Ký ức câu vọng cổ trong hơi thở mùa xuân

KHI KHÁN GIẢ LÀ NGƯỜI THÂN

Ngược dòng thời gian trở về những năm tháng hoàng kim của sân khấu cải lương, khoảng thập niên 1960 đến giữa thập niên 1970, khái niệm "ăn tết" của những ngôi sao hàng đầu như Lệ Thủy và Minh Vương mang màu sắc hoàn toàn khác. Tết với họ không phải là giây phút đoàn viên, quây quần bên mâm cơm gia đình… mà là chuỗi ngày chạy show tất bật, từ những rạp hát sang trọng ở Sài Gòn cho đến sân khấu dựng tạm ở miền Tây sông nước.

Từ năm 16 tuổi (năm 1964 - PV), nghệ sĩ Lệ Thủy đoạt giải Thanh Tâm, giải thưởng cải lương danh giá nhất giai đoạn trước 1975. Khi ấy, bà đã vô cùng nổi tiếng. Nhắc lại ký ức sân khấu cải lương từ mấy chục năm trước, NSND Lệ Thủy hào hứng kể, lịch diễn tết còn dày hơn ngày thường: "Từ 20 tháng chạp là ông bầu cho đoàn nghỉ để về lo chuyện gia đình, đến sáng 30 lên đường đi diễn. Các nghệ sĩ trong đoàn hát miệt mài, gần như không biết tết là gì". Cùng thời, NSND Minh Vương giành giải "Khôi nguyên vọng cổ" từ năm 14 tuổi (năm 1964 - PV) và được đoàn cải lương nổi tiếng Kim Chung chiêu mộ. Và cũng từ đó, ngôi sao Minh Vương đón những mùa tết với lịch trình dày đặc. "Dịp tết, ngày nào tôi cũng hát từ 2 đến 3 suất, không kịp nghỉ luôn", ông nhớ lại.

ẢNH: NVCC

ẢNH: NVCC

Ngày tết bận rộn là thế, đôi khi cũng mệt mỏi đấy, nhưng với những nghệ sĩ cải lương như Minh Vương, Lệ Thủy, họ càng hát càng hay, càng nhiệt huyết. Trong không khí đầy sức sống của mùa xuân, "cặp đôi vàng" của cải lương VN đều thấy rằng đó là niềm tự hào, và mọi mệt nhọc cũng dần tan biến. Đối với NSND Minh Vương, tết là mùa bận rộn nhất nhưng cũng là mùa mang lại cho ông nhiều niềm vui nhất: "Đi diễn ngày tết không phải là sự hy sinh. Với tôi, việc được hát, được đứng trên sân khấu hằng đêm chính là niềm hạnh phúc". Ông cũng không thể quên được tình cảm chân thành của khán giả dành cho ông nói riêng và giới nghệ sĩ cải lương nói chung: "Ngày ấy, khán giả ở miền Trung hay miền Tây đều trông chờ được nghe, được gặp mặt nghệ sĩ cải lương. Chúng tôi dựng gánh hát một tuần thì nhiều người xem không thiếu buổi nào. Thậm chí nhiều người còn mời về nhà ở lại ăn tết chung với gia đình họ, đối xử không khác gì người thân, rồi còn tặng quà mang về nữa. Với tôi, món quà lớn nhất ngày tết không phải là cát sê cao gấp đôi gấp ba, mà là tấm lòng của người mộ điệu". Và nhờ tình cảm chân thành ấy, NSND Minh Vương nhiều chục năm liền không thể đón giao thừa với người thân, nhưng ý nghĩ chán nản chưa bao giờ lóe lên trong ông.

NSND Lệ Thủy cũng tâm niệm: "Nghệ sĩ phải có đam mê, nên được hát là thích rồi. Đó là bổn phận, trách nhiệm của mình nên chẳng có gì phải hối tiếc hay buồn phiền". Nữ nghệ sĩ một lần nữa khẳng định, khán giả chính động lực lớn lao với bà. Hồi tưởng lại cảnh khán giả "bao vây" đoàn hát, hay không khí náo nhiệt tại các rạp hát Quốc Thanh, Hưng Đạo, Thủ Đô, Khải Hoàn, Đại Đồng..., NSND Lệ Thủy không khỏi bồi hồi: "Thời đó, khán giả yêu thích cải lương lắm. Đoàn nào cũng đông nghẹt khán giả. Sự yêu quý của khán giả như tiếp thêm sức lực cho các nghệ sĩ. Cơ thể đã thấm mệt sau 3 suất diễn, đôi khi giọng khàn đặc, nhưng tình cảm của bà con đã khiến chúng tôi phải nỗ lực hết mình để mang đến màn trình diễn hay nhất".

"MÁU NGHỀ LÚC NÀO CŨNG CHẢY TRONG NGƯỜI"

Giờ đây, ở độ tuổi U.80, NSND Minh Vương lại nhớ da diết những ngày tháng rong ruổi trên chuyến xe đi diễn xuyên tết. "Bây giờ sức khỏe tôi đã yếu rồi, nên đành hạn chế. Nếu được mời, thấy thuận tiện, sức khỏe cho phép thì tôi mới đi diễn được", nghệ sĩ chia sẻ. Bạn diễn ăn ý một thời của ông - NSND Lệ Thủy cũng không tránh khỏi quy luật khắc nghiệt của thời gian. "Giờ tôi đã có tuổi, không đi diễn được nhiều. Dù vậy, máu nghề lúc nào cũng chảy trong người, nên đi hát thì mới vui được. Ở nhà được vui với con cháu, nhưng vẫn phải đi hát, để được gặp khán giả, chứ ở nhà hoài là buồn lắm", NSND Lệ Thủy bộc bạch.

ẢNH: NVCC

Tết ở hiện tại, họ tìm thấy niềm vui, bình yên bên con cháu. NSND Lệ Thủy vẫn giữ nếp nhà truyền thống. Bà thích được tự tay chuẩn bị mâm cơm cúng ông bà, bày biện những món ăn truyền thống học từ người mẹ quá cố. Còn với Minh Vương, dù bận rộn đến mấy, ông vẫn giữ các thói quen dịp tết và trân trọng từng giây phút được sum họp với con cháu. Ông nhìn nhận: "Tết bây giờ đã khác xưa, nhưng còn đến đâu thì mình ráng giữ đến đó".

SỨC SỐNG CỦA CẢI LƯƠNG SẼ KHÔNG TẮT

Thời gian thoi đưa, sân khấu cải lương đã đi qua giai đoạn đỉnh cao. Những rạp hát sáng đèn thâu đêm, những chuyến xe lưu diễn kín lịch ngày tết giờ đây đã chỉ còn trong ký ức. NSND Minh Vương thừa nhận, điều buồn nhất của người nghệ sĩ cải lương chính là sự thưa vắng của ánh đèn sân khấu. Dù vậy niềm tin của NSND Lệ Thủy và Minh Vương vào sức sống của cải lương chưa bao giờ tắt. Cả hai nghệ sĩ đều muốn tìm hướng đi mới để cải lương không đi vào quên lãng. Nhận định về thị hiếu khán giả hiện đại, NSND Lệ Thủy cho biết: "Không thể cứ hát dài dòng, lê thê như ngày xưa khi mọi thứ đều đang hối hả". Nữ nghệ sĩ chấp nhận thay đổi cấu trúc bài hát, chia nhỏ 6 câu vọng cổ hoặc hát tân cổ giao duyên cho chương trình sôi nổi hơn, không để khán giả thấy chán. "Cải lương trồi sụt đôi lần, trải qua nhiều thăng trầm nhưng tôi tin vẫn sẽ tồn tại được. Nhiều em trẻ bây giờ vẫn đam mê, ca rất hay và được học qua trường lớp bài bản", bà nói.

ẢNH: NVCC

Thỉnh thoảng khi diễn ở tỉnh, NSND Lệ Thủy lại nghe người dân nghêu ngao câu hát vọng cổ. Già có, trẻ cũng có…, việc hát đôi câu cải lương như đã trở thành thói quen. Đó chính là lý do khiến NSND Lệ Thủy tin rằng: "Cải lương luôn sống trong lòng khán giả theo cách riêng của mỗi người. Cải lương đã trải qua trăm năm thăng trầm, và sẽ hồi sinh. Điều quan trọng nhất là lớp trẻ còn đam mê, còn giữ nghề". NSND Minh Vương cũng khẳng định: "Khán giả lúc nào cũng yêu cải lương. Lúc khó thì bớt lại, lúc thuận lợi thì lại đông".

Kết thúc câu chuyện, NSND Minh Vương nhắn nhủ thế hệ trẻ: "Các em trẻ bây giờ phải ráng, ráng mà đam mê cái nghề, còn thích cái nghề thì ráng giữ gìn".