Thực tiễn cho thấy nếu được quy hoạch và kết nối tốt, đường sắt có thể tác động đồng thời đến năng suất, chi phí vận tải, đầu tư tư nhân và năng lực công nghiệp của một quốc gia. Trong bối cảnh VN đang khai phá các động lực mới cho mục tiêu tăng trưởng cao, xây dựng ngành công nghiệp đường sắt ở thời điểm hiện tại có thể nói là "thiên thời, địa lợi, nhân hòa", mở thêm một mũi xung kích mới cho kinh tế đất nước.
Có một điều đặc biệt của ngành công nghiệp này là tạo ra nhiều lớp lợi ích tác động tới kinh tế đất nước trong cả vòng đời dự án chứ không chỉ từ khởi công đến hoàn thành. Cụ thể, vốn đầu tư lớn tạo ra tổng cầu và việc làm trong giai đoạn xây dựng; đến khi đi vào khai thác, đường sắt giúp giảm chi phí logistics và đi lại; có độ lan tỏa công nghệ và năng suất mạnh mẽ tới các ngành công nghiệp liên quan. Cuối cùng, nếu có một hệ thống đường sắt hoàn chỉnh sẽ giúp chúng ta có một môi trường đầu tư thuận lợi, từ đó hình thành các cực phát triển mới quanh mạng lưới này.
Tất nhiên, không phải cứ có đường sắt là những lợi ích này "tự dưng" sẽ đến. Vốn lớn có thể đẩy tổng cầu lên nhanh nhưng để tạo ra tăng trưởng bền vững thì dự án phải tạo ra năng suất và năng lực sản xuất cao hơn. Còn nếu vốn, thiết bị và dịch vụ chủ yếu nhập khẩu, hoặc dự án chậm tiến độ, kết nối kém, tác động đến tăng trưởng chắc chắn sẽ không như kỳ vọng, thậm chí còn kéo theo những hệ luỵ khó lường. Chúng ta đã chứng kiến các dự án metro kéo dài hàng thập niên trước đây gây thiệt hại cả về vật chất, uy tín và niềm tin cho nhà đầu tư lẫn người dân.
Ở thời điểm này, có nhiều yếu tố để kỳ vọng công nghiệp đường sắt sẽ là một động lực mới, thậm chí là một mũi xung kích mạnh cho mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước trong cả chặng đường dài phía trước. Lý do như nói trên, công nghiệp đường sắt đang hội tụ các yếu tố để tăng tốc, phát triển. Đầu tiên là chúng ta đang có nhu cầu đủ lớn để tạo ra một thị trường dài hạn. Hàng loạt dự án metro, đường sắt cao tốc liên vùng, liên tỉnh, Bắc - Nam... kéo theo một hệ sinh thái các dự án từ khảo sát, xây dựng, đầu máy, toa xe, điện khí hóa, điều khiển, vận hành, bảo trì, thay thế phụ tùng... Các nhu cầu này kéo dài cả vòng đời dự án, nghĩa là nhiều thập niên sau đó chứ không dừng lại khi dự án được đưa vào khai thác như nhiều ngành khác.
Thứ hai, nền tảng công nghiệp trong nước đã tích lũy đủ để đảm nhận một số hạng mục liên quan đến cơ khí nặng, kết cấu thép, thiết bị điện, xây dựng hạ tầng, vật liệu, phần mềm, tự động hóa. Một số doanh nghiệp cũng đủ năng lực để nhận chuyển giao và tiến tới làm chủ công nghệ trong tương lai.
Nhưng có lẽ điều quan trọng nhất là thời điểm các dự án quy mô lớn hình thành cũng là thời điểm Đảng và Nhà nước quyết tâm phát triển doanh nghiệp nội địa. Chủ trương này sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt có cơ hội tham gia từ khâu thiết kế, có quyền tiếp cận dữ liệu, được giao các gói việc thực chất, và có đơn hàng liên tục để đầu tư nhân lực, nhà máy, công nghệ. Từ đó chúng ta có quyền nghĩ tới ngày làm chủ công nghiệp đường sắt trong tương lai không xa.
Một dự án đơn lẻ có thể tạo cú hích trong ngắn hạn nhưng với đường sắt thì xung lực tạo ra ở cả trước mắt và dài hạn. Trước mắt, đầu tư tạo đơn hàng cho xây dựng, cơ khí, vật liệu, điện, dịch vụ kỹ thuật đồng thời hỗ trợ tổng cầu. Ở chặng sau, các đơn hàng đó giúp doanh nghiệp học hỏi thiết kế, quản lý chất lượng, tích hợp hệ thống, bảo trì và dần tham gia sâu hơn ở các dự án tiếp theo. Từ đó gia tăng giá trị tạo ra trong nước và cải thiện sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nếu kết nối mục tiêu kích cầu trước mắt và nâng năng lực cạnh tranh về lâu dài, đường sắt sẽ trở thành một cuộc chạy tiếp sức giữa các giai đoạn và đóng góp mạnh mẽ vào tăng trưởng kinh tế đất nước nhiều năm sau.
Bình luận (0)