Mở visa để du lịch rộng cửa bứt phá

Mũi nhọn cạnh tranh trong thời kỳ mới

Tờ trình của Chính phủ nêu rõ chính sách thị thực, nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú đối với khách du lịch quốc tế được xây dựng và thực hiện theo hướng thông thoáng, thuận lợi, nâng cao sức cạnh tranh của du lịch VN so với các nước trong khu vực về phạm vi đối tượng, thời hạn thị thực, thời hạn tạm trú, số lần nhập cảnh, chi phí và mức độ thuận tiện của thủ tục. Cùng đó, gắn với đơn giản hóa, số hóa thủ tục, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội và lợi ích quốc gia.

Cụ thể, dự thảo quy định việc mở rộng miễn thị thực song phương cho khách mang hộ chiếu phổ thông từ các thị trường trọng điểm, thị trường nguồn có tiềm năng tăng trưởng, khả năng chi tiêu cao và kết nối hàng không thuận lợi. Một nội dung đáng chú ý là áp dụng chính sách thị thực linh hoạt theo từng thị trường, ưu tiên khách có mức chi tiêu cao, lưu trú dài ngày, khách quay trở lại, khách du lịch kết hợp với công vụ, hội nghị, hội thảo quốc tế tại VN.

Ảnh: Bá Duy

Đồng thời, có cơ chế thí điểm có kiểm soát về thị thực, nhập cảnh và lưu trú đối với người nước ngoài làm việc từ xa, có khả năng lưu trú dài ngày, đóng góp cho kinh tế du lịch. Theo dự thảo, người nước ngoài đến VN khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe dài ngày và người đi cùng được xem xét áp dụng thí điểm chính sách thị thực, cư trú thuận lợi, phù hợp mục đích và thời gian lưu trú theo quy định của pháp luật trên cơ sở xác nhận của cơ sở tiếp nhận đủ điều kiện và cơ quan có thẩm quyền.

Chuyên gia, lao động kỹ thuật nước ngoài có trình độ cao, nghệ sĩ, diễn viên có giấy phép hành nghề hợp pháp tại nước sở tại và được doanh nghiệp (DN) trong nước ký hợp đồng lao động để làm việc tại các dự án du lịch đủ điều kiện được xem xét áp dụng chính sách thuận lợi về giấy phép lao động, thị thực, tạm trú theo quy định của Chính phủ.

"Chìa khóa" cho du lịch bứt tốc

Ông Võ Việt Hòa, Giám đốc khối du lịch quốc tế, Công ty Dịch vụ lữ hành Saigontourist, vô cùng phấn khởi trước các cơ chế đặc thù về chính sách visa bởi đây là điều mà các DN du lịch luôn trông chờ suốt nhiều năm qua. Theo ông Hòa, visa thuận tiện chính là yếu tố đòn bẩy trực tiếp thúc đẩy sự phát triển của hệ thống đường bay quốc tế, giúp du lịch VN tăng tốc mạnh mẽ.

Ảnh: Nhật Thịnh

Việc nới lỏng visa còn tạo động lực lớn cho nhóm khách du lịch tự túc (FIT). Nhóm này thường chủ động săn vé máy bay giá rẻ, nếu thủ tục visa còn phức tạp hay mất nhiều thời gian phê duyệt thì họ sẽ không dám mạo hiểm đặt vé, từ đó khiến VN bỏ lỡ một nguồn thu vô cùng lớn.

Đánh giá chính sách thị thực vừa qua của VN đã có rất nhiều cải thiện, song ông Võ Việt Hòa cho biết thực tế còn nhiều bất cập. Đơn cử, du lịch tàu biển luôn được coi là một trong những trọng tâm bứt phá của ngành nhưng khách vẫn chưa thể tiếp cận hệ thống e-visa do đặc thù cảng biển không phải là cửa khẩu cố định. Khách đi tàu biển hiện vẫn phải xin duyệt danh sách chung và chịu sự quản lý trực tiếp của lực lượng biên phòng tại cảng thay vì cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, khiến DN lữ hành đón tàu liên tục phải thực hiện thủ tục xin cấp visa cho toàn bộ đoàn tàu rất phức tạp, ngoại trừ những du khách mang quốc tịch đã được VN miễn visa.

Một vướng mắc lớn khác nằm ở sự bất cập giữa chính sách visa nhập cảnh một lần (single entry) của VN so với nhập cảnh nhiều lần (multiple entry) phổ biến của các nước. Thói quen của du khách từ các thị trường xa như châu Âu hay Mỹ là thường đi nghỉ kéo dài từ 3 - 4 tuần và muốn kết hợp đi liên tuyến sang các nước lân cận như Campuchia, Lào rồi quay lại VN để bay về nước; hay Việt kiều về thăm quê muốn đi du lịch nước lân cận rồi quay lại. Việc chỉ cấp visa nhập cảnh một lần khiến du khách bắt buộc phải xin visa mới nếu muốn quay ngược lại VN, tạo rào cản và phiền hà không đáng có.

"Khi chúng tôi tham gia các hội chợ du lịch tàu biển quốc tế, đối tác Mỹ quan tâm tour tàu biển tới VN lắm, nhưng cản trở lớn nhất khiến họ còn lưỡng lự chưa mở tuyến tàu là vì visa. Mỗi tàu biển mang theo hàng ngàn khách. Khách Mỹ, châu Âu thường đi du lịch dài ngày, 2 - 3 tuần, thậm chí kéo dài nhiều tháng. Họ đã mất công bay xa thì thường muốn trải nghiệm nhiều nước, đi liên tuyến. Thế nhưng tàu cập bến VN phải xin visa, đến Myanmar xin visa tiếp, rồi sang Lào cũng vậy..., vừa khó, vừa tốn thêm tiền. Nói vậy để thấy, thủ tục visa là chìa khóa vô cùng quan trọng. Mở được khóa này thì lượng khách Tây tới VN sẽ tăng rất nhiều, cả bằng đường không lẫn đường biển", ông Võ Việt Hòa nhìn nhận.

NGUỒN: CỤC DU LỊCH QUỐC GIA VIỆT NAM

Đại diện Tập đoàn Sun Group cũng khẳng định chính sách thị thực của VN đã có những bước tiến lớn, song, đặt trong tương quan khu vực, mức độ mở cửa của chúng ta vẫn còn hẹp. Đơn cử, Thái Lan hiện miễn thị thực cho 60 quốc gia, vùng lãnh thổ. Trung Quốc miễn thị thực đơn phương cho khoảng 50 nước, đồng thời cho phép công dân 55 nước quá cảnh không cần thị thực trong 240 giờ (10 ngày). Trong khi đó, nhiều thị trường có mức chi tiêu cao và đã có đường bay thẳng đến VN như Mỹ, Úc, Canada, Ấn Độ và các nước vùng Vịnh vẫn phải xin thị thực. VN cũng chưa có loại thị thực riêng cho người làm việc từ xa, khách hưu trí và khách chăm sóc sức khỏe dài ngày. Đây là những phân khúc mà Thái Lan (thị thực DTV 5 năm, lưu trú tới 180 ngày mỗi lần), Malaysia và Indonesia đã có chính sách dành riêng.

Theo đại diện Sun Group, thị thực là cánh cửa đầu tiên và giá trị thực nằm ở hiệu ứng dây chuyền trên 3 tầng. Tầng thứ nhất là kết nối hàng không. Một đường bay chỉ bền vững khi có đủ khách ở cả hai đầu. Điển hình, năm 2026, Sun PhuQuoc Airways đã và sẽ mở các đường bay quốc tế nối Phú Quốc với Đài Bắc, Seoul, Singapore, Hồng Kông, Thành Đô, Bangkok, Kuala Lumpur, Almaty, Moscow, cùng các đường bay từ Hà Nội, TP.HCM đi Seoul, Thượng Hải, Hồng Kông. DN cũng đã đặt mua tới 40 tàu bay thân rộng Boeing 787-9 để chuẩn bị cho các đường bay liên lục địa. Với khách đến từ châu Âu, Bắc Mỹ, Úc hay Ấn Độ, thủ tục nhập cảnh thường là yếu tố quyết định họ có chọn điểm đến hay không. Chính sách thị thực thông thoáng sẽ giúp các hãng bay VN, không riêng Sun PhuQuoc Airways, tự tin mở thêm đường bay và tăng tần suất khai thác.

Tầng thứ hai là sự kiện tầm vóc toàn cầu. APEC 2027 tại Phú Quốc sẽ đưa hình ảnh VN đến 21 nền kinh tế lớn, chiếm khoảng 60% GDP thế giới. Tuy nhiên, sự chú ý của truyền thông chỉ trở thành lượng khách thực tế khi đi kèm thông điệp rõ ràng: đến VN rất dễ dàng. Nếu Nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực từ ngày 1.1.2027, chúng ta sẽ có trọn một "Năm APEC" để biến sự quan tâm của thế giới thành những chuyến đi đến VN.

Tầng thứ ba là chất lượng tăng trưởng, cũng là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch VN trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới: chuyển từ số lượng sang chất lượng. "Thị thực dành cho khách lưu trú dài ngày, khách chăm sóc sức khỏe và người làm việc từ xa sẽ giúp kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và đưa dòng khách lan tỏa tới những vùng đất mới. Thị thực dài hạn cho nhà đầu tư, chuyên gia và nghệ sĩ sẽ thu hút thêm vốn, tri thức và các mối quan hệ quốc tế. Mục tiêu doanh thu 80 - 90 tỉ USD vào năm 2030 chỉ có thể đạt được khi mức chi tiêu và thời gian lưu trú bình quân tăng mạnh, và thị thực là đòn bẩy trực tiếp nhất để làm được điều đó. Đây cũng là cách du lịch đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước", đại diện Sun Group nhận định.

Đã mở thì phải mở toàn diện

Để hiện thực hóa những mục tiêu phát triển của ngành du lịch và của nền kinh tế nói chung, phía Sun Group cho rằng các chính sách ưu đãi vượt trội về thị thực cần được quy định cụ thể ngay trong nghị quyết của Quốc hội và được áp dụng ngay khi nghị quyết có hiệu lực. Trong đó, nghị quyết cần trả lời rõ 3 câu hỏi: áp dụng cho ai, theo tiêu chí nào và quản lý như thế nào.

Để làm được như vậy, nghị quyết nên trực tiếp quy định những ưu đãi cốt lõi, gồm nhóm thị trường được miễn thị thực từ ngày 1.1.2027, thời hạn lưu trú và các nhóm khách được hưởng thị thực dài hạn. Đồng thời, đặt ra bộ tiêu chí gồm mức chi tiêu, tốc độ tăng trưởng, kết nối bay thẳng và mức độ rủi ro an ninh, xuất nhập cảnh, để Chính phủ căn cứ vào đó rà soát, bổ sung danh sách định kỳ. Danh sách được giữ ổn định trong suốt 10 năm hiệu lực của nghị quyết, thay vì gia hạn 3 năm một lần như hiện nay, để hãng bay, DN lữ hành và nhà đầu tư có thể lập kế hoạch dài hạn.

Đặc biệt, cần ưu tiên ngay các thị trường chi tiêu cao, tăng trưởng nhanh. Trong 9 tháng năm 2026, Mỹ đứng thứ 5 với 764.000 lượt khách, Ấn Độ đứng thứ 8 với 671.000 lượt (tăng 33%), Úc đứng thứ 10 với 485.000 lượt (tăng 21%). Cả ba thị trường này đều chưa được miễn thị thực. Bên cạnh đó là Canada, New Zealand, các nước vùng Vịnh và những nước châu Âu chưa nằm trong danh sách như Áo, Ireland, Bồ Đào Nha, Hy Lạp.

Song song, cần nâng thời gian lưu trú cho diện miễn thị thực lên 60 - 90 ngày, cho phép nhập cảnh nhiều lần để du khách kết hợp hành trình trong khu vực ASEAN. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế miễn thị thực quá cảnh có thời hạn tại các cảng hàng không quốc tế lớn và cho khách du lịch tàu biển.

Đại diện Sun Group nhấn mạnh cơ chế miễn thị thực cho mọi quốc tịch đã được kiểm chứng tại Phú Quốc. Vì thế, cơ chế này có thể được áp dụng thí điểm cho một số trung tâm du lịch biển đảo trọng điểm. Đối với APEC 2027 và các sự kiện MICE quy mô lớn, cần có cơ chế xử lý thị thực điện tử trong vòng 24 - 48 giờ và làn nhập cảnh ưu tiên. Cùng với đó, tận dụng ngay công cụ pháp lý đã có như thị thực UĐ1 có thời hạn 5 năm đã áp dụng cho "người thuộc diện được hưởng ưu đãi theo luật hoặc nghị quyết của Quốc hội". Vì vậy, nghị quyết chỉ cần xác định rõ các nhóm như nhà đầu tư chiến lược vào du lịch, chuyên gia và nghệ sĩ quốc tế là có thể triển khai ngay, không cần tạo thêm thủ tục mới. Riêng với người làm việc từ xa, khách hưu trí và khách chăm sóc sức khỏe dài ngày, nên thiết kế loại thị thực dài hạn với điều kiện rõ ràng về tài chính và bảo hiểm, tham khảo mô hình đã vận hành hiệu quả tại Thái Lan và Malaysia.

Đồng quan điểm, ông Võ Việt Hòa đề xuất áp dụng cơ chế tự động cấp visa nhập cảnh nhiều lần (multiple), nâng thời hạn miễn visa lên 45 ngày và cho phép du khách nhập xuất cảnh linh hoạt qua tất cả các cửa khẩu chính thức. Theo ông, đã "mở" thì phải "mở" đúng nghĩa, để khách có thể tự do "vào nhà" bằng mọi cánh cửa chính thống, không giới hạn chỉ qua một số cửa khẩu chính hoặc chỉ qua đường thủy/đường bộ/đường không. Đồng thời, VN cần mạnh dạn đơn phương miễn visa cho toàn bộ các nước châu Âu thay vì chỉ dừng lại ở mười mấy quốc gia như hiện tại; mở rộng miễn visa cho các thị trường lớn có dân số đông, thu nhập cao và chi tiêu đậm như Mỹ, Úc, New Zealand, Ấn Độ và Trung Quốc… chỉ giữ lại cơ chế kiểm soát an ninh đối với một số thị trường đặc thù. Các đối tượng khách tiềm năng như khách tàu biển cũng cần có cơ chế xét duyệt visa đơn giản, cụ thể, tránh thủ tục rườm rà.

Ngoài ra, nhân đà triển khai Nghị quyết 26 của Bộ Chính trị, đại diện Lữ hành Saigontourist kiến nghị VN chủ động khởi xướng các ý tưởng đột phá như visa chung khu vực ASEAN, tương tự Schengen của châu Âu, mà Thái Lan cũng đã nhiều lần thúc đẩy.