Mở rộng hợp tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản

Nhà đầu tư lớn của VN qua nhiều thập niên

Nhật Bản luôn là cái tên nằm trong top đầu các nhà đầu tư nước ngoài (FDI) tại VN suốt nhiều năm qua. Tính đến hết tháng 9 năm nay, lũy kế Nhật Bản có hơn 5.800 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư trên 81 tỉ USD, đưa nước này tiếp tục duy trì vị trí là nhà đầu tư lớn thứ ba tại VN.

Tại thị trường nội địa, người Việt đã quen thuộc với hàng loạt thương hiệu của Nhật Bản ở nhiều lĩnh vực như Honda, Toyota, Canon, Sony, Nidec, Acecook, AEON, Uniqlo… Theo khảo sát của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), năm 2025 có khoảng 67,5% doanh nghiệp (DN) Nhật tại VN báo cáo kinh doanh có lãi - mức cao nhất trong 15 năm và đứng thứ ba tại Đông Nam Á. Bên cạnh đó, có 56,9% DN Nhật Bản tại VN có kế hoạch mở rộng hoạt động trong 1-2 năm tới.

Chẳng hạn, Tập đoàn bán lẻ AEON sau 15 năm rót vốn vào VN thì tổng mức đầu tư lũy kế đạt khoảng 1,5 tỉ USD. Đáng chú ý, trong năm 2026, AEON đưa vào vận hành 4 trung tâm thương mại tại các khu vực khác nhau, ghi nhận tốc độ mở rộng lớn nhất từ trước đến nay của tập đoàn này tại VN. Trong chiến lược trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, AEON xác định VN là thị trường trọng điểm hàng đầu được dồn nguồn lực đầu tư tại khu vực Đông Nam Á. Ông Tezuka Daisuke, Trưởng đại diện Tập đoàn AEON tại VN kiêm Tổng giám đốc AEON VN, cho biết tập đoàn luôn có niềm tin vững chắc nhất vào sự tăng trưởng của VN. Đến năm 2030, tập đoàn đã quyết định đây là chiến lược trọng tâm và sẽ phát triển quy mô kinh doanh tại VN lên gấp hơn 3 lần so với năm 2025. "Chúng tôi tin tưởng vào sự phát triển của VN và chân thành mong muốn đóng góp vào hạnh phúc của người tiêu dùng cũng như sự tiến bộ của xã hội VN", ông Tezuka Daisuke chia sẻ.

Tương tự, Tập đoàn Acecook trong năm 2026 cũng đã khánh thành nhà máy mới tại Khu công nghiệp Hòa Phú (Vĩnh Long), là dự án trọng điểm của DN tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Hơn 30 năm có mặt tại VN, Acecook vận hành 14 nhà máy và 6 chi nhánh kinh doanh trên toàn quốc, cung cấp đa dạng các sản phẩm phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu đến hơn 40 quốc gia…

ẢNH: NGUYỄN ANH

ẢNH: NHẬT THỊNH

ẢNH: AEON VIỆT NAM

Ở các lĩnh vực hạ tầng trọng điểm, dấu ấn của Nhật Bản tại VN cũng rõ nét. Chỉ riêng tại TP.HCM, có thể kể đến như hầm Thủ Thiêm, một dự án quan trọng do liên danh nhà thầu Nhật Bản thực hiện. Hay dự án Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên), tuyến metro đầu tiên của TP.HCM sử dụng nguồn vốn vay ODA từ Chính phủ Nhật Bản, do đơn vị tư vấn Nhật Bản thực hiện và tàu metro do Nhật sản xuất và cũng được xem là một biểu tượng hợp tác giữa VN và Nhật Bản…

Chuyên gia kinh tế, đại biểu Quốc hội, PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhận định, VN và Nhật Bản có quan hệ đối tác lâu dài hơn 50 năm qua và được nâng cấp lên từng giai đoạn, đến mức Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới vào tháng 11.2023, mở ra giai đoạn phát triển sâu rộng, thực chất và toàn diện trên mọi lĩnh vực. Điều này cho thấy niềm tin giữa 2 nước ngày càng gia tăng, là kết quả của mối quan hệ bền vững trong chiều dài lịch sử của cả hai nước. Từ trước đến nay, Nhật Bản luôn là nhà đầu tư FDI nằm trong top dẫn đầu tại VN, là quốc gia cung cấp nguồn vốn ODA song phương lớn nhất cho VN với lũy kế hơn 23 tỉ USD, chiếm trên 26% tổng vốn ký kết vay nước ngoài của VN.

"Chỉ khi tin cậy lẫn nhau thì người ta mới hỗ trợ, cho vay ưu đãi và rót vốn đầu tư, quan hệ thương mại, giao lưu văn hóa ngày càng tăng. Nguồn vốn ODA của Nhật Bản và vốn đầu tư của các tập đoàn Nhật trong nhiều năm qua đã góp phần để VN nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế; cải thiện về mặt xã hội và rút ngắn chênh lệch phát triển; bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu… Ngược lại, các DN Việt cũng đang mở rộng quan hệ hợp tác, đầu tư tại Nhật; số lượng du học sinh, người Việt sinh sống và làm việc tại đó cũng góp phần tạo nên nền tảng vững chắc cho mối quan hệ giữa hai nước", PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh.

Thị trường các doanh nghiệp Việt đều hướng đến

Nếu người Việt đã quen thuộc với nhiều thương hiệu của Nhật thì Nhật Bản là thị trường mà hầu hết các DN Việt đều mong muốn có quan hệ đối tác, kinh doanh.

Thực tế thời gian qua, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của VN sang thị trường Nhật ngày càng nhiều về chủng loại, tăng về sản lượng. Là DN hàng đầu trong xuất khẩu tôm sang thị trường Nhật Bản, ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Sao Ta, nhận xét: Nhật Bản là thị trường truyền thống, quan trọng của con tôm VN. Đây cũng là thị trường xuất khẩu truyền thống của Sao Ta kể từ khi DN thành lập 30 năm trước. Đến nay, công ty vẫn duy trì được nhiều khách hàng đã hợp tác lâu năm, trong đó có những đối tác gắn bó gần 30 năm.

"Tôm VN hiện giữ thị phần hàng đầu tại Nhật Bản nhờ lợi thế về chế biến. Người lao động Việt có sự khéo léo, tỉ mỉ và tâm huyết, phù hợp với yêu cầu chế biến tôm cầu kỳ, chi tiết của thị trường này. Đây là lợi thế mà một số đối thủ cạnh tranh như Ecuador và Ấn Độ chưa dễ đáp ứng", ông Hồ Quốc Lực cho biết. Kim ngạch xuất khẩu sang Nhật Bản của Sao Ta hiện vào khoảng 80 triệu USD mỗi năm và DN đặt mục tiêu hướng tới 100 triệu USD trong thời gian tới. Dù vậy, trong bối cảnh chi phí nguyên liệu cao và cạnh tranh gay gắt, Sao Ta ưu tiên nâng cao hiệu quả thay vì chạy theo tăng trưởng doanh số. Ông Lực nhấn mạnh, công ty vẫn xác định đây là thị trường trọng điểm, quan trọng, tin cậy và lâu bền. Ông mong muốn chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ góp phần mở rộng cơ hội hợp tác thương mại, đầu tư và kết nối thị trường cho DN hai nước. Đặc biệt, việc thúc đẩy các thỏa thuận hợp tác, tăng cường kết nối DN và tháo gỡ những rào cản trong thương mại sẽ tạo thêm điều kiện để hàng hóa VN tiếp cận sâu hơn hệ thống phân phối Nhật Bản.

ẢNH: NHẬT THỊNH

ẢNH: DIỆP ĐỨC MINH

Với dệt may, Nhật Bản cũng là thị trường lớn, truyền thống hàng đầu suốt nhiều thập niên qua. Ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP May Sài Gòn 3, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may thêu đan TP.HCM, chia sẻ công ty hoạt động đã 40 năm và có hơn 35 năm có quan hệ với các đối tác từ Nhật Bản và đây là thị trường lớn nhất của Sài Gòn 3. Còn đối với toàn ngành, Nhật Bản là thị trường lớn thứ ba sau Mỹ và EU. Qua bao nhiêu năm hợp tác, các đối tác Nhật luôn giữ chữ tín, kinh doanh bài bản, quan hệ gắn kết bền vững và rất hiếm khi có sự thay đổi bất ngờ. Khách hàng Nhật Bản luôn yêu cầu chặt chẽ chất lượng sản phẩm, ổn định và vấn đề an toàn lao động. Những yêu cầu đó các DN dệt may của VN đa số đều đáp ứng được. Ông Hồng nhấn mạnh: Bất kỳ DN may nào của VN cũng muốn có khách hàng Nhật, cũng muốn đưa hàng sang thị trường này. Bởi khi DN đã có đối tác Nhật thì uy tín cũng tăng cao trong mắt các đối tác khác. Vì thế, cộng đồng DN kỳ vọng các chuyến thăm, làm việc giữa lãnh đạo cấp cao của hai nước, đặc biệt là chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ nâng tầm quan hệ giữa hai nước, mở ra thêm nhiều cơ hội hợp tác cho các DN, gia tăng kim ngạch thương mại xuất khẩu cho hàng hóa VN nói chung và hàng dệt may nói riêng.

Một mặt hàng khác là gạo Việt cũng được người Nhật tin dùng và đánh giá cao về chất lượng. Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, đánh giá Nhật Bản là thị trường có nhu cầu và sức mua đối với gạo chất lượng cao. Năm 2025, DN của ông xuất khẩu 500 tấn gạo sang thị trường Nhật với giá 820 USD/tấn. Ông cho biết, Nhật Bản chủ yếu nhập khẩu gạo theo các cam kết quốc tế, trong khuôn khổ WTO và các thỏa thuận thương mại với từng quốc gia. Ngoài những cơ chế này, việc đưa gạo vào thị trường Nhật Bản cũng còn khó khăn do nước này vẫn bảo hộ mạnh ngành lúa gạo và người nông dân trong nước. Bên cạnh đó, gạo Nhật Bản cũng có chất lượng tốt, tạo thêm sức cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu…

Chuyển tin cậy thành những kết quả hợp tác thực chất

Khẳng định VN và Nhật Bản có mối quan hệ hữu nghị truyền thống lâu đời, tin cậy, TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, đánh giá, điểm đặc biệt trong quan hệ hai nước là qua nhiều thế hệ, sự quý trọng dành cho nhau đã được chuyển thành những việc làm có ích. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu có nhiều biến động và cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng, khả năng dựa vào những cam kết lâu dài của nhau càng có giá trị. Do đó, ý nghĩa lớn của chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao VN là tạo cơ hội để lãnh đạo hai nước xác định những lĩnh vực hợp tác mới trên nền tảng tin cậy đã được xây dựng. Năm 2023, hai nước xác lập khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện. Chuyến thăm lần này là dịp để hai bên cụ thể hóa khuôn khổ đó, nhất là trong những lĩnh vực đòi hỏi mức độ tin cậy cao như an ninh và an ninh kinh tế.

"Một dấu ấn tôi kỳ vọng là hai nước có thể làm rõ hơn cách cùng ứng phó những rủi ro mà mỗi bên khó xử lý riêng lẻ. Chẳng hạn, trong sản xuất công nghiệp, hợp tác đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao năng lực của các nhà cung ứng VN vừa giúp DN Nhật Bản giảm nguy cơ gián đoạn sản xuất, vừa giúp VN tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đây là cách hợp tác kinh tế trực tiếp góp phần củng cố an ninh kinh tế của cả hai nước. Sau chuyến thăm, điều quan trọng là những ưu tiên được lãnh đạo hai nước thống nhất phải có đầu mối triển khai, lộ trình cụ thể và cơ chế theo dõi kết quả", ông Dũng nói.

Song song đó, ông cho rằng chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể tạo thêm động lực để VN và Nhật Bản tổ chức hợp tác quanh những lĩnh vực có nhu cầu thực tế. Chẳng hạn, để phát triển ngành bán dẫn, ngoài vốn đầu tư còn cần đội ngũ kỹ sư được đào tạo chuyên sâu, phòng thí nghiệm phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm và DN đủ năng lực tham gia sản xuất. Trong lĩnh vực chính trị, ngoại giao và an ninh, ông kỳ vọng các kênh đối thoại hiện có sẽ được gắn kết chặt chẽ hơn với hợp tác giữa các cơ quan trực tiếp thực thi. Trong hợp tác trên biển chẳng hạn, trao đổi chính sách có thể đi cùng đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực tìm kiếm, cứu nạn…

Trong bối cảnh VN hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, chuyển đổi mô hình phát triển và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế, các chuyên gia có chung quan điểm, đóng góp quan trọng của Nhật Bản là giúp DN VN rút ngắn quá trình tiếp cận và làm chủ công nghệ. Hơn nữa, để chuyển tin cậy chính trị thành kết quả kinh tế, hai bên nên lựa chọn một số ngành có nhu cầu và đối tác cụ thể để triển khai mô hình hợp tác này. VN cần tạo môi trường đầu tư ổn định, xử lý vướng mắc đúng hạn và hỗ trợ DN trong nước tiếp cận vốn dài hạn để nâng cấp sản xuất. DN Nhật Bản có thể tham gia từ khâu xác định tiêu chuẩn, cử chuyên gia hỗ trợ cải tiến đến tạo cơ hội thử nghiệm sản phẩm và đặt hàng khi DN VN đáp ứng yêu cầu.

Đồng quan điểm, PGS-TS Trần Hoàng Ngân cũng đánh giá, quan hệ giữa hai nước chắc chắn sẽ được nâng tầm sau chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Chuyến thăm càng củng cố thêm niềm tin giữa hai nước sau chuyến thăm VN của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tháng 5 vừa qua. Từ đó tiếp tục tạo động lực mới cho hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực như khoa học, công nghệ nói chung, AI, bán dẫn, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, năng lượng và an ninh lương thực, nông nghiệp... 

Ông Ngân nhấn mạnh: Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, công nghiệp bán dẫn, AI, năng lượng sạch và tài chính xanh; trong khi VN có nền kinh tế năng động, lực lượng lao động trẻ, nguồn nhân lực chất lượng cao và tinh thần đổi mới sáng tạo mạnh mẽ. Những lợi thế bổ trợ này mở ra nhiều cơ hội để hai nước tăng cường hợp tác trong thời gian tới trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, thương mại, đầu tư đến giao lưu văn hóa, du lịch. Đồng thời cũng sẽ thúc đẩy mở rộng hợp tác, để cả hai bên cùng khai thác các cơ hội từ những hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương đã ký thời gian qua. Đây không chỉ là hướng đi phù hợp với nhu cầu phát triển của VN và Nhật Bản, mà còn đóng góp tích cực vào sự ổn định, an ninh và thịnh vượng chung của khu vực và thế giới.