Học toán thì mới ra tiền, còn học văn chỉ là viển vông?

Có phải là trong thời đại trí tuệ nhân tạo thì học văn không còn cần thiết? Học văn chỉ là những điều viển vông, không tạo ra nhiều giá trị kinh tế như các môn học khác?

ảnh: Đào Ngọc Thạch

Khi học sinh, sinh viên không biết học văn để làm gì

Chia sẻ bên lề kỳ thi vào lớp 10 TP.HCM vừa qua, sau giờ thí sinh làm bài thi môn ngữ văn, thạc sĩ truyền thông Phạm Công Nhật, giảng viên báo chí - truyền thông hệ Deakin (Úc), Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), kể một câu chuyện anh gặp khi đi dạy. Sinh viên hỏi anh, trong thời đại công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), các bạn thường thấy học toán thì mới ra tiền, còn học văn toàn là viển vông, "sến súa", vậy mình phải học văn làm gì?

Anh Nhật thừa nhận, đang có một thực tế diễn ra hiện nay: Nhiều bạn trẻ không thích học văn, không thích dành thời gian cho môn văn vì không thấy lợi của môn văn là như thế nào. Song, trong thực tế, văn học là nhân học. Văn luôn là môn học cực kỳ lợi hại, mà bất cứ ngành nghề nào mà các bạn trẻ theo đuổi, đều liên quan và đều phải ứng dụng nó trong suốt cả cuộc đời.

ẢNH: VINH SAN

Thạc sĩ Phạm Công Nhật nêu một ví dụ đơn giản, như trong thời đại AI, nếu mọi người viết câu lệnh (prompt) cho máy, nếu không đúng, chuẩn, cụ thể, bài bản, sẽ không thể nào ra một kết quả đúng như mong muốn.

Học môn văn còn có thể giúp học sinh, sinh viên hiểu nghĩa, cảm thụ được ý nghĩa ca từ sâu sắc trong những ca khúc nổi tiếng của thần tượng mình, hiểu được cái hay trong bài "Golden", nhạc phim hoạt hình "KPop Demon Hunters" hay điều sâu sắc trong lời ca khúc "How you like that" của BLACKPINK... Giỏi văn, bạn mới có thể kể được câu chuyện của chính mình, một cách chân thật, có cảm xúc, để chinh phục được học bổng du học. Để làm được những điều đó, bạn không chỉ cần biết ngoại ngữ, cái gốc của bạn cần, là giỏi văn - giỏi tiếng Việt.

"Đặc biệt, mọi ngành nghề đều cần khả năng giao tiếp tốt, dù bạn có là bác sĩ, kỹ sư, ca sĩ, quản lý bất cứ mọi lĩnh vực nào. Kỹ năng giao tiếp phải được xây dựng từ những kiến thức kỹ năng cơ bản từ môn văn. Doanh nghiệp, công ty bây giờ không đánh giá một ứng viên qua bảng điểm, thành tích học tập nữa, họ nhìn qua cách bạn "kể câu chuyện riêng" của cá nhân mình. Càng đi sâu, các bạn trẻ sẽ càng thấy cái lợi hại của môn văn, từ đó biết cách để thay đổi thái độ học tập của mình về môn học này", thạc sĩ Phạm Công Nhật nói.

Học văn, viết văn để sống tốt đẹp hơn

Mới đây, hồi giữa tháng 5, tác giả Cecilia Anh Vân (tên thật là Nguyễn Thị Hồng Vân), một nhà báo, người làm truyền thông ở TP.HCM, ra mắt cuốn sách của chính mình mang tên "Content từ tim".

Đáng chú ý, suốt 5 năm qua, chị cũng là người dạy những lớp học viết nội dung (content) chân thật, nhiều cảm xúc, với tên gọi "Content từ tim" và "Content 5AM" (bởi mọi người cùng vào học lúc... 5 giờ sáng).

ẢNH: PHƯƠNG HÀ

Trong một thế giới đang dần bị bủa vây bởi những dòng nội dung được tạo ra từ thuật toán và AI, những lớp học viết của chị Vân, dạy trực tuyến, thu hút hơn 3.000 người học, cho đến nay. Người đi học viết ít tuổi nhất là 13. Và người đi học viết lớn nhất là 78 tuổi, nhiều người Việt ở nước ngoài cũng tham gia học viết.

Vậy thì có phải chỉ học toán mới được quan tâm, còn học văn, học viết, với những con chữ, đều là điều viển vông? Chị Trang Trần, làm giáo dục tại TP.HCM cùng con trai 15 tuổi tham gia lớp học viết lúc 5 giờ sáng kể: "Con trai tôi ở tuổi 15 đã bắt đầu biết cách dùng ngôn từ để diễn đạt những suy nghĩ bên trong một cách tự tin và rành mạch. Đây không chỉ là học viết, mà là hành trình để các thế hệ trong gia đình thấu hiểu và kết nối với nhau sâu sắc hơn".

Còn anh Nguyễn Hoàng Đức, nhà sáng lập ABC Digi, một người đi học viết trong thời đại AI, cho rằng, trong lĩnh vực marketing của anh, những con chữ cần phải được kết hợp thật bài bản giữa những kỹ thuật bài bản và cảm xúc chân thật. Môn văn luôn hiện diện trong cuộc sống của chúng ta. Và học viết chưa bao giờ thôi cần thiết với mỗi người.

ẢNH: THÚY HẰNG

Chị Cecilia Anh Vân, người dạy những lớp học viết, chia sẻ với PV Báo Thanh Niên: "Viết là 1 kỹ năng rất "người". Chẳng phải điều "học" chính thức đầu tiên của chúng ta ở ghế nhà trường là tập viết sao? Tại các lớp học "viết", tôi nhận ra rằng điều người ta học được, không chỉ là những cách viết câu văn - viết đoạn văn - viết sách. Bởi vì, viết trước khi là một kỹ năng, nó còn là một hình thức trò chuyện, kết nối, để hiểu mình, để hiểu nhau. Khi viết ra những dòng chữ, chúng ta là độc giả đầu tiên của chính mình. Đọc chữ mình thì nhận thấy mình, tâm hồn mình, trí tuệ mình, cảm xúc mình, cuộc sống mình".

Môn văn, như chị Vân nói, giúp mỗi chúng ta sống thật sự con người hơn trong thời đại đâu đâu cũng thấy máy móc, thấy AI.

"Viết có chủ đích tạo tiền đề cho soi chiếu có chủ đích, lựa chọn có chủ đích, sống có chủ đích. Đặc biệt trong thời đại AI, máy móc có thể làm nhiều thứ, tôi vẫn viết "cùng" AI, chứ không viết "bằng" AI. AI là copy-writing, còn chỉ con người mới có thể "writing", chị Vân bày tỏ.