình lại cách chúng ta sống, làm việc và tương tác với thế giới.

ẢNH: PHÁT TIẾN TẠO BẰNG AI

Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào công nghệ cũng đặt ra những câu hỏi về quyền riêng tư, đạo đức và an ninh. Những nỗi lo này không phải là không có cơ sở, nhưng thay vì để chúng chế ngự, chúng ta cần tìm cách sống hài hòa và hạnh phúc cùng AI.

Khởi đầu của hành trình

Khởi đầu của hành trình hạnh phúc cùng AI chính là tích hợp giáo dục với AI nhằm hướng tới sử dụng AI một cách đúng đắn, trách nhiệm và hiệu quả. Sử dụng AI không chỉ đơn thuần là biết cách vận hành một phần mềm hay ứng dụng công nghệ mà đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cách AI hoạt động, khả năng của nó, và cả những giới hạn.

Hành trình "hạnh phúc cùng AI" khởi nguồn từ việc tích hợp công nghệ này vào giáo dục, nhằm hướng tới sử dụng AI một cách đúng đắn, có trách nhiệm và hiệu quả.

Th.S Lê Vũ, Giám đốc Trung tâm Học liệu và Truyền thông - Trường đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng, là một giảng viên giàu tâm huyết trong nghiên cứu và thúc đẩy ứng dụng AI vào lĩnh vực giáo dục, truyền thông.

"Trường đại học chính là cái nôi kiến tạo nên những thế hệ tương lai cho một Việt Nam đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số. AI không còn là viễn cảnh xa xôi, mà đã trở thành động lực thực sự, định hình lại sâu sắc mọi vị trí việc làm trong cả khu vực tư nhân lẫn nhà nước. Theo tôi, lãnh đạo nhà trường, các thầy cô giáo và sinh viên cần chủ động tiếp cận, nghiên cứu, nỗ lực ứng dụng AI vào quá trình dạy - học, nhằm khai thác tối đa các giá trị tích cực, đồng thời giảm thiểu những hệ lụy tiềm ẩn như sự lệ thuộc, thụ động hay suy giảm tư duy phản biện và năng lực phân tích. Chúng ta cần định vị AI như một yếu tố tất yếu trong hệ sinh thái giáo dục, song hành cùng mối quan hệ truyền thống giữa nhà trường - giảng viên - sinh viên", Th.S Lê Vũ chia sẻ.

Dẫn dắt AI phục vụ lợi ích xã hội

Bên cạnh việc tiếp cận AI như một phần tất yếu trong hệ sinh thái giáo dục và phát triển, điều quan trọng không kém là phải tập trung nuôi dưỡng năng lực nhân bản - những phẩm chất cốt lõi giúp con người không chỉ thích ứng mà còn dẫn dắt AI phục vụ cho lợi ích xã hội. Đó là các năng lực như: tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề phức tạp, giao tiếp hiệu quả, sự đồng cảm, lòng trắc ẩn và khả năng ra quyết định dựa trên giá trị đạo đức.

AI có thể xử lý dữ liệu với tốc độ và độ chính xác vượt trội, nhưng nó không thể thay thế được trực giác sáng tạo, ý niệm văn hóa, hay sự thấu cảm con người. Ví dụ, trong thiết kế, AI có thể tạo ra các mẫu sản phẩm dựa trên dữ liệu sẵn có, nhưng chỉ con người mới hiểu được chiều sâu cảm xúc, thẩm mỹ và giá trị văn hóa đằng sau từng đường nét thiết kế. Trong y tế, AI có thể hỗ trợ chẩn đoán nhanh chóng, nhưng sự an ủi, tin tưởng và đồng hành của bác sĩ mới là liệu pháp chữa lành tinh thần cho bệnh nhân.

PGS-TS Phan Thị Hồng Xuân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, chia sẻ góc nhìn tâm huyết về vai trò của năng lực nhân bản trong thời đại AI: "Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số diễn ra với tốc độ ngày càng mạnh mẽ, đặc biệt tại khu vực ASEAN và Việt Nam, năng lực nhân bản ngày càng được nhìn nhận như một nền tảng không thể thiếu cho sự phát triển bền vững. Từ lâu, DEI - đa dạng, công bằng và hòa nhập - đã là trụ cột của một xã hội văn minh. Và chính năng lực nhân bản là nền tảng kiến tạo nên DEI - bảo đảm rằng AI được sinh ra để phục vụ con người, chứ không gây tổn hại cho con người. Các năng lực như tư duy phản biện, đồng cảm, cảm xúc xã hội, trách nhiệm cộng đồng… cần được đưa vào khung năng lực AI, không chỉ cho người phát triển mà cả người sử dụng, để công nghệ được triển khai một cách có trách nhiệm và nhân văn. Trong khi AI phát triển vượt bậc từng ngày, điều quan trọng hơn bao giờ hết là phải có những con người có nền tảng nhân bản vững chắc - để định hướng, kiểm soát và gìn giữ một xã hội hạnh phúc, nơi AI trở thành trụ cột phục vụ cho sự tiến bộ chung của nhân loại".

Sau khi chúng ta có những cá nhân được đào tạo năng lực sử dụng AI được phát triển vì hạnh phúc của con người và xã hội, một trong những cách tốt nhất để sống hạnh phúc cùng AI là sử dụng nó như một công cụ để thúc đẩy sự sáng tạo và năng suất - tạo nên giá trị .

Thay vì xem AI như một mối đe dọa, chúng ta nên coi nó như một đối tác có thể giúp chúng ta đạt được những bước đột phá trong công việc và cuộc sống. Để áp dụng AI một cách hiệu quả, chúng ta cần liên tục học hỏi và thử nghiệm. Điều này có thể bao gồm việc tham gia các dự án thử nghiệm, sử dụng các công cụ AI mới, hoặc hợp tác với các chuyên gia. Quan trọng hơn, chúng ta cần duy trì tư duy đổi mới, không ngừng tìm kiếm những cách thức mới để tích hợp AI vào công việc và cuộc sống.

Ông Nguyễn Văn Đắng, Phó tổng giám đốc SAWACO, chia sẻ: "AI là một sáng tạo tuyệt vời của khoa học - công nghệ. Chúng ta chắc chắn không thể từ chối nó trong công việc và cuộc sống. Trên góc độ của một người cha, tôi chủ động hướng dẫn và truyền cảm hứng cũng như tự mình làm gương cho các con sử dụng AI có trách nhiệm. Doanh nghiệp cần đào tạo hướng dẫn và giúp người lao động vượt lên chính mình trong kỷ nguyên AI".

Trong kỷ nguyên AI đầy biến động, hạnh phúc không đến từ việc tránh né công nghệ, mà từ việc chủ động học hỏi, thích nghi và dẫn dắt công nghệ với trái tim và năng lực bản thân. AI không phải là mối đe dọa, nếu chúng ta biết dùng nó như một công cụ để phát triển tư duy, sáng tạo và lòng trắc ẩn trong cuộc sống và việc làm. Hệ sinh thái giáo dục, doanh nghiệp, gia đình, nhà trường đều cần chung tay kiến tạo một thế hệ biết làm chủ AI một cách nhân bản.

Chúng ta không chỉ sống cùng AI - chúng ta kiến tạo một tương lai hạnh phúc với AI, nơi con người không bị thay thế mà được nâng tầm nâng năng lực và nâng sáng tạo. Đó là hành trình mà mỗi thầy cô, mỗi phụ huynh, mỗi nhà lãnh đạo hay mỗi bạn trẻ hôm nay cần gieo mầm và truyền cảm hứng. Bởi vì, hạnh phúc cùng AI không chỉ là một lựa chọn - đó là sứ mệnh của một xã hội văn minh biết kết nối công nghệ với trái tim con người để tái tạo và kiến tạo những phiên bản tốt hơn mỗi ngày.