Mỹ hoàn thuế, doanh nghiệp Việt Nam có được hưởng lợi?

Doanh nghiệp nào được hoàn thuế?

Vào tháng 2.2026, Tòa án Tối cao Mỹ đã phán quyết việc sử dụng đạo luật khẩn cấp IEEPA để áp thuế dưới thời Tổng thống Donald Trump là không hợp pháp và phải trả lại cho doanh nghiệp (DN). Theo cơ quan Hải quan Mỹ, hơn 330.000 DN đã nộp thuế cho khoảng 53 triệu lô hàng, nhưng việc hoàn thuế sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn, mỗi hồ sơ mất từ 2 - 3 tháng xử lý. Khoản tiền hoàn thuế sẽ được trả trực tiếp cho các nhà nhập khẩu với tổng số tiền ban đầu ước tính lên đến 166 tỉ USD.

ẢNH: Q.T

Chương trình hoàn thuế CAPE được thiết kế nhằm gộp các khoản được hoàn theo IEEPA, gồm cả lãi, thay vì xử lý theo từng lô hàng riêng lẻ. Chỉ các bên được xác định là nhà nhập khẩu chính thức (importer of record) đã nộp thuế, hoặc đại lý hải quan được ủy quyền, mới có thể nộp đơn xin hoàn tiền. Tuy nhiên, không phải tất cả khoản thuế đều đủ điều kiện nộp hồ sơ ngay từ ngày 20.4. Theo Hải quan Mỹ, hiện chưa rõ khi nào hệ thống sẽ mở cho toàn bộ các khoản thuế đủ điều kiện hoàn trả. Quá trình này thậm chí có thể kéo dài hơn nữa nếu chính quyền Tổng thống Trump có thêm động thái nhằm trì hoãn hoặc giảm quy mô số thuế phải hoàn.

Phân tích được công bố của Citigroup cho thấy hàng loạt tập đoàn bán lẻ lớn tại Mỹ được dự báo sẽ nhận các khoản hoàn thuế đáng kể. Cụ thể, Walmart có thể được hoàn thuế khoảng 10,2 tỉ USD, trong khi Target ước tính nhận được 2,2 tỉ USD và Nike khoảng 1 tỉ USD. Ngoài ra, Kohl's dự báo được hoàn thuế 550 triệu USD, Gap Inc. khoảng 400 triệu USD và Macy's khoảng 320 triệu USD.

Trong khi đó, người tiêu dùng Mỹ, đối tượng từng chịu tác động từ việc tăng giá hàng hóa, không được hoàn trả trực tiếp. Các chuyên gia nhận định lợi ích từ hoàn thuế chủ yếu sẽ thuộc về DN, dù một số tập đoàn lớn cho biết có thể chia sẻ với khách hàng.

Doanh nghiệp Việt hưởng lợi gián tiếp

Từ khi Mỹ áp thuế đối ứng, hàng hóa VN xuất khẩu sang Mỹ đã chịu tác động đáng kể. Câu hỏi đặt ra là các DN Việt bán hàng qua thị trường này phải chịu thuế trong thời gian qua có được hưởng lợi gì từ việc hoàn thuế hay không. Phân tích về hiệu ứng sau khi chính sách thuế này bị bãi bỏ và thuế đã thu phải trả lại cho DN, ông Vũ Thái Sơn, Tổng giám đốc Công ty Long Sơn, Chủ tịch Hội Điều Đồng Nai, nhận xét: "Việc tòa án Mỹ phán quyết mức thuế được áp dụng trong thời gian qua là trái luật và phải trả lại thuế đã đóng cho người mua là quyết định khá chính xác và mang lại tín hiệu lạc quan cho thị trường hạt điều và DN điều VN". Tuy nhiên, theo ông Sơn, việc hoàn thuế này không mang lại lợi ích trực tiếp là hoàn lại thuế cho DN xuất khẩu của VN. "DN Việt là nhà cung cấp, ký kết hợp đồng bán hàng cho nhà nhập khẩu và người mua là đơn vị đóng thuế. Chính vì vậy khi Chính phủ Mỹ hoàn thuế thì các DN Mỹ mới được hưởng lợi. "Đơn cử như tôi có công ty đăng ký tại Mỹ và ký hợp đồng mua hàng từ VN, sau đó bán lại cho các nhà phân phối khác thì tôi sẽ được hoàn thuế. Nhưng hầu hết các DN VN đều mua đứt bán đoạn ngay từ cảng xuất đi, vì vậy nếu tính thiệt hại do việc áp thuế là có, nhưng để hưởng lợi từ việc hoàn thuế là hoàn toàn không được", ông Vũ Thái Sơn cho biết.

Ông Lê Việt Anh, Tổng thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị VN (VPSA), cũng khẳng định DN VN ký hợp đồng bán hàng cho đối tác ở Mỹ thì khi giao hàng là xong trách nhiệm, việc đóng thuế là do các nhà nhập khẩu thực hiện. "Khi bị áp thuế, các nhà nhập khẩu đã tìm cách ép giá, gây khó khăn cho DN VN khi đàm phán hợp đồng, nhưng khi nhà nhập khẩu được hoàn thuế thì họ được hưởng lợi chứ DN Việt không được chia sẻ gì, chỉ trừ những đối tác làm ăn lâu năm có thiện chí chủ động có các điều khoản riêng", ông Lê Việt Anh cho biết.

Dù không hưởng lợi trực tiếp nhưng việc hoàn thuế cũng mang lại tín hiệu tích cực cho các DN xuất khẩu vào thị trường này. Theo VPSA, tình hình khó khăn do thuế đối ứng, diễn biến chiến sự và nhu cầu tiêu thụ sụt giảm đã khiến sản lượng hồ tiêu xuất khẩu cũng có chiều hướng đi xuống. Cụ thể, trong 15 ngày đầu tháng 4, xuất khẩu hồ tiêu của VN sang Mỹ đạt 3.205 tấn, chiếm 22,1% tổng lượng xuất khẩu nhưng giảm 15,6% so cùng kỳ, trong khi các thị trường khác đều tăng. Việc Mỹ bãi bỏ thuế đối ứng có thể giúp cho nhu cầu tiêu thụ tại đây tăng trở lại và có thêm các đơn hàng mới. Đây chính là lợi ích trong tương lai mà việc hoàn thuế có thể mang lại.

Hiệp hội các nhà xuất khẩu và nhập khẩu Mỹ cũng nhận định rằng việc hoàn thuế sẽ mang lại một số hiệu ứng tích cực rõ rệt đối với các nền kinh tế xuất khẩu vào Mỹ. Trước hết, sức cạnh tranh của hàng hóa được cải thiện khi các nhà bán lẻ và nhập khẩu lớn như Walmart hay Target được hoàn lại chi phí thuế, qua đó giảm áp lực tăng giá bán. Điều này giúp hàng nhập khẩu, đặc biệt từ các quốc gia như VN, Trung Quốc hay Mexico, trở nên dễ tiêu thụ hơn, nhất là trong các ngành thâm dụng lao động như dệt may, đồ gỗ và điện tử. Đồng thời, biên lợi nhuận được cải thiện cũng tạo động lực để các nhà nhập khẩu nối lại hoặc gia tăng đơn hàng sau giai đoạn bị thu hẹp vì chi phí cao.

Xa hơn, chính sách này có thể góp phần duy trì và tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu theo hướng mở, khi DN Mỹ ít chịu áp lực phải "nội địa hóa" sản xuất bằng mọi giá, từ đó tiếp tục phụ thuộc vào mạng lưới sản xuất quốc tế mà các nền kinh tế xuất khẩu như VN đang hưởng lợi.

Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN nhận định việc Mỹ hoàn thuế trước hết có tác dụng "giải nén" áp lực giá khi hàng nhập khẩu rẻ hơn, qua đó góp phần hạ nhiệt chỉ số giá tiêu dùng và làm dịu vòng xoáy lạm phát lan tỏa. Quan trọng hơn, khi chi phí giảm, nhu cầu tiêu dùng tại thị trường lớn nhất thế giới được kích hoạt trở lại, kéo theo dòng chảy thương mại quốc tế phục hồi. Tuy nhiên, triển vọng này vẫn đi kèm rủi ro chính sách đáng kể. Nếu Mỹ chuyển sang sử dụng các công cụ khác như Mục 301 của Đạo luật thương mại 1974, thuế quan có thể quay trở lại dưới hình thức mới, khiến môi trường thương mại thiếu ổn định và buộc DN toàn cầu phải duy trì chiến lược thích ứng linh hoạt.