Hình dung về cách ra đề thi tốt nghiệp THPT 2026

Thời điểm này, các địa phương đã nhận đề thi gốc từ Bộ GD-ĐT, hoàn tất việc in sao đề thi và vận chuyển đến các điểm thi.

Ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), cho biết cấu trúc, định dạng đề thi năm nay giữ nguyên như đề thi năm 2025 và đề minh họa đã công bố trước đó.

Cụ thể, nội dung đề thi nằm trong chương trình cấp THPT, chủ yếu lớp 12 và có một số câu hỏi thuộc kiến thức lớp 10, lớp 11. Đề thi được xây dựng theo ma trận của Bộ GD-ĐT, gồm có các cấp độ tư duy: biết, hiểu, vận dụng.

Đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tiếp tục được xây dựng theo định hướng nhằm đạt yêu cầu kiểm tra năng lực, phẩm chất người học, tỷ lệ câu hỏi mang tính phân hóa như năm 2025, trong đó có các câu vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tế cuộc sống.

ẢNH: TUẤN MINH

Các môn thi trắc nghiệm sẽ được ra theo các dạng như cấu trúc đề thi tham khảo đã được Bộ GD-ĐT công bố năm trước, gồm dạng nhiều phương án lựa chọn, dạng câu đúng/sai, dạng trả lời ngắn. Điểm trong bài thi trắc nghiệm không chia đều số câu hỏi trong đề thi mà có mức điểm khác nhau.

Ngữ văn là môn duy nhất hiện thi theo hình thức tự luận, đề sẽ tiếp tục sử dụng ngữ liệu nằm ngoài sách giáo khoa. Từ kỳ thi năm 2025 có thể thấy điều chỉnh này có tác động tích cực giúp thầy trò ở trường phổ thông đổi mới phương pháp dạy học, hướng đến hình thành năng lực, kỹ năng, giảm bớt tình trạng "đọc chép theo văn mẫu".

Đề thi ngữ văn sẽ có 2 phần: đọc hiểu (4 điểm) và viết (6 điểm). Theo PGS Đỗ Ngọc Thống, Chủ biên chương trình môn ngữ văn, ở phần đọc hiểu, học sinh phải đọc văn bản mới thuộc một trong 3 loại: văn bản văn học, văn bản thông tin, văn bản nghị luận. Nếu là văn bản văn học thì sẽ là một trong các thể loại thuộc: truyện, thơ, ký, kịch. 

Nếu là văn bản nghị luận thì hoặc là nghị luận văn học hoặc là nghị luận xã hội. Nếu là văn bản thông tin thì là văn bản thông tin tổng hợp, đề tài gắn với các vấn đề "nóng" đang diễn ra trong xã hội… Có 5 câu hỏi đọc hiểu theo 3 mức độ: biết, hiểu và vận dụng.

Phần viết sẽ gồm một câu yêu cầu viết đoạn văn và một câu viết bài văn, có cả nghị luận xã hội và nghị luận văn học.

Có 2 loại đề lớn: một là đề có yêu cầu một hoặc cả 2 câu viết liên quan đến đọc hiểu; hai là yêu cầu đọc hiểu và viết độc lập. Học sinh cần nhận biết ngay loại đề khi đọc để có cách làm phù hợp. 

Theo PGS Đỗ Ngọc Thống, cấu trúc và yêu cầu đề thi ngữ văn bảo đảm không đánh đố học sinh và tránh được kiểu học thuộc, chép lại văn mẫu. Việc không thể đoán được các nội dung yêu cầu cụ thể của đề thi, cho phép đánh giá đúng năng lực của mỗi thí sinh, hạn chế được hiện tượng chép văn mẫu, tạo được sự công bằng, khuyến khích học sinh tự chủ, sáng tạo trong làm bài…

Theo Bộ GD-ĐT, tỷ lệ câu hỏi trong đề thi các môn được xác định theo cấu trúc 40 - 30 - 30, trong đó 40% là mức độ nhận biết, 30% là thông hiểu và 30% là vận dụng, vận dụng cao. Với cấu trúc này, đề thi bắt buộc phải có sự phân hóa hợp lý.

Đại diện Bộ GD-ĐT cho biết, kỳ thi tốt nghiệp THPT có 3 mục tiêu lớn. Thứ nhất là xét tốt nghiệp. Với tỷ lệ 40 - 30 - 30 như trên, học sinh ở mức độ trung bình hoàn toàn có thể vượt qua kỳ thi. Đặc biệt, với thêm 30% câu hỏi ở mức độ thông hiểu, gần như các thí sinh đều có thể đạt được yêu cầu để xét tốt nghiệp. Vì vậy, tỷ lệ tốt nghiệp hằng năm ở mức cao không phải vì đề thi dễ, mà nguyên tắc là học sinh sau khi hoàn thành 12 năm học thì có thể tốt nghiệp được thông qua kỳ kiểm tra này.

Mục tiêu thứ hai là đánh giá chất lượng dạy và học trên diện rộng, đối sánh kết quả giữa trường với trường, lớp với lớp, địa phương này với địa phương khác và đánh giá trên phạm vi toàn quốc. Do đó, đề thi phải có tính phân hóa.

Mục tiêu thứ ba là phục vụ tuyển sinh đại học, cao đẳng. Với khoảng 30% câu hỏi ở mức độ vận dụng và vận dụng cao, đề thi sẽ tạo được sự phân hóa cần thiết để các cơ sở đào tạo tuyển sinh. 

Thí sinh là học sinh lớp 12 dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ phải thi 2 môn bắt buộc là toán, ngữ văn và một bài thi gồm 2 môn được lựa chọn trong số các môn còn lại là vật lý, hóa học, sinh học, công nghệ - công nghiệp, công nghệ - nông nghiệp, tin học, ngoại ngữ, lịch sử, địa lý, kinh tế và pháp luật. Thí sinh được chọn thi môn ngoại ngữ khác với ngoại ngữ được học tại trường phổ thông.