Kỷ nguyên AI: Chọn ngành truyền thống hay theo xu thế mới?

Thông tin được chia sẻ trong chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến "Chọn ngành học thời AI'' do Báo Thanh Niên tổ chức chiều 27.1. Chương trình diễn ra đồng thời trên các kênh: thanhnien.vn, fanpage Facebook, kênh YouTube, TikTok Báo Thanh Niên.

NHỮNG NGÀNH NGHỀ XU HƯỚNG THỜI AI

Theo tiến sĩ Võ Thanh Hải, Phó giám đốc thường trực ĐH Duy Tân, trong 3 năm gần đây, AI phát triển rất nhanh và lan tỏa mọi mặt đời sống của con người. Giai đoạn 2025 - 2030, VN đặc biệt quan tâm tới nguồn nhân lực của một số lĩnh vực, trong đó có bán dẫn và AI, thể hiện qua nhiều chính sách cụ thể.

Tiến sĩ Thanh Hải dẫn Báo cáo tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế thế giới cho thấy 3 công việc có tốc độ nở rộ nhanh chóng nhất trong giai đoạn 2025 - 2030 đều là những nghề nghiệp liên quan công nghệ, như: chuyên gia dữ liệu lớn, kỹ sư công nghệ tài chính và chuyên gia về AI - máy học. Thị trường lao động VN 3 - 5 năm tới dự báo phân hóa mạnh, chú trọng nhân sự chất lượng cao, giỏi công nghệ và kỹ năng số. Nhu cầu tăng mạnh trong lĩnh vực AI, dữ liệu, sản xuất tự động và logistics, trong khi mô hình làm việc linh hoạt trở thành tiêu chuẩn. Các xu hướng chính bao gồm: chuyển đổi số và AI, chuyển dịch cơ cấu lao động, logistics và chuỗi cung ứng, mô hình làm việc linh hoạt...

ẢNH: LÊ THANH HẢI

Do đó, tiến sĩ Thanh Hải cho rằng khi chọn ngành học ở thời điểm này, ngoài sự phù hợp của bản thân, thí sinh (TS) cần quan tâm tới định hướng phát triển các ngành nghề trong thời gian 5 năm tới của đất nước và địa phương mình muốn sinh sống, làm việc sau khi tốt nghiệp. "Không chỉ lựa chọn ngành học, sinh viên tốt nghiệp sau 5 năm nữa cần phải thay đổi để tiếp cận việc làm và thu nhập cao, cơ hội thăng tiến trong tương lai", ông Thanh Hải khuyên.

Nêu ví dụ lĩnh vực máy tính và CNTT, tiến sĩ Thanh Hải cho rằng các công việc cụ thể cũng bị sắp xếp lại do tác động của AI. Tuy nhiên, một số lĩnh vực vẫn có nhiều cơ hội việc làm tốt như: AI, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin… Để có việc làm tốt ở lĩnh vực này, ngoài kiến thức còn cần kỹ năng. "Có thể nói, một phần công việc lập trình được thay thế bởi AI, nhưng thực tế có những công việc dù máy móc vận hành vẫn cần sự kiểm soát của con người", chuyên gia này nhấn mạnh.

Chia sẻ thêm góc nhìn, tiến sĩ Ngô Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, phân tích: "AI có khả năng học vượt trội hơn hẳn so với con người, trong vài năm tới AI sẽ học gần như mọi tri thức của nhân loại. Tư duy của con người trong kỷ nguyên AI cực kỳ quan trọng để phân tích, tổng hợp, vận dụng AI phục vụ vào công việc. Các ngành nghề vẫn còn đó nhưng đòi hỏi kỹ năng, tư duy hoàn toàn khác". Tiến sĩ Minh Hải nhận định các trường ĐH rất nhanh nhạy khi có sự tích hợp AI trong hoạt động dạy học. Quá trình dạy học hiện nay không còn là thầy đọc trò chép mà là vận dụng AI để cùng giải quyết các vấn đề của thực tế. Chính các trường cũng chạy đua với AI trong quá trình đào tạo để cung cấp nguồn nhân lực có khả năng đáp ứng thị trường lao động.

Đồng quan điểm, thạc sĩ Nguyễn Trần Ngọc Phương, Giám đốc Trung tâm marketing và phát triển thương hiệu Trường ĐH Công nghệ TP.HCM (HUTECH), cho rằng AI đang là xu thế tất yếu của thời đại, trường ĐH là nơi cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao nên cũng không thể đứng ngoài xu thế này. Thạc sĩ Phương cho biết từ rất lâu các trường ĐH đã thực hiện các bước chuyển đổi số. Sinh viên hiện nay không chỉ học kiến thức đơn ngành mà được đào tạo theo hướng liên ngành, đa chiều trong chuyên môn. Chương trình đào tạo hiện mang tính chất liên ngành, với nhiều thuật ngữ mới ngay từ tên gọi ngành học, ví dụ: công nghệ marketing, công nghệ tài chính, thương mại điện tử…

"Không chỉ mở ngành phù hợp với xu hướng, các trường ĐH đang có nhiều nỗ lực trong quá trình đào tạo để giúp sinh viên trang bị kiến thức, năng lực và kỹ năng đáp ứng yêu cầu của thực tế, có đủ khả năng để cạnh tranh với AI. Bên cạnh kiến thức và kỹ năng, trường ĐH còn đẩy mạnh giáo dục cảm xúc cho người học. Khi được trang bị tốt cả kiến thức, kỹ năng và thái độ, người học sẽ không bị AI thay thế", thạc sĩ Phương nói thêm.

Đưa ra lời khuyên cho người học, thạc sĩ Trương Quang Trị, Phó trưởng phòng Công tác sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, cho rằng khi AI phát triển đòi hỏi người học phải có tinh thần học tập suốt đời. AI chỉ là công cụ hỗ trợ con người và không thể thay thế người có tư duy và khả năng phản biện tốt.

ảnh: Độc Lập

NHÓM NGÀNH NÀO CƠ HỘI VIỆC LÀM TỐT HƠN ?

Ở nhiều trường ĐH đang tuyển sinh và đào tạo đồng thời các ngành truyền thống và ngành mới như: marketing và digital marketing, kinh tế và kinh tế số, truyền thông và truyền thông số, tài chính và công nghệ tài chính… cơ hội việc làm của nhóm ngành nào tốt hơn là băn khoăn của không ít người học khi lựa chọn ngành hiện nay.

Phân tích vấn đề này, tiến sĩ Thanh Hải nhìn nhận nhiều ngành học mới bậc ĐH ra đời từ sự phát triển của công nghệ như: thương mại điện tử, công nghệ tài chính, truyền thông số, digital marketing, mỹ thuật số… Tên các ngành nghề này có hai vế, một vế thuộc về ngành nghề truyền thống, vế còn lại là yếu tố công nghệ thời đại. Không chỉ mở ngành mới, các trường ĐH còn chủ động điều chỉnh hoạt động đào tạo với các ngành truyền thống. Do đó, các ngành truyền thống được tái cấu trúc chương trình, ứng dụng nhiều phần mềm công nghệ hơn, giúp sinh viên đỡ bỡ ngỡ trong quá trình làm việc.

"Quá trình đào tạo cũng được thực hiện theo xu hướng liên ngành. Với cách thức đào tạo ĐH hiện nay, sau khi hoàn thành lượng kiến thức cơ bản, sinh viên được chọn học phần tự chọn về kiến thức chuyên ngành. Cách này giúp sinh viên lựa chọn được môn học phù hợp với định hướng làm việc cụ thể sau này. Trong khi đó, có những ngành cũ nhưng với sự phát triển công nghệ sẽ tạo ra những công việc rất mới", tiến sĩ Thanh Hải phân tích thêm.

Tiến sĩ Minh Hải cho rằng việc chọn ngành nghề của TS cần theo một khung gồm nhiều yếu tố. Trong đó, bên cạnh việc tìm hiểu xu hướng ngành nghề tương lai 5 - 10 năm tới, TS cần phải hiểu năng lực bản thân có phù hợp với ngành nghề đó không, sự kế thừa và hỗ trợ từ gia đình trong lộ trình phát triển nghề nghiệp. "Khi tìm hiểu, chúng ta phải phân tích, đánh giá để tìm được lựa chọn phù hợp để thực sự thành công", tiến sĩ Minh Hải nói.

Theo thạc sĩ Ngọc Phương, để quyết định chọn ngành học, ngoài các yếu tố trên, TS cần tìm hiểu môi trường học tập phù hợp. Cùng một ngành nhưng ở các trường ĐH khác nhau sẽ có định hướng khác nhau: nghiên cứu hoặc ứng dụng và trải nghiệm.

Trước băn khoăn của TS khi lựa chọn ngành ngôn ngữ, thạc sĩ Phương phân tích: "Thực tế có nhiều quan điểm khác nhau với những băn khoăn khi lựa chọn học ngôn ngữ trong thời điểm hiện nay. Có quan điểm cho rằng biết thêm một ngôn ngữ là sống thêm một cuộc đời. Ngược lại, một số TS e dè việc học ngôn ngữ sẽ bị thay thế bởi AI trong tương lai. Tuy nhiên, tôi cho rằng học ngôn ngữ vẫn có nhiều cơ hội cạnh tranh trong tương lai bởi trường ĐH không chỉ đào tạo về ngôn ngữ, mà còn kiến thức ở nhiều lĩnh vực khác như: kinh tế, địa lý, chính trị, xã hội, văn hóa, thương mại…

Thạc sĩ Quang Trị nhấn mạnh: "Ngành truyền thống không bao giờ lỗi thời, nó chỉ lỗi thời khi chúng ta không thay đổi, không làm mới nó. Ví dụ, từ ngành mỹ thuật truyền thống thì hiện nay chúng ta có ngành mỹ thuật số, với ứng dụng công nghệ nhiều hơn. Dù ngành mới hay truyền thống, TS luôn cần xác định dựa trên năng lực, sở thích và cơ hội thăng tiến sau này. Nếu thiếu một trong 3 yếu tố này thì việc chọn ngành chưa phù hợp".