Kiểm soát giá hàng hóa cuối năm

Giá xăng dầu, hàng ăn uống... đồng loạt tăng

Hôm qua (3.10), Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9 tăng 0,62% so với tháng trước và tăng 5,08% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó giá xăng tăng 9,39%, dầu diesel tăng 4,53%, góp phần đáng kể đẩy mặt bằng giá tiêu dùng đi lên. Tính bình quân 9 tháng năm 2026, CPI tăng 4,52%.

Cục Thống kê nhận định, nguyên nhân chủ yếu do chỉ số giá nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68% so với cùng kỳ năm trước; vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 13,07% do giá vật liệu và nhu cầu xây dựng, sửa chữa nhà ở tăng; giá điện sinh hoạt tăng 4,35%. Bên cạnh đó, chỉ số giá nhóm giao thông tăng do giá nhiên liệu tăng 10,89%; chỉ số giá nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%, trong đó chỉ số giá nhóm thịt heo tăng 4,46%; chỉ số giá thịt gia cầm tăng 3,93%; chỉ số giá ăn uống ngoài gia đình tăng 7,14%; hay chỉ số giá nhóm giáo dục tăng 3,35% do một số trường dân lập, tư thục, dạy nghề đã điều chỉnh học phí trong năm học mới...

Không chỉ giá những sản phẩm được thống kê nói trên tăng cao mà thực tế thời gian qua, hầu như giá tất cả hàng hóa, dịch vụ trong đời sống người dân đều đi lên. Tại các chợ lẻ, giá nhiều hàng hóa đều cao hơn rất nhiều so với giá bán sỉ ở các chợ đầu mối hay tại nhà vườn. Chị Thanh Ngân (P.Tân Hưng, TP.HCM) cho biết chị thường xuyên mua khoai lang giống Nhật ở chợ với giá 30.000 đồng/kg trong khi nhiều nhà vườn chỉ rao bán 6.000 - 7.000 đồng/kg. Tương tự, ổi nữ hoàng thấy các nơi rao bán sỉ chỉ xoay quanh 10.000 - 11.000 đồng/kg thì chị phải mua lẻ với giá gấp đôi; dưa leo 30.000 đồng/kg; khổ qua 40.000 đồng/kg. Hay các loại hải sản như cá, tôm, mực..., người dân tại TP.HCM đều phải trả giá cao hơn từ gần gấp đôi đến gấp 3 lần so với các vựa.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Chị Thanh Ngân phản ánh: "Tôi biết là các nhà bán lẻ, tiểu thương sẽ phải cộng thêm nhiều chi phí, trong đó nhiều nhất là chi phí vận chuyển, nhân công và cả phần tiền lời... Nhưng không rõ là nếu chênh lệch từ chợ sỉ xuống chợ lẻ gấp đôi, còn nếu so với nhà vườn gấp 3 - 4 lần thì quá mắc. Điều này khiến những gia đình như tôi ở khu vực thành thị buộc phải thắt lưng buộc bụng".

Theo GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), thời gian qua giá hàng hóa, dịch vụ liên tục tăng và về cuối năm càng có xu hướng đi lên. Điều này sẽ tác động lên chỉ số lạm phát. Ông Vinh cho rằng, cái gốc là giá xăng dầu tăng vọt đã kéo theo giá nhiều nhóm sản phẩm khác tăng theo, đặc biệt là vận tải, logistics, từ đó khiến hiệu ứng "domino" diễn ra đồng đều và lan rộng. Bên cạnh đó, chi phí tài chính của các doanh nghiệp (DN) cũng lên cao do lãi suất cho vay nhảy vọt.

"Chi phí tài chính cũng là một gánh nặng vì đại đa số DN trong hoạt động kinh doanh đều phải vay tiền từ ngân hàng. Cộng thêm chi phí từ xăng dầu đẩy chi phí đầu vào của DN lên cao, từ đó tác động đến mặt bằng giá cả hàng hóa hay dịch vụ nói chung", GS-TS Võ Xuân Vinh nhận định.

Cần có nhiều chính sách đủ lớn, tiếp sức doanh nghiệp

Tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ hôm qua 3.10, một trong những yêu cầu mà Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nêu ra để các bộ, ngành, địa phương thực hiện là tập trung phát triển mạnh thị trường trong nước, kích cầu, khai thác hiệu quả mùa tiêu dùng, du lịch cuối năm gắn với kiểm soát, bình ổn giá, đẩy mạnh xuất khẩu, giảm nhập siêu; kiểm soát chặt chẽ giá cả, quyết tâm phấn đấu giữ mục tiêu lạm phát năm 2026 đã được Quốc hội thông qua.

Chuyên gia kinh tế, PGS-TS Đinh Trọng Thịnh lo ngại, giá dầu thế giới vẫn còn diễn biến bất thường trong thời gian tới. Khi giá nhiên liệu lên cao thì sẽ lan sang chi phí giao thông, vận tải và cuối cùng là giá hàng hóa. Ngay cả khi giá xăng dầu bắt đầu giảm, cước vận tải và giá hàng hóa chưa chắc giảm ngay, bởi DN vẫn phải hấp thụ những chi phí đầu vào đã tăng trước đó. Đồng thời, với lãi suất neo cao cũng tác động đến chi phí đầu vào của DN. Vì vậy về phía DN thì cố gắng tiết giảm chi phí, tối ưu hoạt động vận chuyển, sản xuất và phân phối để hạn chế việc chuyển toàn bộ phần chi phí gia tăng vào giá bán.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Song song đó, các tỉnh, thành, địa phương cần kiểm soát giá cả thị trường để sớm ngăn chặn tình trạng đầu cơ trục lợi, găm hàng đẩy giá. Khi giá nhiên liệu giảm, các khoản chi phí vận chuyển cần được rà soát, điều chỉnh phù hợp, tránh tình trạng giá hàng hóa tiếp tục neo cao trong khi chi phí đầu vào đã hạ nhiệt. Một vấn đề quan trọng mà ông Thịnh nhấn mạnh là các bộ, ngành phải đảm bảo cung ứng hàng hóa đầy đủ, từ xăng dầu đến các sản phẩm thiết yếu cho đời sống nhân dân.

GS-TS Võ Xuân Vinh dẫn việc Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu và nhiên liệu bay đến hết năm 2026 là nỗ lực đáng ghi nhận Tuy nhiên, điều đó là chưa đủ. Trong những giai đoạn đặc biệt như hiện nay cần xem xét giảm thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng dầu, đồng thời hỗ trợ các DN sản xuất ethanol để đảm bảo nguồn cung nguyên liệu, giảm bớt phụ thuộc vào nhập khẩu, từ đó góp phần giảm giá xăng trong nước.

Một khía cạnh khác, theo GS-TS Võ Xuân Vinh, là để tạo cú hích cho tiêu dùng khi thu nhập của người dân bị ảnh hưởng, chính sách tài khóa phải đi trước một bước. Bên cạnh việc nâng ngưỡng giảm trừ gia cảnh theo quy định, nhà nước cần xem xét giảm thuế thu nhập cá nhân với người làm công ăn lương. Bởi mức giảm trừ gia cảnh vừa được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc chỉ là mức cơ bản, chưa tính đến hết các chi phí của người nộp thuế và người phụ thuộc để duy trì cuộc sống và công việc.

Khi người dân có thêm phần thu nhập khi được giảm thuế sẽ gia tăng sức mua, thúc đẩy thị trường nội địa tăng trưởng cũng đồng nghĩa các DN bán được hàng, gia tăng sản xuất. Vòng quay của hàng hóa nhanh cũng giúp tiết giảm được chi phí. Cũng cần nên xem xét có những gói hỗ trợ đủ lớn để "tiếp sức" cho các DN về việc tiếp cận vốn, giảm chi phí vốn để giảm chi phí đầu vào...