Khai thông năng lực chính quyền địa phương 2 cấp

Không còn phụ thuộc địa giới hành chính

Giữa tháng 6.2026, khi chuẩn bị hồ sơ cho con gái vào lớp 10, anh Vũ Ngọc Huyền (49 tuổi; trú P.Dương Nội, Hà Nội) phát hiện còn thiếu bản trích lục giấy khai sinh của con. Anh Huyền quê ở Thái Nguyên, giấy khai sinh của con gái trước đây được làm tại quê nhà. Nghĩ rằng thủ tục trích lục giấy khai sinh chỉ nơi đăng ký hộ tịch mới giải quyết được, anh Huyền tính thu xếp công việc, dành một ngày về Thái Nguyên làm thủ tục xin cấp lại giấy tờ. Tuy nhiên, biết thông tin qua báo đài về những thuận lợi trong giải quyết thủ tục hành chính của chính quyền địa phương 2 cấp, anh Huyền quyết định đến Điểm hỗ trợ dịch vụ công số Dương Nội để hỏi thêm thông tin.

Sau khi kiểm tra trên hệ thống, cán bộ tư pháp cho biết dữ liệu hộ tịch đã được liên thông nên có thể thực hiện khai thác thông tin ngay tại Hà Nội. Chỉ trong 10 phút thao tác trên cổng dịch vụ công, thủ tục trích lục giấy khai sinh của con gái anh Huyền được cán bộ tư pháp P.Dương Nội tiếp nhận và hẹn trả kết quả sau 2 ngày. "Với người dân không chỉ đơn thuần là giải quyết một thủ tục hành chính, mà còn là sự tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức, đặc biệt đối với những người đang sinh sống, làm việc xa nơi đăng ký hộ tịch trước đây", anh nói.

ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG

Câu chuyện của anh Huyền phản ánh những thay đổi tích cực khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành hơn 1 năm qua. Với gần 3.200 trung tâm phục vụ hành chính công được lập ở các xã, phường trên cả nước, 839 loại thủ tục hành chính đã được giải quyết tại chỗ, người dân không phải lên huyện, lên tỉnh giải quyết như trước đây. Cùng đó, những thủ tục từng phụ thuộc vào địa giới hành chính đang từng bước được xử lý theo hướng "phi địa giới" với hệ thống dữ liệu liên thông, giúp người dân thuận tiện hơn rất nhiều khi giải quyết các thủ tục.

Tại Hà Nội, trong gần 1 năm khởi đầu của chính quyền địa phương 2 cấp, 126 xã, phường của TP đã tiếp nhận giải quyết 2.268.401 hồ sơ thuộc các nhiệm vụ được phân cấp, ủy quyền. Gần 99,5% hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn. Trong số đó, Hà Nội đã giải quyết 619.214 hồ sơ "phi địa giới hành chính", tạo thuận lợi cho người dân làm thủ tục ở bất kỳ đâu.

Tại Hội nghị sơ kết 1 năm chính quyền 3 cấp ngày 1.7 vừa qua, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết tỷ lệ hồ sơ quá hạn của TP đã giảm sâu từ mức 44,63% năm 2025 xuống chỉ còn 4,2% trong 6 tháng đầu năm 2026. "Kết quả khảo sát qua các kênh theo thời gian thực cho thấy tỷ lệ hài lòng và rất hài lòng của người dân đạt tới 98,95%", ông Thắng nói.

Tương tự, tại TP.HCM, nơi tiếp nhận và giải quyết trên 20% tổng số hồ sơ thủ tục hành chính của cả nước, chất lượng dịch vụ công phục vụ người dân, doanh nghiệp cũng được tối ưu hóa khi vận hành chính quyền 2 cấp. TP đã cung cấp trên 2.170 dịch vụ công trực tuyến; hơn 93% thủ tục hành chính có thể thực hiện trên môi trường điện tử. Tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt trên 99,5%. Mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt trên 96%.

Ảnh: Nguyễn Trường

"Chỉ cần đưa điện thoại ra"

Sự thuận lợi của người dân không chỉ ở những đô thị có hạ tầng tốt như Hà Nội hay TP.HCM.

Nhà cách trụ sở UBND xã hơn 10 km, bà Bùi Thị Nhướn (67 tuổi, thôn Hưng, xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ) kể bà tuổi cao, không thạo công nghệ, điện thoại được con cháu mua giúp chủ yếu để nghe gọi. Từ khi "sắp xếp lại giang sơn" và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, đoàn viên thanh niên, công an tới từng thôn, phát thông tin và hỗ trợ đăng ký, tích hợp giấy tờ trên điện thoại. "Nhiều thủ tục kê khai trên điện thoại, không phải đi lại vất vả. Vừa qua, tôi đi khám huyết áp tại y tế xã, chỉ cần đưa điện thoại ra là cán bộ hỗ trợ làm thủ tục rất nhanh", bà Nhướn kể.

Để hỗ trợ người dân, Bí thư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh xã Vân Sơn Bùi Văn Tuân cho biết Đoàn Thanh niên phối hợp MTTQ, công an xã thành lập 26 tổ công nghệ ở 26 thôn, gõ cửa từng hộ dân để hỗ trợ cài đặt ứng dụng VNeID, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, tài khoản an sinh xã hội, giấy tờ tùy thân, hướng dẫn sử dụng dịch vụ công và các ứng dụng công nghệ.

"Ở xã chúng tôi do địa bàn chia cắt, nơi xa nhất là hơn 10 km, đi lại khó khăn nên anh em trong tổ xác định phải quyết liệt làm, tranh thủ buổi tối và các ngày cuối tuần để tới từng hộ dân hỗ trợ tích hợp thông tin vào điện thoại và dần làm quen với các ứng dụng công nghệ", anh Tuân nói.

Xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ hình thành từ sáp nhập 3 xã vùng cao Vân Sơn, Quyết Chiến, Ngổ Luông của tỉnh Hòa Bình cũ, có hơn 9.100 dân, trên 99% là đồng bào Mường. Sau sáp nhập, trụ sở làm việc nằm rải rác ở nhiều điểm, cách nhau 4 - 5 km. Khó khăn không ít, nhưng sau chiến dịch cao điểm "45 ngày đêm tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số" của xã, hiện Trung tâm phục vụ hành chính công xã Vân Sơn cung cấp hơn 210 dịch vụ công trực tuyến toàn trình và một phần, giải quyết gần 3.000 hồ sơ với tỷ lệ tiếp nhận trực tuyến đạt 100%, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 99,9%.

Giám đốc Trung tâm hành chính công xã Vân Sơn Phạm Tiến Bình chia sẻ gần như toàn bộ hồ sơ của người dân đều do cán bộ hỗ trợ nộp thay. "Có bà con không nhớ tài khoản VNeID, phải ghi mật khẩu vào giấy dán sau ốp điện thoại hoặc cung cấp luôn tài khoản, mã OTP cho cán bộ làm hộ", ông nói.

Những điểm nghẽn số ở cấp xã

Mặt khác, thực tế ở nhiều địa phương cũng không chỉ có thuận lợi. Ngày 16.6, bà Nguyễn Thu Giang (tên nhân vật được thay đổi) nộp hồ sơ đăng ký biến động đất đai tại Điểm hỗ trợ dịch vụ công số Tây Hồ (P.Tây Hồ, Hà Nội) và được hẹn trả kết quả sau 10 ngày làm việc. Thế nhưng, đến đầu tháng 8 vừa qua, sau gần 2 tháng, hồ sơ vẫn chưa được xử lý hoàn tất.

Cán bộ một chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai cho biết nguyên nhân không nằm ở tính chất của hồ sơ. Theo vị này, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của công dân được cấp từ nhiều năm trước, thuộc địa giới hành chính của Q.Bắc Từ Liêm cũ và chưa từng phát sinh thủ tục đăng ký biến động nên chưa được cập nhật lên phần mềm Vilis quản lý chứng nhận.

Điều này khiến đơn vị tiếp nhận hồ sơ không thể tra cứu trực tuyến mà phải phối hợp với đơn vị đang lưu trữ hồ sơ gốc để xác minh thông tin liên quan. "Nếu dữ liệu đã được số hóa thì chỉ cần khai thác trên hệ thống dùng chung là có thể xử lý ngay, không phụ thuộc địa giới hành chính. Từ đó tiết kiệm thời gian giải quyết thủ tục hành chính cho người dân", vị cán bộ giải thích thêm.

Những "trục trặc" như trường hợp bà Giang không hiếm. Thực tế tại nhiều địa phương, hiệu quả dịch vụ công phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dữ liệu và khả năng kết nối giữa các hệ thống thông tin. Khi dữ liệu đã được số hóa, chuẩn hóa và liên thông, việc giải quyết diễn ra nhanh chóng. Ngược lại, chỉ cần một mắt xích chưa đồng bộ, toàn bộ quy trình có thể bị kéo dài.

Một chuyên viên phụ trách tư pháp tại một xã của Hà Nội cho hay để hoàn thành một hồ sơ, cán bộ phải thao tác đồng thời trên nhiều hệ thống khác nhau như phần mềm hộ tịch điện tử, phần mềm của Bộ Tư pháp, Cổng Dịch vụ công quốc gia, hệ thống quản lý văn bản cùng nhiều phần mềm chuyên ngành. "Có những dữ liệu chưa kết nối với nhau nên mình phải nhập đi nhập lại hoặc đối chiếu thủ công giữa nhiều hệ thống", nữ chuyên viên chia sẻ.

Vị cán bộ xã dẫn chứng sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, nhiều công dân khai theo tên xã mới nhưng trên hệ thống có nơi vẫn lưu tên đơn vị cũ và khi tra cứu sẽ bị báo lỗi. Điều này khiến cán bộ phải tra cứu, đối chiếu và trích xuất dữ liệu từ nhiều hệ thống mới có thể tiếp tục xử lý hồ sơ. "Có người đã ly hôn, mang đầy đủ quyết định của tòa án nhưng dữ liệu vẫn thể hiện tình trạng hôn nhân khác. Thậm chí có trường hợp người đã mất từ nhiều năm trước nhưng trên hệ thống vẫn đang trong quan hệ hôn nhân. Nếu chỉ căn cứ vào dữ liệu điện tử thì không thể giải quyết hồ sơ", chị cho biết thêm.

Tình trạng các phần mềm, hệ thống dữ liệu "chưa nói chuyện được với nhau" khiến cán bộ gặp khó khăn cũng xảy ra tại nhiều địa phương. Đảng ủy P.Hải Châu (TP.Đà Nẵng) phản ánh hiện có tới 16 hệ thống riêng biệt tương ứng với 16 bộ, ngành, thiếu tính liên thông và đồng bộ dữ liệu. Điều này khiến cán bộ cơ sở phải thường xuyên thao tác trên nhiều hệ thống khác nhau, từ hệ thống của thành phố, hệ thống của bộ, ngành, hệ thống điều phối và Cổng Dịch vụ công quốc gia. Việc đồng bộ dữ liệu từ cổng của bộ, ngành lên Cổng Dịch vụ công quốc gia cũng chưa kịp thời…

Ở những địa phương vùng cao, khó khăn không chỉ là tình trạng thiếu đồng bộ của các hệ thống dữ liệu. Theo báo cáo của Chính phủ, cả nước hiện vẫn còn 435 thôn, bản chưa được phủ sóng viễn thông đầy đủ. Tại địa bàn miền núi như Lào Cai, toàn tỉnh vẫn còn 22 thôn chưa tiếp cận được internet băng rộng cố định, 4 thôn lõm sóng, 2 thôn trắng sóng di động hoàn toàn và 35 thôn chưa có điện lưới quốc gia… Những hạn chế về hạ tầng viễn thông cũng đang trở thành "điểm nghẽn" lớn trong vận hành chính quyền 3 cấp trong hơn 1 năm qua. (còn tiếp)