Khi những clip chửi bới trên mạng dần trở thành chuyện bình thường

Một clip chửi bới, thách thức người khác trên mạng xã hội có thể khiến người xem phản cảm lúc đầu. Nhưng khi những hình ảnh tương tự xuất hiện liên tục, có người dần xem đó là chuyện bình thường, thậm chí cho rằng nhân vật trong clip có cá tính, bản lĩnh.

Theo chuyên gia tâm lý, việc thường xuyên tiếp xúc với những nội dung gây sốc có nguy cơ ảnh hưởng đến cách người trẻ nhìn nhận hành vi, chuẩn mực ứng xử và hình mẫu thành công.

Vì sao những hành vi gây sốc vẫn thu hút người xem?

Tiến sĩ tâm lý Đào Lê Hòa An, thành viên Ban Tư vấn chính sách, pháp luật về thanh thiếu nhi của Ban Bí thư Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, cho rằng những nội dung gây tranh cãi thường dễ kích hoạt phản ứng từ người xem.

Một thông điệp tích cực có thể được đón nhận trong sự đồng tình, nhưng một phát ngôn chửi bới, thách thức lại dễ tạo ra nhiều luồng ý kiến, từ ủng hộ, phản đối đến chế giễu, chỉ trích. Những phản ứng này khiến nội dung tiếp tục được bàn luận và chia sẻ.

Tuy nhiên, theo tiến sĩ Hòa An, không nên vội kết luận những người bấm thích hoặc theo dõi các nhân vật thường xuyên có hành vi gây sốc đều thiếu hiểu biết.

Ảnh: NVCC

Dưới góc độ tâm lý học, một số người có thể tìm thấy cảm giác giải tỏa gián tiếp khi xem những nhân vật dám thể hiện sự tức giận hoặc bất cần theo cách mà bản thân họ không làm trong đời thực.

Trong cuộc sống hằng ngày, con người phải tuân theo nhiều quy tắc ứng xử và có lúc phải kiềm chế cảm xúc. Khi nhìn thấy một nhân vật công khai chửi bới, thách thức người khác, người xem có thể có cảm giác như ai đó đang bộc lộ sự bức xúc thay mình.

Với những người đang cảm thấy yếu thế, thiếu tiếng nói hoặc bất an, hình tượng mạnh mẽ, không sợ ai cũng có thể tạo ra sức hút nhất định.

Theo phân tích của chuyên gia, đây là một trong những cách lý giải vì sao những nhân vật có cách hành xử ngổ ngáo vẫn thu hút được người theo dõi, dù hành vi của họ gây nhiều tranh cãi.

Mặt khác, khi người dùng thường xuyên xem những nội dung tương tự, hệ thống đề xuất của mạng xã hội có thể tiếp tục hiển thị các video cùng chủ đề.

Việc liên tục tiếp xúc với một kiểu nội dung và những bình luận ủng hộ có thể khiến một số người hình thành cảm giác rằng hành vi ấy đang được nhiều người chấp nhận. Tuy nhiên, lượng người xem hoặc số bình luận trên mạng không đại diện cho quan điểm của toàn xã hội.

Khi điều phản cảm dần trở nên quen thuộc

Theo tiến sĩ Đào Lê Hòa An, nguy cơ đáng chú ý không chỉ nằm ở một video gây sốc, mà còn ở việc người xem tiếp xúc lặp đi lặp lại với những nội dung tương tự.

Một người có thể cảm thấy khó chịu khi lần đầu xem clip chửi bới hoặc hành xử thô bạo. Nhưng nếu liên tục bắt gặp những hành vi ấy trong các video mang tính giải trí, cảm giác phản cảm ban đầu có thể giảm đi.

Từ chỗ thấy hành vi thô lỗ là khó chấp nhận, một số người dần xem đó là chuyện hài hước hoặc bình thường.

Chuyên gia phân tích rằng sự quen thuộc với một hành vi không đồng nghĩa người xem chắc chắn sẽ bắt chước hành vi đó. Tuy nhiên, việc tiếp xúc thường xuyên có thể làm thay đổi cách họ đánh giá mức độ phù hợp của những lời nói, cách ứng xử trên mạng.

Ảnh: Minh họa AI

Đó là điều anh Nguyễn Quang Tuấn (48 tuổi, ở phường Hạnh Thông) - một phụ huynh có 2 con trong độ tuổi trung học lo lắng. Anh Tuấn cho biết, các con của anh đã có điện thoại riêng, có tài khoản mạng xã hội. Là người dùng mạng xã hội, bên cạnh những lợi ích, anh Tuấn cho rằng hiện có nhiều nội dung, clip "lệch chuẩn" như: ăn mặc phản cảm, phát ngôn gây sốc...

"Các con còn nhỏ, có thể chưa phân định được đúng sai. Nhưng khi những hình ảnh lệch chuẩn xuất hiện quá nhiều, các con có thể dễ mặc định đồng tình cho rằng đó là điều bình thường. Chưa kể, những lượt bình luận, chia sẻ ủng hộ từ cư dân mạng cũng góp phần làm "chuẩn hoá" hành động lệch chuẩn", anh Tuấn bày tỏ.

Đặc biệt, nếu những hành vi gây sốc đi kèm với hàng triệu lượt xem, nhiều người theo dõi và hình ảnh giàu có, nổi tiếng, người trẻ có thể nhầm lẫn giữa việc được chú ý với việc được xã hội công nhận.

Một người thường xuyên chửi bới hoặc thể hiện lối sống bất cần vẫn có thể sở hữu lượng người theo dõi lớn. Nhưng con số ấy chỉ cho thấy khả năng thu hút sự chú ý, không phải bằng chứng về năng lực, đạo đức hay giá trị của người đó.

Theo tiến sĩ An, điều đáng lo ngại là khi những biểu hiện lệch chuẩn được gắn với các khái niệm tích cực.

Chẳng hạn, lời nói xúc phạm người khác có thể bị xem nhầm là sự thẳng thắn; thái độ bất chấp quy tắc bị coi là sống thật; còn cách hành xử hung hăng lại được tung hô như biểu hiện của cá tính, bản lĩnh.

Nếu không được nhìn nhận một cách tỉnh táo, những hình ảnh như vậy có nguy cơ ảnh hưởng đến cách người trẻ đánh giá hành vi của bản thân và người khác.

Đừng chỉ hỏi con đang xem gì

Theo tiến sĩ Đào Lê Hòa An, trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm cần được quan tâm khi bàn đến tác động của các hình mẫu nổi tiếng trên mạng.

Trong quá trình trưởng thành, người trẻ học hỏi không chỉ từ gia đình, nhà trường mà còn từ những hành vi họ quan sát được trong đời sống và trên các nền tảng số.

Khi một nhân vật liên tục gây sốc nhưng vẫn được chú ý, tung hô, một số người xem có thể hình thành suy nghĩ rằng muốn nổi tiếng phải có hành động khác thường hoặc phát ngôn thật mạnh.

Nguy cơ càng đáng chú ý nếu những hành vi thô bạo được thể hiện như một cách để giành quyền lực, sự nể phục hoặc lợi ích kinh tế.

Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng cách ứng xử của gia đình không nên chỉ dừng ở việc ngăn cấm trẻ xem một số nội dung. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ biết phân tích, đánh giá hành vi của nhân vật và tự đặt câu hỏi về những gì mình đang tiếp nhận.

"Vì vậy, tôi luôn nhắn nhủ các bậc phụ huynh đừng chỉ kiểm soát con đang xem gì. Mà hãy kích hoạt tư duy phản biện của trẻ bằng câu hỏi con nghĩ gì về hành vi của nhân vật đó. Khi tư duy đánh giá độc lập được bật lên, đứa trẻ mới không bị thuật toán và nội dung rác thao túng nhận thức", tiến sĩ An nói.

Từ lời khuyên này, cha mẹ có thể bắt đầu bằng những cuộc trò chuyện gần gũi khi con nhắc đến một nhân vật nổi tiếng trên mạng: Vì sao con thích người ấy? Hành vi trong clip có làm tổn thương ai không? Nếu gặp tình huống tương tự ngoài đời, con sẽ ứng xử thế nào?

Những câu hỏi như vậy giúp trẻ nhìn lại nội dung đã xem, thay vì chỉ tiếp nhận theo cảm xúc hoặc làm theo phản ứng của đám đông.

Theo chuyên gia, điều đáng lo ngại của hiện tượng những nhân vật thường xuyên có hành vi gây sốc trở nên nổi tiếng không chỉ nằm ở bản thân các nhân vật, mà còn ở khả năng hình thành những hình mẫu thành công lệch chuẩn.

Một video có thể chỉ đem lại vài phút giải trí. Nhưng việc liên tục tiếp xúc với những nội dung tương tự, đặc biệt khi thiếu sự trao đổi và định hướng, có thể ảnh hưởng đến cách người trẻ phân biệt giữa cá tính và sự hung hăng, giữa nổi tiếng và được tôn trọng.

Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm con dành bao nhiêu thời gian trên mạng xã hội, gia đình và nhà trường cũng cần chú ý đến cách các em hiểu, đánh giá và phản ứng với những gì mình xem mỗi ngày.