Ngành nữ trang đứng trước cơ hội lớn

Bỏ điều kiện kinh doanh với vàng trang sức, mỹ nghệ

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 390/2026 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, trong đó nêu rõ: "Hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ không phải là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện". Nghị định số 390 cũng quy định Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cấp trước ngày Nghị định này có hiệu lực (ngày 16.10) không còn là điều kiện để cá nhân, tổ chức thực hiện hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Những hồ sơ đề nghị cấp, sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ đã nộp trước đó và đến ngày Nghị định có hiệu lực mà chưa được giải quyết thì NHNN chấm dứt việc giải quyết và xử lý phí, lệ phí đã nộp (nếu có) theo quy định.

Ảnh: Độc Lập

Theo chuyên gia kinh tế Trần Thanh Hải, Nghị định số 390 giảm bớt yêu cầu về điều kiện gia nhập thị trường, phù hợp định hướng cải cách, đơn giản hóa thủ tục, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý nhà nước đối với ngành nữ trang của VN. Trước đây, các doanh nghiệp ngoài việc đăng ký kinh doanh như mọi ngành nghề khác thì phải xin giấy phép đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ tại NHNN (thông qua chi nhánh NHNN tại các tỉnh, thành phố). Điều này vô hình trung khiến cho nhiều cá nhân, tổ chức có thể không được cấp phép và không có cơ hội tham gia lĩnh vực này. Do vậy, quy định mới sẽ góp phần tạo điều kiện, thúc đẩy ngành nữ trang phát triển mạnh hơn trong thời gian tới. "Nghị định số 390 là bước tiến bộ trong quản lý thị trường vàng, mang lại thuận lợi cho doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, công bằng", chuyên gia Trần Thanh Hải chia sẻ thêm.

Trước đó, Hiệp hội Kinh doanh vàng VN đã nhiều lần kiến nghị đưa hoạt động sản xuất, chế tác và kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện do trên thế giới đây là ngành nghề kinh doanh hàng hóa thông thường, không quốc gia nào quy định là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đến tháng 12.2025, luật Đầu tư đã được Quốc hội khóa XV thông qua, trong đó lĩnh vực vàng trang sức, mỹ nghệ được đưa khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đây là cơ sở pháp lý vô cùng quan trọng tạo tiền đề cho ngành trang sức mỹ nghệ phát triển. Theo tính toán của Hiệp hội Kinh doanh vàng VN, nhu cầu vàng làm nguyên liệu để sản xuất vàng miếng, vàng trang sức trung bình khoảng 50 tấn/năm, tương đương khoảng 5 tỉ USD/năm (khoảng 420 triệu USD/tháng). Sau khi đưa vào sản xuất, chế tác, một nửa để đáp ứng nhu cầu trong nước, một nửa để xuất khẩu, tức là 25 tấn để xuất khẩu, có thể thu về từ 3,5 - 5 tỉ USD. Trong đó, giá trị sức lao động chiếm tới trên 30% giá trị sản phẩm xuất khẩu.

Từ tiền kiểm chuyển sang hậu kiểm

Việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với hoạt động sản xuất, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ không đồng nghĩa với việc giảm yêu cầu quản lý nhà nước. Các tổ chức, cá nhân vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa... Tại Nghị định số 390, Chính phủ cũng giao Bộ KH-CN chủ trì, phối hợp NHNN và các cơ quan liên quan có trách nhiệm xây dựng, công bố tiêu chuẩn quốc gia đối với vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng miếng; kiểm tra, quản lý đo lường, chất lượng đối với vàng trong sản xuất, nhập khẩu và lưu thông trên thị trường. Việc kiểm tra chấp hành các quy định pháp luật nêu trên đối với hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ được thực hiện theo pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Song song đó, một nội dung quan trọng khác của Nghị định số 390 là sửa đổi, bổ sung quy định về nhập khẩu vàng nguyên liệu theo hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp có đăng ký hoạt động sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ và có hợp đồng gia công với nước ngoài được NHNN xem xét cấp Giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để thực hiện hợp đồng gia công và xuất khẩu sản phẩm gia công, thay cho Giấy phép tạm nhập vàng nguyên liệu để tái xuất sản phẩm theo quy định trước đây.

Chuyên gia kinh tế Trần Thanh Hải nhìn nhận việc bỏ điều kiện kinh doanh, chuyển sang hậu kiểm đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng trang sức nói chung là hoàn toàn thuận lợi cho doanh nghiệp. Bởi như mọi sản phẩm khác, trước khi đưa sản phẩm ra thị trường để bán cho người tiêu dùng, các doanh nghiệp sẽ phải tự công bố tiêu chuẩn, chất lượng, ghi nhãn hàng hóa như sản phẩm vàng 18K tương ứng chứa 75% vàng nguyên chất hay nữ trang 14K... Sau đó, khi cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra, đánh giá mà không đúng như công bố thì doanh nghiệp phải bị xử phạt như bất kỳ ngành nghề kinh doanh hàng hóa nào.

Đồng quan điểm, TS Huỳnh Thanh Điền (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành) nhận định: Việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh với hoạt động sản xuất, mua bán vàng trang sức là phù hợp với tinh thần của Đảng và Chính phủ thời gian vừa qua như phát triển kinh tế tư nhân, cắt giảm thủ tục hành chính, xem xét bãi bỏ điều kiện kinh doanh với nhiều lĩnh vực ngành nghề. Đồng thời, điều này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế khi nữ trang nói chung chỉ là những hàng hóa thông thường. Việc bỏ điều kiện kinh doanh cũng đồng nghĩa chuyển sang phương thức quản lý hậu kiểm. Điều này cũng giúp cho môi trường kinh doanh thông thoáng trong khi việc quản lý của nhà nước sẽ thực hiện chặt chẽ hơn.

Chuyên gia này phân tích: Nếu như trước đây chỉ căn cứ vào Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ thì đôi khi các đơn vị quản lý "lơ là" trong việc kiểm tra quá trình hoạt động. Trong khi đó, quan trọng nhất là cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể là Bộ KH-CN công bố tiêu chuẩn quốc gia về sản phẩm vàng được lưu thông trên thị trường với các tiêu chí cụ thể, rõ ràng. Bản thân các doanh nghiệp kinh doanh phải thực hiện đúng các quy định liên quan. "Khi đã có quy chuẩn đầu vào thì hoạt động hậu kiểm hoàn toàn tốt hơn cho thị trường và người tiêu dùng. Những doanh nghiệp làm sai quy định sẽ bị xử phạt và bị công bố công khai thông tin. Tôi nghĩ rằng doanh nghiệp sẽ lo ngại hậu kiểm hơn tiền kiểm và từ đó cũng sẽ làm chuẩn chỉnh ngay từ đầu", TS Huỳnh Thanh Điền nhấn mạnh.