Mỹ thúc đẩy 'lá bài' mới để răn đe quân sự Trung Quốc trên biển

Ngày 23.6, Đại sứ quán Mỹ tại Manila (Philippines) thông báo chính phủ Mỹ cùng ngày bàn giao 4 tàu không người lái Triton cho Lực lượng Vũ trang Philippines (AFP) trị giá khoảng 13 triệu USD (gần 350 tỉ đồng). Đây được xem là một phần trong chương trình IPMSC mà Mỹ đang thực hiện.

Ảnh: ĐSQ Mỹ ở Manila

Tăng cường giám sát Biển Đông

Triton - tên đầy đủ là Ocean Aero Triton của hãng Ocean Aero (Mỹ) - là loại tàu không người lái có thể di chuyển trên mặt nước lẫn dưới mặt nước (AUSV), có chiều dài hơn 4 m và có thể hoạt động liên tục trong 30 ngày để thực hiện các nhiệm vụ giám sát trên biển lẫn trong lòng biển.

Phát biểu tại lễ bàn giao, đại diện phía Mỹ nhấn mạnh: "Khả năng giám sát và ứng phó với các thách thức hàng hải - đánh bắt cá bất hợp pháp, các hoạt động vùng xám và các mối đe dọa đối với tự do hàng hải - đòi hỏi nhận thức bền bỉ, lâu dài". Theo đó, 4 chiếc AUSV trên giúp AFP tăng cường năng lực giám sát ở các vùng biển, bao gồm Biển Đông, vốn đang xảy ra nhiều căng thẳng giữa Philippines và Trung Quốc, nhất là khi Bắc Kinh đang đẩy mạnh chiến lược vùng xám phục vụ tham vọng kiểm soát vùng biển này.

Trả lời Thanh Niên hôm qua (24.6), TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) phân tích: "Dòng AUSV Triton giúp tăng cường khả năng giám sát hàng hải của Philippines. Gần đây, các hoạt động của Trung Quốc ở Biển Đông đang leo thang. Mới đây, Bắc Kinh xây dựng một cơ sở nghiên cứu ở bãi cạn Scarborough. Bắc Kinh xây dựng cơ sở ở đó là bước đi quan trọng. Sau khi đẩy quân đội nước khác ra khỏi Scarborough và các khu vực ở quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa, Trung Quốc triển khai tên lửa, máy bay chiến đấu… trên các thực thể tại đây. Qua đó, Trung Quốc còn có thể "giấu" tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo, thậm chí là loại có thể mang đầu đạn hạt nhân, hoạt động ở vùng biển này. Mỹ và các nước khác lo ngại leo thang thành căng thẳng hạt nhân và khó có thể can thiệp vào tình hình ở vùng biển trên".

"Chính vì thế, Mỹ cùng đồng minh cần phối hợp ngăn chặn động thái của Trung Quốc ở bãi cạn Scarborough. Nhưng để xác định những gì đang xảy ra ở bãi cạn Scarborough, cần phải dựa vào khả năng trinh sát. Các tàu Triton rất hữu ích trong trường hợp này khi có thể hoạt động liên tục lên đến 30 ngày, nên có thể giám sát đánh bắt cá bất hợp pháp, theo dõi các hoạt động hàng hải trong "vùng xám" và phát hiện các mối đe dọa đối với tự do hàng hải", TS Nagao phân tích thêm.

Nỗ lực của Washington

Được "Bộ tứ" thông qua vào năm 2022, IPMDA sau được mở rộng với chương trình Hợp tác giám sát hàng hải Indo-Pacific (IPMSC) nhằm mục đích tích hợp các hệ thống giám sát hàng hải vệ tinh, trên không và mặt nước của 4 thành viên "Bộ tứ" đồng thời mở rộng sang các đối tác khác. Việc hợp tác được tiến hành thông qua hỗ trợ phương tiện, chia sẻ thông tin dữ liệu…

Ảnh: ĐSQ Mỹ ở Manila

Liên quan chương trình này, Mỹ vào năm ngoái thông báo đầu tư khoảng 55 triệu USD để hỗ trợ một số nước Đông Nam Á, nam Thái Bình Dương… Trong đó, việc giám sát tình hình ở Biển Đông được Mỹ ưu tiên vì vùng biển này đang đứng trước thách thức nghiêm trọng về tự do hàng hải. Bên cạnh đó, theo Washington, có đến 19 nước ở Indo-Pacific đang tham gia chương trình trên.

Theo công bố của Bộ Chiến tranh Mỹ, từ năm 2020, Washington đóng góp 293 triệu USD cho các nước Indo-Pacific theo Sáng kiến An ninh Hàng hải (MSI), cung cấp hỗ trợ hàng hải và đào tạo cho các nước đối tác để tăng cường hợp tác an ninh hàng hải đa phương và tăng cường năng lực nhận thức hàng hải trong khu vực. MSI tài trợ cho các công cụ quan trọng như thiết bị hàng hải, vật tư và xây dựng quân sự quy mô nhỏ để cho phép các đối tác của chúng tôi tiến hành tốt hơn các hoạt động hàng hải quan trọng và khuyến khích khả năng tương tác lớn hơn với Mỹ.

Cũng trả lời Thanh Niên ngày 24.6, GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) thì chỉ ra: "Nhận thức toàn diện về lĩnh vực hàng hải là điều kiện tiên quyết cho cả phòng thủ và tấn công trong bất kỳ cuộc chiến nào mà các bên đang tranh chấp về quyền kiểm soát khu vực biển. Mỹ sử dụng nhận thức toàn diện về lĩnh vực hàng hải để bảo vệ các tuyến hàng hải khỏi bị phá hoại hoặc bị vũ khí hóa. Nhìn chung, người ta hiểu rằng phần lớn các sáng kiến trên lục địa của Trung Quốc, chẳng hạn như Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), nhằm mục đích vượt qua lợi thế so sánh của Mỹ trong lĩnh vực này".

"Chiến dịch của Mỹ ở Venezuela và cuộc chiến Iran dường như khiến Bắc Kinh lo ngại về chương trình nhận thức miền hàng hải của Washington. Chương trình này đang ngăn chặn các hành động quân sự của Trung Quốc ở Biển Đông, eo biển Đài Loan hoặc biển Hoa Đông", GS Nagy kết luận.