Nghịch lý ngành sản xuất ô tô Trung Quốc

Số liệu của Hiệp hội Xe chở khách Trung Quốc (CPCA) công bố mới đây cho thấy doanh số ô tô chở khách tại Trung Quốc đã giảm 20,2% trong nửa đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước. Đà sụt giảm còn tăng tốc trong những tháng gần đây, khi doanh số lao dốc hơn 23% trong tháng 6, mức giảm mạnh thứ 2 được ghi nhận từ đầu năm đến nay.

Đài CNBC dự báo thị trường ô tô Trung Quốc sắp đối diện một năm tồi tệ nhất kể từ năm 2021, khi nhu cầu tiêu dùng đối với ô tô chở khách giảm mạnh sau doanh số kỷ lục vào năm 2025.

Trợ cấp sụt giảm

Theo tờ South China Morning Post, việc điều chỉnh chương trình trợ cấp đổi xe cũ lấy xe mới là nguyên nhân chính khiến thị trường chững lại. Trung Quốc triển khai chương trình này từ năm 2024 nhằm kích cầu, hỗ trợ đến 15.000 nhân dân tệ (khoảng 58 triệu đồng) cho người mua xe mới. Chương trình đạt kết quả tích cực và được mở rộng vào năm ngoái, với gói hỗ trợ 300 tỉ nhân dân tệ dành cho nhiều mặt hàng tiêu dùng nhằm giúp nền kinh tế vượt qua tác động của cuộc chiến thương mại với Mỹ.

Ảnh: AFP

Tuy nhiên, sau khi Trung Quốc và Mỹ đình chiến thương mại, đồng thời hiệu quả chương trình đổi xe cũ lấy xe mới giảm dần, Bắc Kinh bắt đầu cắt giảm mức trợ cấp, với tổng ngân sách giảm khoảng 50 tỉ USD, còn mức hỗ trợ chỉ tương đương 10% giá trị xe. Theo các nhà phân tích, động thái này ảnh hưởng đáng kể đến sức mua. Công ty Gavekal Dragonomics (Hồng Kông) dự báo việc giảm trợ cấp có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng doanh số bán lẻ trong thời gian lên đến 2 năm.

Bên cạnh đó, xung đột tại Trung Đông khiến giá nhiên liệu tăng, càng làm người tiêu dùng thận trọng hơn khi mua xe. Doanh số đi xuống cũng tạo ra vòng xoáy mới, khi người mua kỳ vọng các hãng sẽ tiếp tục giảm giá. Điều này gây áp lực lớn lên các nhà sản xuất vốn đã cạnh tranh hạ giá quyết liệt đến mức chính phủ Trung Quốc nhiều lần lên tiếng cảnh báo.

Đẩy mạnh xuất khẩu

Trong bối cảnh nhu cầu nội địa suy yếu, các hãng Trung Quốc tăng tốc mở rộng thị trường nước ngoài. Theo báo cáo của HSBC công bố hồi tháng 6, xuất khẩu xe chở khách của nước này đạt 800.000 chiếc trong 5 tháng đầu năm, tăng 73% so với cùng kỳ năm ngoái. Tập đoàn Dịch vụ tài chính Macquarie Equity Research (trụ sở tại Úc) gần đây cũng nâng dự báo tăng trưởng xuất khẩu ô tô của Trung Quốc trong năm 2026 lên 38%, cao hơn nhiều so với mức dự báo 13,5% trước đó.

Đà tăng trưởng đặc biệt rõ tại châu Âu, nơi doanh số các thương hiệu Trung Quốc lần đầu vượt các thương hiệu Nhật Bản trong tháng 5, theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu. Xu hướng này càng đáng chú ý hơn khi xe điện của Trung Quốc phải chịu thuế nhập khẩu của Liên minh châu Âu (EU) từ năm 2024.

Tuy nhiên, sự mở rộng nhanh chóng của các hãng Trung Quốc cũng làm gia tăng lo ngại tại châu Âu. EU đối mặt những lời kêu gọi mạnh tay hơn để bảo vệ ngành công nghiệp ô tô nội khối. Ông Tôn Hiểu Hồng thuộc Phòng Thương mại xuất nhập khẩu máy móc và sản phẩm điện tử Trung Quốc cho biết một số hãng Trung Quốc đã triển khai kế hoạch xây dựng nhà máy tại nhiều nước EU nhằm tránh thuế nhập khẩu. 

Theo Reuters, BYD đang xây dựng nhà máy ở Hungary và đàm phán mua lại một nhà máy hiện có tại châu Âu. Trong khi đó, SAIC dự định xây nhà máy ở Tây Ban Nha, còn Chery đang đàm phán để sử dụng công suất dư thừa tại nhà máy của Nissan ở Anh.