Giữa cao nguyên lộng gió, nơi nhịp sống của cộng đồng người Chu Ru gắn chặt với núi rừng, nhà thờ Ka Đơn hiện diện theo một cách khác biệt: không tháp chuông đồ sộ, không mảng tường kín bưng hay cửa vòm lớn thường thấy ở kiến trúc Công giáo truyền thống, mà mở ra và hòa vào cảnh quan xung quanh. Chính sự giản dị, tiết chế ấy đã tạo nên dấu ấn hiếm có trong dòng chảy kiến trúc thánh đương đại, không chỉ ở VN mà còn trên bình diện quốc tế.
Nhà thờ Ka Đơn tọa lạc khiêm nhường giữa rừng thông và núi đồi
ẢNH: LÂM VIÊN
Độc đáo kiến trúc không cửa, không rào
Nhà thờ Ka Đơn được xây dựng năm 2011 theo thiết kế của 2 kiến trúc sư trẻ người Việt Nguyễn Tuấn Dũng và Vũ Thị Thu Hương, tốt nghiệp Trường ĐH Kỹ thuật Berlin (Đức). Khởi đầu từ một đồ án cao học, công trình nhanh chóng vượt khỏi khuôn khổ học thuật để trở thành một không gian kiến trúc sống động, gắn bó chặt chẽ với đời sống cộng đồng.
Ấn tượng đầu tiên là nhà thờ không có cửa chính, cũng không có cửa sổ theo nghĩa thông thường. Thay vào đó là hệ thống nan gỗ xếp song song như những tấm phên lớn, có thể kéo ra, kéo vào linh hoạt. Xen giữa các thanh gỗ là những dải kính trong suốt chạy dọc từ mái xuống nền, cho phép ánh sáng tự nhiên tràn ngập không gian bên trong. Từ trong nhà thờ, những người dự lễ có thể nhìn thấy núi rừng bao quanh; và từ sân nhà thờ, người dự lễ có thể thấy rõ cung thánh, không bị ngăn cách hoặc che khuất.
Nhà thờ Ka Đơn cũng không có cổng rào, không tiền sảnh, không bậc thềm. Công trình mở thẳng ra không gian chung, tạo cảm giác gần gũi và bình đẳng. Phần nền được tôn cao bằng đá tự nhiên, vừa thích ứng với địa hình, vừa xóa nhòa ranh giới cứng nhắc giữa "bên trong" và "bên ngoài". Cách tổ chức không gian ấy cho phép nhà thờ có thể cùng lúc đón nhận hơn 5.000 người trong những dịp lễ lớn. Giáo dân có thể đứng trong nhà thờ, dưới mái hiên hoặc ngoài sân mà vẫn theo dõi trọn vẹn thánh lễ; linh mục từ bục giảng cũng dễ dàng bao quát toàn bộ cộng đoàn.
Nhà thờ Ka Đơn không có cửa chính, không có cửa sổ theo nghĩa truyền thốn
ẢNH: LÂM VIÊN
Về vật liệu, nhà thờ Ka Đơn sử dụng khung sắt, mái lợp ngói, nền lát đá tự nhiên; bao quanh là gỗ và kính, những chất liệu quen thuộc, không cầu kỳ nhưng được xử lý tinh tế. Phần mái không vươn cao mà thoải dần, gợi nhớ dáng mái nhà truyền thống của người Chu Ru, thấp thoáng dưới tán thông. Chỉ có tháp chuông vươn lên, nâng thánh giá cao khỏi tầm mắt, như một điểm nhấn tinh thần giữa không gian rộng mở của núi rừng.
Khi đức tin hòa vào đời sống bản địa
Ý tưởng ban đầu cho công trình xuất phát từ linh mục Nguyễn Đức Ngọc lúc ông đang làm quản xứ giáo xứ Ka Đơn. Vị linh mục mong muốn một ngôi nhà thờ không nhiều màu sắc, tận dụng vẻ đẹp tự nhiên của vật liệu sẵn có, phản ánh nét sống mộc mạc, khiêm nhường và hòa hợp với thiên nhiên của cộng đồng người Chu Ru, cư dân bản địa đã gắn bó với vùng đất này qua nhiều thế hệ.
Hai kiến trúc sư trẻ đang sống và làm việc tại châu Âu đã tuân thủ chặt chẽ tinh thần ấy. Trong bản thiết kế, hầu như không có đường nét nào mang dấu ấn kiến trúc Tây phương. Thay vào đó là hình khối giản dị, tỷ lệ hài hòa, không áp đặt mình lên cảnh quan mà lặng lẽ hòa vào đó, như một phần tự nhiên của Ka Đơn.
Mái hiên nhà thờ Ka Đơn có kiến trúc độc đáo
ẢNH: LÂM VIÊN
Nhà thờ Ka Đơn còn là nơi lưu giữ và giới thiệu đời sống văn hóa của cộng đồng người Chu Ru. Trong khuôn viên nhà thờ, hai gian nhà nhỏ được bố trí như một "bảo tàng thu nhỏ", trưng bày bộ sưu tập hiện vật do linh mục Nguyễn Đức Ngọc và các cộng sự sưu tầm trong nhiều năm.
Tại đây, du khách có thể bắt gặp đàn đá, đàn T'rưng, dàn cồng chiêng, những bộ vũ khí săn bắn, công cụ sản xuất, bình rượu cần, chum chóe… những vật dụng từng gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người Chu Ru. Nhiều hiện vật nay đã trở thành ký ức của quá khứ, không còn hiện diện trong đời sống hiện đại, nhưng khi được đặt trong không gian nhà thờ Ka Đơn, chúng không hề "lạc chỗ". Trái lại, chúng kể những câu chuyện sinh động về một nền văn hóa bản địa giàu bản sắc.
Bao quanh nhà thờ là gỗ và kính, những chất liệu quen thuộc, không cầu kỳ nhưng được xử lý tinh tế
ẢNH: LÂM VIÊN
Hai giải thưởng quốc tế và giá trị vượt khỏi công năng
Năm 2008, bản thiết kế nhà thờ Ka Đơn giành giải đặc biệt về kiến trúc thánh tại châu Âu của Quỹ Frate Sole (Pavia, Ý) - giải thưởng uy tín do linh mục Costantino Ruggeri (1925 - 2007) sáng lập, nhằm khuyến khích sự sáng tạo trong không gian thánh. Năm 2016, công trình nhận giải nhì thế giới về kiến trúc tôn giáo, khẳng định giá trị vượt khỏi biên giới quốc gia.
Gian nhà rông trưng bày những bộ sưu tập hiện vật của đồng bào Chu Ru như một bảo tàng thu nhỏ
ẢNH: LÂM VIÊN
Linh mục Nguyễn Đức Ngọc từng chia sẻ: "Giá trị lớn nhất của nhà thờ Ka Đơn không nằm ở những giải thưởng, mà ở cách công trình vượt qua giới hạn hình khối và công năng sử dụng để trở thành không gian gặp gỡ: giữa con người với thiên nhiên, giữa đức tin Công giáo với văn hóa bản địa, giữa truyền thống và hiện đại".
Sau 4 năm xây dựng, ngày 13.7.2014, nhà thờ Ka Đơn chính thức được khánh thành với sự hiện diện của Đức tổng giám mục Leopoldo Girelli, đại diện không thường trú của Tòa thánh Vatican tại VN, cùng nhiều vị lãnh đạo giáo hội công giáo, các linh mục, giáo sư, kiến trúc sư quốc tế và gần 6.000 giáo dân, khách mời. Từ lúc hoàn thành đến nay, công trình kiến trúc tôn giáo này trở thành điểm đến đặc biệt đối với những người yêu văn hóa, nghệ thuật và mong muốn khám phá những giá trị khác biệt. (còn tiếp)
Bình luận (0)