Ngọn lửa hy vọng sau nửa thế kỷ đi tìm người cha liệt sĩ

Tại hội thảo thu thập, xác minh thông tin về khu chôn cất tập thể nghi có hài cốt liệt sĩ ở khu vực Đồi Chùa và sân trụ sở Đảng ủy xã Hiệp Đức, thành phố Đà Nẵng, tổ chức sáng 19.10 (Thanh Niên đã thông tin), câu chuyện của bà Phạm Thị Vân Anh khiến nhiều người xúc động. Đó không chỉ là nỗi đau của một người con mất cha từ thuở còn ẵm ngửa, mà là hành trình bền bỉ đi tìm một phần ký ức chiến tranh chưa khép lại.

Mãi dang dở "lời hẹn trở về" của người cha

Cha bà Phạm Thị Vân Anh là liệt sĩ Phạm Thanh Hải, nguyên Trung đội phó Đại đội 1, Tiểu đoàn 10, Sư đoàn 2 (Quân khu 5), hy sinh tại chiến trường Quảng Nam (nay thuộc thành phố Đà Nẵng) năm 1970. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, gia đình vẫn chưa xác định được chính xác nơi ông yên nghỉ.

Trong ký ức của bà Vân Anh, người cha đã hy sinh khi bà còn quá nhỏ để nhớ được gương mặt. Những gì bà biết về ông đều được chắp nối qua lời kể trầm buồn của mẹ, những lá thư thời chiến đã sờn góc và hành trình tìm kiếm thông tin suốt mấy mươi năm.

Trước ngày lên đường vào chiến trường miền Nam khốc liệt, ông Hải từng được đơn vị cho về thăm nhà ít ngày. Khi ấy, vợ chồng ông đã có một con gái đầu lòng. Sau lần về phép ngắn ngủi, người vợ mang thai, còn ông trở lại đơn vị tiếp tục chiến đấu.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG CHỤP LẠI

Ở quê nhà Hưng Yên, người vợ trẻ làm nghề giáo, một mình tảo tần chăm con và ngóng tin chồng. Khi sinh đứa con gái thứ 2, bà viết thư gửi vào chiến trường báo tin, đồng thời giãi bày nỗi buồn vì mong muốn có một người con trai nối dõi cho dòng họ.

Từ chiến trường xa xôi, người lính trẻ gửi thư về động viên vợ, gửi gắm vào đó niềm tin mãnh liệt về ngày đất nước hòa bình, gia đình sẽ lại đoàn tụ.

Ngày ấy, ông Hải cũng mong có một đứa con trai nối dõi để yên tâm đi chiến đấu. Khi biết tin vợ sinh đứa con gái thứ 2, ông động viên vợ: "Em đừng buồn. Khi nào đất nước thống nhất, anh trở về thì mình sẽ sinh thêm 2 đứa con nữa".

Ông bà từng dự định sẽ có 4 người con. Hai con gái đầu được đặt tên là Lan Anh và Vân Anh.

Nhưng ý định của đôi vợ chồng trẻ giữa thời bom đạn mãi mãi không thành hiện thực. Ông Hải hy sinh khi các con còn thơ dại. Lời hẹn trở về để cùng vợ nuôi dạy con mãi nằm lại nơi chiến trường.

Người vợ ở quê nhà tiếp tục cuộc sống gồng gánh, một mình nuôi 2 con gái trưởng thành, mang theo nỗi nhớ chồng và niềm mong mỏi một ngày tìm được phần mộ của ông.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

Cha, mẹ của liệt sĩ Phạm Thanh Hải luôn đau đáu mong tìm được nơi con trai yên nghỉ, nhưng họ lần lượt qua đời khi chưa kịp thỏa nguyện. Năm 2006, đến lượt người vợ của liệt sĩ Phạm Thanh Hải qua đời. Nỗi mong chờ ấy chuyển hết sang thế hệ con cái, trở thành mệnh lệnh từ trái tim mà con gái thứ hai là Phạm Thị Vân Anh tự nhủ phải tiếp tục thực hiện.

Theo thông tin gia đình tìm hiểu, liệt sĩ Phạm Thanh Hải hy sinh trong khoảng thời gian cuối tháng 4.1970 tại khu vực Hiệp Đức. Tuy nhiên, thông tin về ngày hy sinh lại chưa thống nhất: giấy báo tử ghi ngày 29.4.1970, trong khi một người đồng đội từng về thăm gia đình cho biết ông hy sinh trước đó 2 ngày.

Hành trình lần theo dấu vết người cha liệt sĩ

Những chi tiết tưởng chừng nhỏ ấy lại trở thành manh mối quan trọng trong hành trình lần tìm dấu vết người cha đã khuất của bà Vân Anh.

Khoảng năm 2002, bà Vân Anh bắt đầu dành nhiều thời gian, công sức để đi tìm cha. Bà lặn lội đến nhiều địa bàn ở Quảng Nam, Quảng Ngãi, khu vực ngã ba Đông Dương, tìm gặp những cựu chiến binh từng chiến đấu tại chiến trường miền Nam, hy vọng có ai đó biết nơi cha mình hy sinh và được an táng.

Dù bản thân công tác trong ngành quân đội, bà vẫn gặp rất nhiều khó khăn bởi không nắm được thông tin cụ thể về đơn vị của cha. Những ký hiệu quân sự trong hồ sơ thời chiến khiến việc tra cứu trở nên rối rắm. Có những gia đình chỉ biết người thân hy sinh ở chiến trường miền Nam, nhưng không rõ thuộc đơn vị nào, chiến đấu tại địa bàn cụ thể nào để tiếp tục tìm kiếm.

"Tôi chỉ nghĩ cha từ miền Bắc vào chiến trường thì có thể thuộc một đơn vị nào đó của miền Bắc. Giấy báo tử thời điểm ấy cũng không ghi rõ tên đơn vị như cách mình có thể tra cứu hiện nay. Các ký hiệu đơn vị được sử dụng để giữ bí mật quân sự nên gia đình rất khó xác định", bà kể.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

Sau nhiều năm đi tìm trong mòn mỏi, bà được một người am hiểu hướng dẫn đến Quân khu 5 để tra cứu hồ sơ tại cơ quan chính sách. Từ đây, hành trình lần tìm mới có bước ngoặt quan trọng. Hồ sơ giúp bà xác định cha bà thuộc Sư đoàn 2, rồi tiếp tục lần ra đơn vị cụ thể là Đại đội 1, Tiểu đoàn 10.

Trong danh sách 49 liệt sĩ của Tiểu đoàn 10, tên cha bà nằm ở vị trí thứ 3 từ dưới lên. Một dòng chữ lặng lẽ trong danh sách quân nhân đã hy sinh, sau nhiều năm mịt mờ thông tin nay trở thành điểm tựa để người con gái tiếp tục hành trình.

Bà lại lần tìm những người từng chiến đấu cùng cha, tìm hiểu về chiến trường Hiệp Đức thời điểm năm 1970, hy vọng những ký ức còn sót lại của đồng đội có thể giúp xác định chính xác nơi ông nằm xuống.

"Đối với tôi, Hiệp Đức và vùng đất Quảng Nam có lẽ đã trở nên thân thuộc hơn cả quê hương mình. Tôi đi tìm cha nhiều năm, qua nhiều địa phương, gặp gỡ rất nhiều người. Dù đến nay vẫn chưa tìm được phần mộ của cha, tôi chưa bao giờ thôi hy vọng", bà Vân Anh chia sẻ.

Trong quá trình tìm kiếm, gia đình bà từng được chỉ dẫn đến một ngôi mộ tại khu vực Hiệp Đức. Đứng trước phần mộ ấy, người thân đứng giữa muôn vàn băn khoăn: liệu có nên dựng bia ghi tên cha hay không, khi chưa thể xác định chính xác hài cốt bên dưới là ai?

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

Khi đến Ban Chỉ huy quân sự huyện Hiệp Đức để hỏi, gia đình được khuyên chưa nên vội vàng nhận hài cốt hoặc khẳng định đó là phần mộ của người thân khi chưa có kết quả xác minh khoa học. Bà hiểu và đồng tình, bởi nếu nhận nhầm, nỗi đau không chỉ thuộc về gia đình mình mà còn có thể khiến một gia đình khác mất đi cơ hội tìm thấy người thân thực sự.

Tại hội thảo ở Hiệp Đức, khi nghe thông tin về khu chôn cất tập thể nghi có hài cốt liệt sĩ thuộc Tiểu đoàn 10, Sư đoàn 2 ở khu vực Đồi Chùa và dưới sân trụ sở Đảng ủy xã Hiệp Đức, bà Vân Anh một lần nữa thắp lên hy vọng.

Bà mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục đối chiếu các nguồn tư liệu, không bỏ qua bất kỳ chi tiết nào trong lời kể của nhân chứng, bởi mỗi thông tin dù nhỏ nhất cũng có thể giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm.

"Tôi cho rằng việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ dừng lại ở việc tìm thấy phần mộ, mà còn phải xác định được danh tính để mỗi liệt sĩ được trở về đúng với tên tuổi, quê hương và gia đình của mình. Đó cũng là mong mỏi lớn nhất của những người thân đang ngày đêm chờ đợi", bà Vân Anh bày tỏ.