Hưng Yên và Ninh Bình có thêm di sản tư liệu được UNESCO ghi danh

Lúc 15 giờ 20 ngày 5.11 (giờ Việt Nam), tại kỳ họp lần thứ 11 ở Jakarta (Indonesia), Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO (MOWCAP) đã thông qua việc ghi danh hai hồ sơ "Văn bia Phố Hiến" (Hưng Yên) và "Ma nhai trên núi Non Nước" (Ninh Bình).

Kỳ họp có hơn 150 đại biểu đến từ 24 quốc gia thành viên. Đoàn Việt Nam gồm đại diện Bộ VH-TT-DL, Cục Di sản văn hóa, Ủy ban quốc gia Chương trình Ký ức thế giới của Việt Nam, Ủy ban UNESCO Việt Nam, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cùng lãnh đạo, đại diện cộng đồng các địa phương có di sản.

Tại kỳ họp, MOWCAP xem xét 24 hồ sơ đề cử, đánh giá hoạt động giai đoạn 2024 - 2026 và thảo luận việc sửa đổi quy chế hoạt động, hướng dẫn bảo vệ di sản tư liệu. Hội nghị còn tổ chức hội thảo quốc tế với chủ đề "Thế giới của nước: Các cộng đồng du mục biển, di sản tư liệu và ký ức thế giới".

Theo MOWCAP, hai hồ sơ của Việt Nam đáp ứng các tiêu chí về tính xác thực, toàn vẹn, độc bản, ý nghĩa và tầm quan trọng ở cấp khu vực; đồng thời có kế hoạch bảo quản, quản lý và phát huy khả năng tiếp cận di sản khả thi.

Những dấu tích về một thương cảng quốc tế

Văn bia Phố Hiến gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ 17 - 20, hiện lưu giữ tại các di tích thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt phố Hiến (Hưng Yên).

Hình thành từ thế kỷ XVI và phát triển cực thịnh vào thế kỷ 17, Phố Hiến từng là thương cảng quốc tế, trung tâm văn hóa, thương mại lớn của Việt Nam, có quan hệ giao thương với nhiều khu vực Đông Nam Á và Đông Á. Hệ thống văn bia là nguồn tư liệu quan trọng tái hiện giai đoạn phát triển này.

Các văn bia ghi dấu hoạt động của nhiều cộng đồng thương nhân nước ngoài, trong đó có người Hoa, Nhật Bản và từ nửa cuối thế kỷ 17 có người Hà Lan, Bồ Đào Nha, Anh. Không chỉ phản ánh quá trình hình thành, phát triển đô thị và thương mại, những tư liệu này còn cho thấy sự giao lưu, tiếp biến văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng giữa cư dân bản địa với các cộng đồng nước ngoài.

Đáng chú ý, 9 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng phản ánh truyền thống hiếu học của người Hưng Yên. Một số văn bia còn ghi nhận đóng góp của phụ nữ trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng ở Phố Hiến. Đây là nguồn tư liệu có giá trị nghiên cứu lịch sử đô thị, ngoại giao, kinh tế và giao thương hàng hải khu vực.

ẢNH: T.L CỦA Cục Di sản văn hóa

 43 bản khắc đá trải dài 6 thế kỷ

Ma nhai trên núi Non Nước gồm 43 bản khắc còn lại trên vách đá tại di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước (Ninh Bình). Các văn bản sử dụng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, có niên đại từ thế kỷ 14 - 20.

Hệ thống ma nhai gồm nhiều thể loại như ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ..., do các vị vua, quan lại, danh nhân, nhà văn hóa và nhà thơ lưu lại. Những văn bản được nghệ nhân khắc trên đá bằng kỹ thuật điêu khắc truyền thống, tạo nên một nguồn tư liệu độc đáo gắn với cảnh quan và lịch sử vùng đất.

Nội dung các bản khắc phản ánh nhiều khía cạnh của lịch sử Việt Nam, từ quá trình dựng nước, giữ nước đến đời sống văn hóa, tư tưởng và văn học. Di sản còn cho thấy sự giao lưu, tiếp biến tư tưởng ở Đông Á, đặc biệt là sự hiện diện và dung hợp của Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo với tín ngưỡng bản địa Việt Nam.

Một số văn bản ghi nhận vai trò của phụ nữ trong hoạt động xã hội và tôn giáo qua các thời kỳ. Những tư liệu có niên đại từ thế kỷ 14 góp thêm cứ liệu nghiên cứu vị trí của phụ nữ trong đời sống xã hội Việt Nam thời trung đại.

ẢNH: T.L CỦA Cục Di sản văn hóa

Với việc hai hồ sơ được ghi danh, Việt Nam hiện có 13 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh, gồm 4 di sản trong Danh mục Di sản tư liệu thế giới và 9 di sản trong Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Kết quả này góp phần thực hiện mục tiêu tại Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030 có thêm 5 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh và đến năm 2045 có thêm 10 di sản.