Làm rõ nguồn lực để quy hoạch TP.HCM 100 năm không trở thành quy hoạch 'treo'

Sáng 18.8, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, với sự tham gia của nhiều nguyên lãnh đạo TP.HCM, giới chuyên gia, nhà khoa học, luật sư… 

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho rằng tầm nhìn của quy hoạch càng xa thì mức độ chi tiết của đề án cần phải giảm, cần dành cho sự lựa chọn trong tương lai tăng lên. Theo đó, quy hoạch dài hạn không chỉ là quy hoạch những công trình sẽ được xây dựng mà còn là quy hoạch những không gian cần được gìn giữ để các thế hệ tương lai có thể tiếp tục lựa chọn.

"Nếu phải cô đọng ý nghĩa của tầm nhìn 100 năm trong một câu, thì đó không phải là việc chúng ta quyết định thay cho những người sống vào năm 2126, mà là việc chúng ta để lại cho các thế hệ mai sau đủ không gian, đủ nguồn lực và đủ quyền lựa chọn để tự quyết định tương lai của mình", ông Hậu nói.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Một số ý kiến nêu tại hội nghị phản biện đề nghị đơn vị tư vấn cần làm rõ hơn định hướng quy hoạch phát triển khu vực Cần Giờ, Côn Đảo, hành lang sông Sài Gòn, phát triển cây xanh, đảm bảo an ninh nguồn nước. Đặc biệt, quy hoạch phải làm rõ nguồn vốn triển khai, không để quy hoạch tầm nhìn 100 năm thành quy hoạch "treo".

Ở góc độ nguồn lực triển khai quy hoạch, tiến sĩ Trần Văn, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, cho rằng hồ sơ quy hoạch cần củng cố luận chứng về nhu cầu và khả năng huy động nguồn lực đầu tư.

Theo ông Văn, mục tiêu 8 - 9 triệu tỉ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030 đòi hỏi tốc độ huy động vốn đầu tư toàn xã hội cao hơn hẳn kết quả thực hiện của cả 3 địa phương trước sáp nhập cộng lại trong các năm gần đây.

Nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách nhấn mạnh một bản quy hoạch tốt không chỉ nêu nhu cầu vốn mà phải chỉ ra được khoảng trống giữa nhu cầu và năng lực huy động hiện hữu; nguồn nào, cơ chế nào lấp khoảng trống đó.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Ông Văn cũng cho biết hồ sơ chưa có kịch bản nếu không huy động nguồn lực thì sẽ phát triển ra sao. Kinh nghiệm thẩm tra kế hoạch tài chính trung hạn quốc gia 5 - 10 năm của Quốc hội cho thấy nguồn lực huy động được ít nhất phải đạt 80 - 90% thì mới vận hành được.

"Nếu chỉ huy động được 60 - 70% nhu cầu, công trình nào làm trước, công trình nào phải giãn tiến độ, hoãn đầu tư. Quy hoạch chưa trả lời được câu hỏi này nghĩa là quy hoạch chỉ chạy được trong kịch bản thuận lợi nhất", ông Văn nói, và cho rằng cần rút kinh nghiệm việc đầu tư ồ sạt, dàn trải sau đó phải đình hoãn, giãn tiến độ.

Nêu kiến nghị, ông Văn cho rằng cần hoàn thiện danh mục ưu tiên giai đoạn 2026 - 2030 theo đúng bộ tiêu chí, có tổng mức đầu tư và cơ cấu nguồn vốn từng dự án trước khi trình phê duyệt.

Về đường sắt đô thị, TP.HCM cần tách bạch chỉ tiêu thu giá trị gia tăng từ đất trong phương án vốn làm đường sắt đô thị, xây dựng lộ trình luật hóa phí cải thiện hạ tầng và cơ chế TOD như một nhiệm vụ có thời hạn của kỳ quy hoạch. Đồng thời, phân lớp mạng lưới đường sắt đô thị theo mức độ cam kết vốn, chỉ công bố ranh TOD và áp dụng công cụ tài chính đất đai cho các tuyến đã cân đối được nguồn.

Quy hoạch mạng lưới giao thông thuận tiện, bền vững

Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn cho rằng TP.HCM đang đứng trước yêu cầu quản lý một siêu đô thị có quy mô lớn hơn nhiều so với trước đây, đồng thời phải duy trì mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Theo ông, đây là 2 nhiệm vụ khó khăn nhất đối với công tác quy hoạch.

Theo kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn, quy hoạch mới cần hình thành hệ thống logistics đa phương thức để kết nối mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm. Hạ tầng giao thông đa phương thức, kết hợp nhiều loại hình vận tải, có vai trò quan trọng trong việc kết nối các đô thị trong vùng, các khu vực sản xuất với những đầu mối hạ tầng lớn như sân bay, cảng biển. Hiện nay, chi phí logistics của TP.HCM thậm chí cao hơn chi phí sản xuất nên không hiệu quả.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

"Việc giảm đáng kể chi phí logistics sẽ là động lực quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số", kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn nhận định. Mặt khác, việc quy hoạch mạng lưới logistics hiệu quả cũng góp phần chỉnh trang đô thị. Khi đó, TP.HCM có cơ hội để di dời một phần cảng Cát Lái xuống Cái Mép, Cần Giờ, kết hợp với hệ thống cảng dọc sông Sài Gòn, kéo giảm tình trạng container chạy khắp thành phố như hiện nay.

Ở góc độ giao thông, ông Nguyễn Đức Lộc, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, nhận định hiện quy hoạch đang tập trung phát triển giao thông công cộng ở vùng lõi mà chưa quan tâm đến các vùng lân cận, vùng du lịch. Theo ông Lộc, đây mới là những vùng quan trọng, bởi phát triển được giao thông xanh ở những vùng này thì tự khắc người dân sẽ đi theo.

"TP.HCM nên phát triển giao thông xanh trên toàn thành phố như Côn Đảo, Vũng Tàu, Hồ Tràm để phát triển du lịch xanh, người dân và du khách sẽ thấy được giá trị của giao thông xanh", ông Lộc nói.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Trước tình trạng ngập úng do mưa và triều cường, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM cho rằng cần phải tính toán được tác động của biến đổi khí hậu, xác định cốt cao độ. Trước đây có những vùng được khống chế cốt cao độ là 2,7 mét thì trong quy hoạch tổng thể TP.HCM cũng phải xác định được mốc cụ thể để sau này không ngập lụt nữa.

Đồng quan điểm, giáo sư Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, cho rằng quy hoạch cần tính đến sự đa dạng về không gian lãnh thổ và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Theo đó, những khu vực có khả năng chống chịu cao có thể bố trí các cực tăng trưởng và hạ tầng chiến lược. Ngược lại, những khu vực có mức độ rủi ro cao cần được kiểm soát, hạn chế mật độ và quy mô dân số.