Vì sao xem một clip gây sốc, mạng xã hội liên tục đề xuất clip tương tự?

Một người dừng lại xem clip chửi bới, khoe tiền bạc hoặc gây tranh cãi trên mạng xã hội. Sau đó, họ có thể tiếp tục bắt gặp những video có nội dung tương tự trong lúc lướt mạng.

Theo chuyên gia an ninh mạng, cơ chế đề xuất dựa trên hành vi người dùng là một trong những yếu tố giúp giải thích hiện tượng này. Khi các nội dung gây sốc thu hút sự chú ý, chúng có thêm cơ hội tiếp cận người xem, kể cả thông qua những tài khoản đăng lại.

Vì sao xem một clip lại thấy thêm nhiều clip tương tự?

Ông Nguyễn Đăng Khoa, Giám đốc Bảo mật - An ninh mạng, Công ty TNHH Quốc tế Học viện Sẻ chia HVSC, nhận định sự chú ý của người dùng có vai trò quan trọng trong mô hình hoạt động của các nền tảng mạng xã hội.

Một trong những mục tiêu của nền tảng là giữ chân người dùng để duy trì hoạt động quảng cáo. Vì vậy, các hệ thống đề xuất thường dựa trên những tín hiệu tương tác nhằm lựa chọn nội dung có khả năng khiến người dùng tiếp tục xem.

Theo ông Khoa, những clip giật gân, chửi bới, khoe khoang hoặc thể hiện hình tượng "trượng nghĩa giang hồ" có thể thu hút nhiều lượt xem và tranh luận.

Ảnh: T.N

Khi người dùng bấm vào một video vì tò mò, hệ thống có thể ghi nhận hành vi ấy như một tín hiệu quan tâm. Nếu tiếp tục xem hoặc tương tác với những nội dung tương tự, họ có khả năng được đề xuất thêm các video cùng chủ đề.

Đây là một trong những lý do khiến người xem có cảm giác mạng xã hội liên tục hiển thị cùng một kiểu nội dung.

Tuy nhiên, việc đề xuất không chỉ phụ thuộc vào một lượt xem đơn lẻ. Mỗi nền tảng có cơ chế phân phối riêng, sử dụng nhiều tín hiệu khác nhau và có thể thay đổi theo thời gian.

Ông Khoa cho rằng những người chuyên xây dựng hình ảnh gây sốc trên mạng có thể tận dụng xu hướng này để thu hút sự chú ý.

Việc khoe nhà, khoe xe, thể hiện lối sống khác thường hoặc đưa ra những phát ngôn gây tranh cãi có thể khiến người xem tò mò, bình luận và chia sẻ. Khi lượng người theo dõi tăng lên, sự nổi tiếng cũng có thể được khai thác cho hoạt động quảng cáo, bán hàng hoặc những hình thức kinh doanh khác.

Theo chuyên gia, vấn đề không chỉ nằm ở người sản xuất nội dung mà còn liên quan đến cách các nền tảng phân phối và kiểm soát những nội dung có nguy cơ gây tác động tiêu cực.

Vì sao clip cũ trên mạng xã hội vẫn tiếp tục lan truyền?

Một hiện tượng khác là những video cũ của các nhân vật từng nổi tiếng trên mạng tiếp tục xuất hiện thông qua những tài khoản đăng lại.

Ngay cả khi chủ kênh không còn đăng nội dung mới, các đoạn clip từng thu hút sự chú ý vẫn có thể được cắt ghép, chỉnh sửa và chia sẻ trên những kênh khác.

Theo ông Nguyễn Đăng Khoa, một số nhóm chuyên xây dựng kênh đăng lại sử dụng những cách chỉnh sửa như cắt nhỏ video, thay đổi giọng nói hoặc điều chỉnh khung hình.

Những thao tác này có thể khiến nội dung được trình bày dưới hình thức khác với bản gốc, đồng thời gây khó khăn cho việc nhận diện các bản sao trong một số trường hợp.

Việc một video được đăng lại không mặc nhiên đồng nghĩa với vi phạm bản quyền hoặc quy định nền tảng. Tuy nhiên, những tài khoản sao chép nội dung trái phép, sử dụng hình ảnh sai mục đích hoặc đăng tải nội dung vi phạm có thể phát sinh trách nhiệm theo quy định liên quan.

Đối với những nhân vật từng vướng vòng lao lý, các clip cũ có thể tiếp tục thu hút sự quan tâm do người dùng tìm kiếm thông tin về vụ việc hoặc tò mò về những phát ngôn, hành vi trước đó.

Sự chú ý ấy cũng tạo cơ hội cho những tài khoản ăn theo tăng lượt xem. Cụ thể, mới 3 ngày trước, một tài khoản mạng xã hội đã đăng lại đoạn clip cuộc gặp gỡ của những giang hồ mạng như Huấn Hoa Hồng, Phú Lê, Hiệp đen, Thảo Ràn Ri... đều đã bị cơ quan công an khởi tố, bắt tạm giam.

Ảnh: Chụp màn hình

Theo phân tích của ông Khoa, trong một số trường hợp, các kênh đăng lại có thể tìm cách khai thác lợi ích kinh tế từ lượng người xem. Tuy nhiên, khả năng kiếm tiền còn phụ thuộc vào điều kiện và chính sách của từng nền tảng, không phải mọi video được đăng lại đều có doanh thu quảng cáo.

Một vấn đề khác được đặt ra là việc xử lý các kênh liên quan khi chủ tài khoản chính bị cơ quan chức năng xử lý.

Việc một cá nhân bị bắt hoặc bị điều tra không đồng nghĩa tất cả tài khoản, video có liên quan đến người đó tự động bị khóa hay ngừng kiếm tiền. Trên nền tảng YouTube, hiện tài khoản của giang hồ mạng Huấn Hoa Hồng với hơn 350.000 người theo dõi vẫn còn những clip cũ đăng tải được khi bị khởi tố hồi tháng 8.

Theo ông Khoa, các biện pháp xử lý phải căn cứ vào hành vi vi phạm, quy định pháp luật và chính sách áp dụng của nền tảng. Muốn hạn chế sự lan truyền của những nội dung độc hại, việc xử lý không nên chỉ tập trung vào tài khoản đăng tải ban đầu mà cần chú ý cả các kênh sao chép, cắt ghép và phát tán nội dung vi phạm.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với các nền tảng trong việc phát hiện, tiếp nhận báo cáo và xử lý những nội dung không phù hợp với quy định.

Người xem có thể làm gì?

Bên cạnh trách nhiệm của người tạo nội dung và nền tảng, cách người dùng tiếp nhận thông tin cũng góp phần quyết định một nội dung có tiếp tục lan truyền hay không.

Một video gây tranh cãi có thể được chia sẻ vì người xem đồng tình, phản đối hoặc đơn giản là muốn người khác cùng xem. Nhưng việc chia sẻ thiếu cân nhắc cũng có thể khiến nội dung tiếp cận thêm nhiều người.

PGS-TS Trương Văn Vỹ, chuyên gia về xã hội học tội phạm, giảng viên Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM (Đại học Quốc gia TP.HCM), cho rằng trẻ em hiện tiếp xúc với điện thoại thông minh, mạng xã hội từ sớm.

Ảnh: Nhật Diễm

Vì vậy, gia đình và nhà trường cần quan tâm đến việc hướng dẫn các em sử dụng mạng xã hội, nhận diện thông tin và hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tin hoặc chia sẻ.

"Trước cơn bão thông tin ngồn ngộn mỗi ngày trên mạng xã hội chưa qua khâu biên tập, kiểm duyệt… muốn hiểu đúng, hiểu đủ thì người dân phải lắng nghe từ nhiều nguồn tin khác nhau, biết cách tự kiểm chứng thông qua việc nghiên cứu, tra tài liệu, xác thực từ các nguồn chính thống", ông Vỹ nhấn mạnh.

Mạng xã hội có thể giúp một nội dung tiếp cận công chúng nhanh chóng, nhưng tốc độ lan truyền không phải thước đo độ chính xác hay giá trị của thông tin.

Với những clip gây sốc, việc dừng lại để kiểm chứng, cân nhắc trước khi bình luận hoặc chia sẻ cũng là cách người dùng hạn chế góp phần khuếch đại những nội dung không đáng tin cậy.