Xây dựng văn hóa trường học
Theo kết quả một cuộc thăm dò dư luận và khảo sát không chính thức ở 30 trường học trên địa bàn hơn 10 xã/phường do EdulightenUp thực hiện, thực trạng "văn hóa cát cứ" đang trở thành vấn đề trong quá trình ổn định tổ chức sau sáp nhập, việc "xây dựng văn hóa trường học để trở thành nền tảng cho nhà trường" chưa được quan tâm nhiều.
Nhiều hiệu trưởng cho rằng sau sáp nhập, công việc bộn bề, việc cố gắng thực hiện các nhiệm vụ mang tính hành chính đã chiếm hết thời gian, nên chưa thể quan tâm đến văn hóa.
Đơn cử, một trường mầm non ở Quảng Trị có 4 điểm trường. Cô hiệu trưởng chia sẻ việc di chuyển đến 4 điểm trường này để nắm bắt tâm tư, chuyên môn, kết nối văn hóa là khá khó khăn. Tuy nhiên, cô khẳng định đã là một nhà trường thì các cá nhân trong trường phải cùng nhau xây đắp văn hóa.
Sau hơn 1 tháng sáp nhập, nhà trường tổ chức cuộc thi bóng chuyền, hưởng ứng ngày đi bộ. Bằng những hoạt động như vậy, các cán bộ, giáo viên (GV) trở nên sát gần nhau, chia sẻ, và tạo thói quen tốt trong luyện tập thể dục thể thao. Cô hiệu trưởng có thể cảm nhận sự thay đổi trong văn hóa nhà trường khi tiến hành các hoạt động thực chất, để tất cả mọi người tham gia.

Giáo viên trong một hoạt động chung của nhà trường. Thông qua các hoạt động tập thể, các giáo viên trở nên gắn bó với nhau
ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH
Qua quan sát một số trường tiểu học ở Phú Thọ, Bắc Ninh, Hà Nội, hiệu trưởng xây dựng văn hóa bằng cách kiến tạo cộng đồng học tập. Họ đã từng làm thành công ở trường cũ trước đây và tiếp tục lan tỏa đến ngôi nhà mới. Có trường chọn văn hóa đọc, có trường chọn cùng học tiếng Anh, có trường cùng học nhảy dân vũ, có trường phát động học tập suốt đời đến toàn thể GV, phụ huynh, học sinh (HS) …
Ở những trường này, đặc điểm chung là văn hóa học tập trở thành chất keo giúp các thành viên cùng nhau phát triển. Nhiều trường tiểu học sau sáp nhập có tới gần 40 GV trong tổ khối 5. Các GV cho biết trước đây, tổ chỉ có mấy người, giờ đây quy mô tăng lên gấp bội. Dù họ chưa biết hết mặt nhau nhưng vẫn chia sẻ giáo án cho nhau, dùng chung giáo án, hỏi cách dạy qua sinh hoạt chuyên môn và vẫn cảm thấy gắn kết. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường học đều làm được điều đó.
Văn Hóa là sức mạnh nội sinh của trường học
Văn hóa nhà trường đóng vai trò "linh hồn", là nền tảng cốt lõi định hình toàn bộ hoạt động quản trị trường học chất lượng. Văn hóa nhà trường là hệ thống các giá trị niềm tin, chuẩn mực ứng xử, thái độ và phong cách làm việc được chia sẻ bởi toàn thể cán bộ quản lý, GV, nhân viên và HS.

Buổi họp chuyên môn tại một trường học ở TP.HCM sau sáp nhập
ẢNH: BẢO CHÂU
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục toàn diện hiện nay, việc xây dựng và quản trị văn hóa nhà trường hiệu quả chính là chìa khóa then chốt để tạo ra môi trường giáo dục nhân văn, kỷ cương và phát triển bền vững.
Trước hết, trong công tác quản trị trường học, một văn hóa mạnh mẽ giúp chuyển hóa phương thức quản lý từ mệnh lệnh hành chính cứng nhắc sang quản trị bằng tầm nhìn, giá trị và sự đồng thuận. Khi nhà trường xây dựng được bầu không khí cởi mở, minh bạch, tôn trọng lẫn nhau và tinh thần hợp tác, người lãnh đạo dễ dàng phát huy sức mạnh tập thể. Đội ngũ GV và nhân viên không làm việc vì áp lực hình thức mà từ sự cam kết tự nguyện, lòng nhiệt huyết và niềm tự hào nghề nghiệp.
Văn hóa nhà trường cũng tạo cơ chế tự điều chỉnh hành vi hiệu quả: các chuẩn mực chung sẽ định hướng mọi quyết định quản lý, từ phân công chuyên môn, đánh giá thi đua cho đến giải quyết xung đột nội bộ, đảm bảo tính công bằng, dân chủ và gắn kết.
Thứ hai, văn hóa nhà trường có tác động trực tiếp và sâu sắc đến việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Một môi trường học đường an toàn, lành mạnh, giàu tính nhân văn là chiếc nôi nuôi dưỡng nhân cách, đạo đức và kỹ năng sống cho HS. Ở một trường học có văn hóa chung, các em HS sẽ cảm thấy được lắng nghe, tôn trọng và yêu thương. Từ đó, HS sẽ có động lực nội tại để tích cực học tập, sáng tạo và dấn thân trải nghiệm. Chất lượng giáo dục lúc này không chỉ đo lường bằng điểm số hay thành tích thi cử mà còn được thể hiện qua năng lực tự học, khả năng thích ứng, lòng trắc ẩn và tư duy phản biện của người học.
Hơn thế nữa, văn hóa nhà trường còn là chất xúc tác gắn kết 3 môi trường giáo dục: nhà trường - gia đình - xã hội, huy động nguồn lực và sự đồng hành của phụ huynh vì sự tiến bộ của HS.
Không chỉ "nhìn nhau" qua văn bản hành chính
Sau sáp nhập, mỗi trường học đều gặp không ít thử thách. Nếu hiệu trưởng không coi trọng xây dựng văn hóa thì chính họ đã bỏ quên sức mạnh nội sinh của nhà trường. Ở một tổ chức có cơ cấu nhân sự lớn gấp 4 - 5 lần, phân tán về vị trí địa lý, hiệu trưởng cần bắt đầu bằng "lắng nghe thấu cảm và khảo sát giá trị cốt lõi".
Trước khi đưa ra bất kỳ thông điệp hay quy định văn hóa mới nào, hiệu trưởng lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, cũng như những điểm tự hào truyền thống của từng trường thành viên (cả trường cũ lẫn trường mới). Hiệu trưởng hành động để GV, nhân viên cảm thấy được tôn trọng và thấu hiểu, đồng thời giúp nhà quản lý nhận diện rõ những "khoảng trống" văn hóa hoặc điểm nghẽn tâm lý đang tồn tại sau sáp nhập. Từ lắng nghe, hiệu trưởng sẽ cùng ban giám hiệu và những cá nhân cốt cán thảo luận để cùng thiết lập tầm nhìn và bộ giá trị cốt lõi chung mang tính bao trùm cho nhà trường.
Đó chính là hành trình xây dựng tầm nhìn, sứ mệnh và hệ giá trị cốt lõi mới cho ngôi trường chung; tránh tình trạng áp đặt văn hóa của trường lớn hơn lên trường nhỏ hơn. Việc này rất quan trọng, được coi là hành động tạo ra la bàn định hướng tư duy và hành động cho toàn thể hội đồng sư phạm, giúp xóa bỏ ranh giới "trường cũ - trường mới" để hướng về mục tiêu chung.
Hiệu trưởng ở một trường học có hàng trăm GV, đến từ nhiều phân hiệu, cần chủ động truyền thông minh bạch hóa thông tin về quy chế làm việc, phân công chuyên môn, tài chính và thi đua. Mọi quyết định quản lý phải đảm bảo tính công tâm, khách quan và dựa trên năng lực thực tế. Lòng tin chính là "chất keo" gắn kết văn hóa. Khi GV tin tưởng vào sự công bằng và tầm nhìn của hiệu trưởng, họ sẽ sẵn sàng mở lòng đón nhận những thay đổi.
Hiệu trưởng cũng cần tạo cơ hội giao lưu, kết nối thông qua các hoạt động tập thể và chuyên môn như: team-building, các phong trào thi đua, hội giảng cấp trường, hoặc các câu lạc bộ thể thao, nghệ thuật giao lưu giữa GV và HS các khối lớp. Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng tổ/nhóm chuyên môn ghép (trộn lẫn GV từ các cơ sở cũ) để cùng làm việc, chia sẻ kinh nghiệm. Việc này rất quan trọng, giúp phá vỡ rào cản tâm lý "làng xã thu nhỏ", giúp các thành viên hiểu biết, gắn bó và thấu cảm với nhau hơn thông qua trải nghiệm thực tế thay vì chỉ "nhìn nhau" qua các văn bản hành chính.










Bình luận (0)