Mối nguy dừng xe trên cao tốc: Tai nạn không đến từ một phía

KHÔNG CHỈ MỘT NGƯỜI SAI

Theo phân tích của cơ quan chức năng, trong nhiều vụ tai nạn xảy ra trên cao tốc, trách nhiệm thường không nằm ở một phía. Có trường hợp phương tiện phía trước dừng lại nhưng không bảo đảm an toàn. Ở chiều ngược lại, phương tiện phía sau không giữ khoảng cách, thiếu quan sát, không kịp xử lý tình huống bất ngờ.

ẢNH: NHẬT THỊNH

"Khi xảy ra va chạm, rất khó nói chỉ một bên có lỗi. Đó thường là hệ quả của nhiều hành vi vi phạm cùng lúc", một cán bộ làm công tác điều tra tai nạn giao thông nhận định.

Để làm rõ nguyên nhân, lực lượng chức năng không chỉ dựa vào lời khai mà phải phân tích đồng thời nhiều dữ liệu. Tốc độ phương tiện được trích xuất từ thiết bị giám sát hành trình, hình ảnh từ camera trên tuyến, camera cabin trong xe, thậm chí cả dấu vết phanh trên mặt đường đều được đối chiếu. 

Từ những dữ liệu đó, cơ quan chức năng có thể xác định phương tiện di chuyển ở làn nào, phát hiện chướng ngại vật từ khoảng cách bao xa, có giảm tốc hay không và vì sao không tránh được va chạm.

ẢNH: NHẬT THỊNH

"Có trường hợp dấu vết cho thấy tài xế chỉ phát hiện tình huống khi đã quá gần, không còn đủ khoảng cách để xử lý. Nhưng cũng có trường hợp dữ liệu cho thấy tài xế hoàn toàn có thể quan sát sớm hơn nếu tập trung", lãnh đạo một đội CSGT phụ trách tuyến cao tốc cho biết.

Những phân tích như vậy cho thấy tai nạn là kết quả của nhiều yếu tố cộng dồn trong một khoảng thời gian rất ngắn.

Một trong những yếu tố thường bị bỏ qua là thói quen quan sát của người lái. Theo lãnh đạo Đội CSGT đường bộ cao tốc số 6, Phòng 6, Cục CSGT (C08), Bộ Công an, không ít tài xế khi điều khiển phương tiện trên cao tốc không duy trì việc quan sát thẳng về phía trước, mà thường xuyên liếc ngang, mất tập trung trong những khoảnh khắc ngắn.

Ở tốc độ cao, chỉ một vài giây mất tập trung cũng đủ khiến khoảng cách an toàn bị "xóa sổ". "Khi phát hiện chướng ngại vật, nhiều người phản ứng là phanh gấp hoặc đánh lái, nhưng lúc đó đã quá muộn. Cao tốc không cho phép những phản xạ chậm", CSGT phân tích.

Điều đáng nói là những thói quen này không dễ nhận ra. Người lái có thể vẫn cảm thấy mình "đang kiểm soát", cho đến khi tình huống bất ngờ xảy ra.

Theo ông Nguyễn Công Hùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô VN, tai nạn liên quan xe dừng trên cao tốc thường không chỉ do một phía. Nguyên tắc là không được dừng, đỗ tùy tiện trên cao tốc. Nếu buộc phải dừng ở làn khẩn cấp và đã bật đèn, đặt cảnh báo đầy đủ nhưng vẫn bị tông, nguyên nhân chủ yếu là do xe phía sau thiếu quan sát, không làm chủ tốc độ. Ngược lại, nếu dừng sai vị trí hoặc không có cảnh báo thì đó là hành vi vi phạm, làm tăng nguy cơ tai nạn. 

"Tài xế khi dừng xe trong trường hợp cấp thiết cần bật đèn cảnh báo và triển khai đầy đủ cảnh báo từ xa để phương tiện phía sau kịp nhận diện", ông Hùng khuyến cáo.

KHI HẠ TẦNG KHÔNG THEO KỊP THỰC TẾ

Bên cạnh yếu tố con người, nhiều chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận vấn đề ở góc độ hệ thống. Trong bối cảnh lưu lượng phương tiện tăng nhanh, đặc biệt trên các tuyến cao tốc trục Bắc - Nam, nhu cầu dừng nghỉ, xử lý sự cố cũng tăng theo. 

Tuy nhiên, hạ tầng phục vụ cho những nhu cầu này chưa đáp ứng kịp. Khoảng cách giữa các điểm dừng trên một số tuyến vẫn còn xa. Ở một số đoạn, việc tiếp cận trạm dừng nghỉ hoặc lối ra không phải lúc nào cũng thuận tiện với mọi phương tiện, nhất là khi tài xế gặp vấn đề về sức khỏe hoặc tâm lý.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Ông Nguyễn Công Hùng cho rằng để kéo giảm tai nạn trên cao tốc, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ quản lý, hạ tầng đến thay đổi hành vi người lái. Theo ông Hùng, trước hết cần siết chặt quản lý đối với cả xe cá nhân lẫn xe kinh doanh vận tải, đồng thời tăng tính răn đe của chế tài. Song song đó, công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh với cách tiếp cận phù hợp hơn, thông qua các nền tảng số như VNeID, VNeTraffic, mạng xã hội… để thông tin đến người dân một cách trực quan, dễ tiếp cận.

Bên cạnh đó, hệ thống camera giám sát và trung tâm điều hành giao thông được đánh giá là một trong những giải pháp hiệu quả. Tuy nhiên, theo ông Hùng, cần công khai, minh bạch thông tin về các khu vực có camera để người tham gia giao thông biết và chủ động chấp hành.

Theo ông Hùng, cứ khoảng 80 - 100 km nên bố trí một trạm dừng nghỉ đạt chuẩn, đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người đi đường như nghỉ ngơi, ăn uống, vệ sinh, tiếp nhiên liệu. Trạm dừng nghỉ cần được làm đồng bộ với đường cao tốc, thông xe là hoàn thành trạm. Điều này không chỉ giúp tài xế phục hồi thể trạng mà còn hạn chế tình trạng dừng xe sai quy định trên tuyến.

"Ở nhiều nước như Nhật Bản, Nga, Trung Quốc hay các nước châu Âu, trạm dừng nghỉ trên cao tốc được đầu tư rất bài bản, có siêu thị, khu ăn uống, cà phê với giá hợp lý và được quản lý chặt chẽ. Người lái xe có thể nghỉ ngơi đúng nghĩa, thay vì phải xử lý tạm bợ trên tuyến", ông Hùng dẫn chứng.

Một chuyên gia giao thông cũng cho rằng trước đây cao tốc chủ yếu phục vụ xe khách và xe tải đường dài, thì hiện tại lượng xe cá nhân tăng nhanh. Nhiều người lần đầu lái xe trên cao tốc, hoặc chưa có nhiều kinh nghiệm xử lý tình huống ở tốc độ cao. "Không ít người vẫn giữ cách lái xe như trên đường thường, thấy có khoảng trống là nghĩ có thể xử lý", vị này nhận định.

KHÔNG CÓ SAI LẦM NÀO LÀ NHỎ

Đại diện C08 khuyến cáo khi lưu thông trên cao tốc, nếu gặp tình huống khẩn cấp như phương tiện gặp sự cố, xảy ra va chạm hoặc người trên xe gặp vấn đề về sức khỏe, tài xế cần nhanh chóng đưa xe vào làn dừng khẩn cấp hoặc sát lề phải. Cùng với đó, phải bật đèn cảnh báo nguy hiểm, đặt biển cảnh báo hoặc chóp nón cách đuôi xe tối thiểu 150 m, đưa người trên xe ra khỏi phương tiện và đứng ngoài hộ lan an toàn; có thể bố trí người cảnh báo từ xa phía sau xe.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Trong trường hợp xảy ra va chạm, người điều khiển phương tiện có thể ghi nhận hiện trường bằng hình ảnh, sau đó nhanh chóng đưa xe vào vị trí an toàn, đồng thời liên hệ lực lượng CSGT qua số 19008099 hoặc đơn vị quản lý đường để được hỗ trợ kịp thời.

Từ góc độ quản lý, lực lượng chức năng cho rằng việc giảm thiểu vi phạm và tai nạn trên cao tốc không thể chỉ dựa vào một giải pháp đơn lẻ. Đó phải là sự kết hợp của nhiều yếu tố: hoàn thiện hạ tầng, nâng cao nhận thức, siết chặt quản lý và thay đổi hành vi của người tham gia giao thông.

Tuy nhiên, trong tất cả những yếu tố đó, quyết định cuối cùng vẫn nằm ở người cầm lái. Bởi trên cao tốc, không có sai lầm nào là nhỏ. Một quyết định dừng xe không đúng chỗ, một khoảnh khắc mất tập trung, hay một lần chủ quan "chắc không sao"... tất cả đều có thể trở thành mắt xích trong một chuỗi sự cố.