Những phát hiện khảo cổ 2025 - 2026:

Ngôi mộ nhà giàu từ 2.000 năm trước tại Quảng Ninh

Trinh Nguyễn- trinhthanhnien@gmail.com

12/11/2026 06:00 GMT+7

Ngôi mộ Chạp Khê mới tìm thấy ngay lập tức đã thành "sao" trên bản đồ mộ gạch đã điều tra khai quật tại lưu vực sông Bạch Đằng.

Ngôi mộ lớn, có thể từng bị xâm hại thời Trần

Cuộc khai quật mộ Chạp Khê của Trường ĐH KHXH-NV (ĐHQG Hà Nội) và Bảo tàng Quảng Ninh là một cuộc khai quật khẩn cấp. Tháng 10.2025, việc san gạt mặt bằng của gia đình bà Lê Thị Huyền (TP.Quảng Ninh) đã làm xuất lộ dấu vết cửa mộ gạch trên một gò đất cao khoảng 1,9 m so với mặt đường. Sau đó 2 tháng, cuộc khai quật ngôi mộ bắt đầu.

Khai quật bước đầu cho thấy đây là một ngôi gạch quy mô lớn, phân bố trên diện tích khoảng 150 m², có quy mô tương đương một số mộ lớn đã phát hiện như mộ Nghi Vệ (Bắc Ninh cũ), mộ Vũ Xá (Hải Dương cũ). "Về tính chất và niên đại, các dấu tích kiến trúc xuất lộ cho phép xác định đây là mộ gạch, hay thường gọi là mộ Hán, thuộc loại hình mộ táng phổ biến ở lưu vực sông Bạch Đằng", TS Nguyễn Văn Anh, Chủ nhiệm Khoa Lịch sử của trường, cũng là chủ trì khai quật, cho biết.

Cấu trúc mộ gồm 1 Trung thất, 2 Tiền thất, 3 Hậu thất, 5 Nhĩ thất và 1 thông đạo; Trung thất và Hậu thất đều có nhĩ.

Nhóm nghiên cứu cho biết dựa trên những dấu vết còn lại về cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và hệ thống hoa văn đã giúp xác định mộ có niên đại thế kỷ 1 - 2 sau Công nguyên. Trong những dấu vết còn lại để xác định niên đại này, đáng chú ý là các viên gạch in chữ "Hoàng Quân", với đặc điểm tương đồng với gạch phát hiện tại ngôi mộ nổi tiếng đồ sộ Vũ Xá (Hải Phòng).

Tại mộ Vũ Xá còn tìm thấy gạch ghi niên hiệu Vĩnh Kiến ngũ niên (130) của Hán Thuận Đế. "Trên cơ sở so sánh về cấu trúc và vật liệu xây dựng, bước đầu có thể nhận định mộ Chạp Khê có niên đại tương đương mộ Vũ Xá, khoảng nửa đầu thế kỷ II sau Công nguyên, cách nay gần 2.000 năm", nhóm nghiên cứu cho biết.

Dù là một ngôi mộ lớn đồ sộ, nhưng hiện vật trong mộ Chạp Khê đã không còn nhiều. Một số vị trí cửa vòm và phần xây bịt lối vào đã bị phá hủy, có dấu hiệu liên quan đến hoạt động đào phá hoặc trộm mộ. Ở một số vị trí cũng có dấu hiệu gạch nền xếp lộn xộn, có thể liên quan đến hoạt động đào phá.

Đáng nói, theo TS Nguyễn Văn Anh: "Dựa vào đồ gốm tìm thấy trong lớp sập đổ vào bên trong hầm mộ, phỏng đoán mộ đã có thể bị xâm phạm từ đời Trần. Phỏng đoán này dựa vào các hiện vật mảnh gốm có niên đại thời Trần đã rơi từ lỗ đào xuống mộ, có thể trong quá trình đào. Nên có thể là thời đó mộ đã bị xâm phạm rồi. Nhưng đấy cũng là dự đoán, chứ không phải khẳng định 100%".

Mộ người sang giàu

Tại hội nghị Thông báo khảo cổ học toàn quốc 2025 - 2026, TS Nguyễn Văn Anh chia sẻ nhiều hình ảnh và chi tiết liên quan đến kiến trúc của ngôi mộ Chạp Khê. Đó là việc vòm mộ được xây bằng gạch múi bưởi, kỹ thuật cuốn từ hai bên lên đỉnh, các viên gạch đan cài tạo thành kết cấu thống nhất. Kỹ thuật xếp gạch ngược chiều tại một số vị trí tạo liên kết chặt chẽ mà không cần chất kết dính.

Đặc biệt, kỹ thuật xây tường Trung thất dạng "đuôi cá" góp phần tăng khả năng chịu lực, hỗ trợ vòm và giảm áp lực lên hệ thống cột trụ. Gạch xây mộ được trang trí với nhiều đồ án khác nhau: ô trám, chữ S, đường tròn tiếp tuyến, như ý… "Những dấu vết kỹ thuật này phản ánh trình độ xây dựng cao và quy mô đáng kể của ngôi mộ", TS Văn Anh cho biết.

Chính vì thế, tuy đồ tùy táng không còn, nhưng quy mô mộ vẫn cho thấy chủ nhân là người có tiềm lực kinh tế và vị thế xã hội. "Trong giai đoạn đó xã hội phân chia đẳng cấp rất rõ. Không phải ai cũng thích xây gì thì xây, làm gì thì làm. Mộ xây lớn đến vậy phải phù hợp với địa vị xã hội của họ, và ngay cả khi có địa vị cao mà không có tiềm lực kinh tế thì cũng khó xây", TS Văn Anh nói.

TS Văn Anh cũng cho biết, trong bản đồ mộ gạch đã điều tra khai quật tại lưu vực sông Bạch Đằng, mộ Chạp Khê là "một trong những ngôi mộ có kỹ thuật xây dựng kiên cố, trang trí đẹp của các loại mộ gạch đã tìm thấy nói chung và ở lưu vực sông Bạch Đằng. Mộ to và đẹp hiếm có".

Một trong những "ngôi sao" trong hệ thống mộ gạch là mộ Vũ Xá, cùng thời với mộ Chạp Khê, đã được di dời và trưng bày tại Bảo tàng Hải Phòng. Về việc có nên đưa mộ gạch Chạp Khê về bảo tàng địa phương hay không, TS Văn Anh cho biết: "Mình muốn bảo tồn nguyên trạng tại chỗ để trở thành điểm kết nối của công viên Sinh viên, phía trước Đại học Hạ Long, tạo cảnh quan cho nhà thờ Giáo xứ Trạp Khê gần đó".

Việc bảo tồn tại chỗ một ngôi mộ lớn đã khai quật cũng sẽ có nhiều khó khăn. Tuy nhiên, thông tin cho biết Bảo tàng Quảng Ninh và Sở VH-TT-DL Quảng Ninh đã có phương án bảo quản khu di tích đó để báo cáo với tỉnh. (còn tiếp)