Năm Bính Ngọ: 'Mã đáo thành công' có ý nghĩa thế nào trong văn hóa Việt

Không chỉ là lời chúc quen miệng mỗi dịp đầu năm, "Mã đáo thành công" thực chất gắn với một câu chuyện văn hóa khá thú vị, nơi hình ảnh con ngựa không đơn thuần là biểu tượng phong thủy, mà còn phản ánh quan niệm rất riêng của người Việt về thành công và sự trở về.

Ý nghĩa câu "Mã đáo thành công"

Ông Hoàng Triệu Hải, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu địa lý kiến trúc Phương Đông, về nghĩa gốc Hán Việt, "mã" là ngựa, "đáo" là đến, "thành công" là đạt kết quả tốt. Ghép lại, câu này có thể hiểu đơn giản là ngựa vừa đến nơi thì thành công đã tới.

Trong các thư tịch cổ, "mã đáo thành công" xuất hiện từ thời nhà Nguyên, gắn với hình ảnh kỵ binh Mông Cổ đánh đâu thắng đó. Ngựa lúc ấy không chỉ là phương tiện di chuyển, mà còn là biểu tượng của chiến thắng nhanh, quyết liệt, "tốc chiến tốc thắng".

ẢNH: H.T.H

Khi du nhập vào Việt Nam, câu chúc này dần được dùng phổ biến trong đời sống, đặc biệt với những người chuẩn bị đi xa hoặc bắt đầu một việc lớn. Người đi làm ăn, sĩ tử đi thi, người nhận nhiệm vụ mới hay người khai trương cửa hàng đều được chúc "Mã đáo thành công", hàm ý đi thuận lợi, về thắng lợi, làm gì cũng trôi chảy ngay từ đầu.

Theo ông Hoàng Triệu Hải, trong cách hiểu hiện nay, nhiều người lại đồng nhất "Mã đáo thành công" với bức tranh 8 con ngựa phi nước đại, thường được gọi là "bát mã truy phong". Thực ra, về nguồn gốc, bức tranh này thuộc điển tích Trung Hoa khác, nhấn mạnh vẻ đẹp, khí thế và sức mạnh của ngựa, chứ không trực tiếp mang ý nghĩa chúc thành công.

Việc gắn bức tranh 8 con ngựa với "Mã đáo thành công" phần nhiều xuất phát từ thói quen cảm tính: thấy ngựa phi mạnh mẽ thì liên tưởng đến thành đạt, rồi gọi tên như vậy cho dễ nhớ.

Tranh "Mã đáo thành công" trong văn hóa Việt thế nào?

Trong văn hóa Việt, hình ảnh ngựa gắn với "Mã đáo thành công" lại mang tinh thần khác. Tranh dân gian, nhất là ở dòng Đông Hồ và Kim Hoàng, thường vẽ một con ngựa đứng yên, có yên cương, cờ lọng, bảng vàng, gắn với nghi thức vinh quy bái tổ.

Ông Hoàng Triệu Hải cho biết, thời xưa, sĩ tử khi đi thi chỉ lều chõng, nghèo khó, nhưng khi đỗ đạt sẽ được cưỡi ngựa về làng, có người rước, cờ lọng theo sau. Vì thế, trong văn hóa Việt, "mã đáo thành công" không phải là hình ảnh ngựa đang phi, mà là ngựa quay về - đi tay trắng, về vinh hiển.

ẢNH: H.T.H

Cách hiểu này tạo nên một tầng nghĩa rất Việt: thành công không nằm ở lúc xuất phát, mà ở lúc trở về. Đi là hành trình thử thách, về mới là kết quả được ghi nhận. Đó cũng là lý do người Việt thường chúc nhau "đi mạnh giỏi, về thắng lợi", coi sự trở về an toàn và đủ đầy mới là thành công trọn vẹn.

Ở góc nhìn phong thủy, ngựa tượng trưng cho dịch chuyển, hành động và năng lượng dương mạnh. Ngựa đại diện cho sự bền bỉ, trung thành, không ngại khó khăn, nên thường được xem là linh vật kích hoạt công danh, sự nghiệp.

Ông Hải phân tích, phong thủy không chỉ nhìn vào con vật, mà còn quan trọng ở thế đứng và hướng đi. Ngựa quay đầu vào trong nhà mang ý nghĩa tài lộc quay về, ngựa quay ra ngoài thiên về xuất hành, ngựa đứng yên biểu trưng cho sự ổn định, còn ngựa phi mạnh tạo cảm giác nhiều động lực nhưng cũng dễ tán khí nếu không kiểm soát.

Vì vậy, khi treo tranh "Mã đáo thành công", điều quan trọng không phải là số lượng ngựa, mà là cảm giác "về". Tranh một hoặc hai con ngựa, thế đứng vững, đầu quay vào không gian sinh hoạt thường được xem là phù hợp hơn tranh đàn ngựa phi loạn.

Nếu nhìn vào mà có cảm giác như ngựa đang chạy mất, thì về mặt tâm lý đã không còn đúng tinh thần "thành công".

Năm Ngọ, biểu tượng con ngựa càng được nhắc đến nhiều hơn vì ăn sâu vào tâm thức cộng đồng. Người ta treo tranh, tặng tượng, chúc nhau "Mã đáo thành công" như một cách gửi gắm kỳ vọng cho cả năm mới.

Nhưng ở tầng sâu hơn, câu chúc này không chỉ nói về tiền bạc hay địa vị, mà là mong muốn rất đời: đi đâu cũng an toàn, làm gì cũng thuận lợi, về đâu cũng có chốn để yên lòng.

"'Mã đáo thành công' không nằm ở con ngựa hay bức tranh treo trên tường. Bản chất của câu chúc là một triết lý sống giản dị: thành công không phải lúc bắt đầu, mà là lúc trở về. Không phải cứ đi thật nhanh là thắng, mà là đi đủ xa để học hỏi và về đủ vững để an cư. Ngựa chỉ là biểu tượng, còn con đường mỗi người chọn mới quyết định ý nghĩa thật sự của hai chữ thành công", ông Hoàng Triệu Hải chia sẻ.