Nhiều bằng ĐH 'đẹp', doanh nghiệp đổi cách tuyển dụng: Sinh viên CĐ cạnh tranh thế nào?

Qua công tác kết nối doanh nghiệp (DN) và hỗ trợ việc làm, tiến sĩ Phạm Hùng Dũng, Phó hiệu trưởng Trường CĐ Kinh tế TP.HCM, nhận thấy sinh viên (SV) cao đẳng (CĐ) có những lợi thế về kỹ năng thực hành, khả năng tiếp cận công việc. Tuy nhiên, các em cũng đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng lớn, không chỉ giữa SV CĐ với nhau mà còn với SV đại học (ĐH) và lao động đã có kinh nghiệm.

DN không còn hỏi "có bằng cấp gì?" mà hỏi "làm được gì ?"

Theo bà Trần Kim Trang, Giám đốc kinh doanh Việc Làm Tốt, xu hướng tuyển dụng đang thay đổi nhanh chóng. "DN không còn hỏi "bạn có bằng cấp gì?", mà hỏi "bạn làm được gì?", "khả năng học hỏi cái mới của bạn đến đâu?", "khả năng thích ứng của bạn trước sự thay đổi của công việc thế nào?"", bà Trang nói.

Từ thực tế kết nối việc làm cho SV CĐ, trung cấp và người lao động, Trung tâm Dịch vụ việc làm Thanh niên TP.HCM cho biết đơn vị nhận thấy DN hiện nay có xu hướng không chỉ nhìn vào bằng cấp mà ngày càng coi trọng năng lực thực tế, kỹ năng nghề và khả năng đáp ứng công việc. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bằng cấp đã mất giá trị.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, chuyên gia dự báo nguồn nhân lực, cũng nhìn nhận bằng cấp vẫn là điều kiện cần thiết trong tuyển dụng, nhưng làm được việc mới quyết định khả năng giữ việc và phát triển nghề nghiệp. Theo ông Tuấn, một SV CĐ hoặc trung cấp nếu có tay nghề vững, thực hành tốt, kỷ luật lao động, kỹ năng số, ngoại ngữ phù hợp và khả năng thích ứng với công nghệ thì hoàn toàn có thể cạnh tranh với người có bằng cấp cao hơn nhưng thiếu năng lực thực tế.

ẢNH: YẾN THI

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý không nên hiểu rằng bằng ĐH không còn giá trị. Với những lĩnh vực yêu cầu kiến thức chuyên sâu, quản lý, nghiên cứu hoặc điều kiện hành nghề đặc thù, trình độ ĐH vẫn giữ vai trò quan trọng. Điểm thay đổi nằm ở cách thị trường lao động nhìn nhận ứng viên: không còn chỉ là "tuyển người theo tấm bằng", mà là kết hợp bằng cấp với năng lực và kết quả công việc.

Đào tạo theo tiêu chuẩn DN ngay từ đầu

Nếu trước đây, liên kết nhà trường - DN thường được đặt ở khâu thực tập và tuyển dụng, thì nay các trường CĐ đang đưa DN vào sâu hơn trong quá trình đào tạo nhằm rút ngắn khoảng cách giữa yêu cầu của nhà tuyển dụng và năng lực của SV.

Ông Lê Mai Hữu Lâm, Tổng giám đốc Công ty CP Sản xuất thiết bị điện công nghiệp Cát Vạn Lợi, thẳng thắn: "Nếu vẫn đào tạo theo cách cũ, một thế hệ SV ra trường nhưng lại không đáp ứng được yêu cầu DN thì đó là một sản phẩm không đạt".

Để dần rút ngắn khoảng cách này, tại Trường CĐ Viễn Đông, TS Phan Thị Lệ Thu, Phó hiệu trưởng nhà trường, cho biết SV được thực hành tại DN từ học kỳ hai của năm thứ nhất. Mục tiêu là khi tốt nghiệp, SV đã quen với công việc thực tế và DN không phải đào tạo lại nhiều.

Tương tự, thạc sĩ Tôn Thất Tín, Hiệu trưởng Trường CĐ Sài Gòn, cho hay chương trình được tổ chức theo tỷ lệ khoảng 30% lý thuyết và 70% thực hành. Điều quan trọng hơn là cách tổ chức hoạt động thực hành. Thay vì chỉ mô phỏng nghiệp vụ trong lớp học, SV được tiếp cận quy trình thật, công cụ thật, bài toán thật, yêu cầu tiến độ thật và cả áp lực thật của môi trường nghề nghiệp.

Từ tay nghề sang năng lực số

Mặt khác, trong bối cảnh công nghệ đổi mới từng ngày, một SV biết thao tác nghề nhưng không biết sử dụng công nghệ mới cũng có thể nhanh chóng bị tụt lại. Theo ông Trần Anh Tuấn, trong bối cảnh mới, các trường CĐ, trung cấp phải đưa công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào những nghề phù hợp; đồng thời đào tạo "kỹ năng kép", tức vừa có kỹ năng nghề vừa có kỹ năng làm việc.

Điều này cũng đang thể hiện rõ trong cách các trường CĐ điều chỉnh chương trình. Thạc sĩ Ngô Thị Quỳnh Xuân, Hiệu trưởng Trường CĐ Du lịch Sài Gòn, cho biết từ đầu năm nay, kỹ năng số là một trong những tiêu chí được nhà trường đưa vào chương trình đào tạo, đưa nội dung này đi sâu hơn vào từng môn học và hoạt động đào tạo.

TS Lệ Thu nhìn nhận SV hiện nay ngoài kỹ năng chuyên môn và ngoại ngữ thì phải biết ứng dụng, làm chủ công nghệ thông tin để đáp ứng yêu cầu công việc. "Không chỉ SV phải thay đổi, đội ngũ giảng viên cũng phải cập nhật. Nhà trường đưa giáo viên sang DN để học thực hành, tiếp cận những đổi mới của công nghệ để đưa trở lại chương trình đào tạo", TS Thu chia sẻ.

Qua trao đổi với DN, thạc sĩ Tín cho biết đơn vị nhận thấy những yêu cầu ngày càng được nhắc đến nhiều là khả năng giao tiếp, làm việc nhóm, sử dụng công nghệ, ngoại ngữ, tính chủ động, tinh thần trách nhiệm và khả năng giải quyết vấn đề. Từ đó, trường điều chỉnh chương trình theo hướng gắn chặt hơn giữa năng lực chuyên môn, năng lực số và năng lực làm việc trong môi trường thực tế.

Ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh 3 nhóm năng lực người lao động cần phát triển trong thời đại số gồm khả năng học tập và thích ứng suốt đời; kỹ năng mềm và tư duy nhân văn; năng lực công nghệ số và tư duy số.

ẢNH: YẾN THI

Học nghề không chỉ để làm thợ

Theo các chuyên gia, một chương trình đào tạo có sức cạnh tranh còn phải giúp người học nhìn thấy con đường phát triển sau khi bước vào thị trường lao động. Thạc sĩ Quỳnh Xuân nhìn nhận các trường cần đưa thêm những nội dung về quản trị phù hợp để những SV có tố chất có thể tiến lên các vị trí cao hơn.

TS Lệ Thu cho biết nhà trường không muốn SV chỉ học nghề để trở thành một người thợ, mà phải hình thành tư duy tiếp tục phát triển nghề nghiệp ở trình độ cao hơn. Theo đó, chương trình đào tạo cần có sự tích hợp giữa chương trình ĐH và CĐ, chắt lọc những nội dung DN đang cần và tập trung vào những năng lực thiết thực. Song song đó, chương trình cần những môn học giúp SV có thể học lên các trình độ cao hơn.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh công nghệ khiến nhiều công việc thay đổi nhanh. Một chương trình đào tạo chỉ đủ để SV làm một công việc ở thời điểm tốt nghiệp sẽ nhanh chóng trở nên lỗi thời nếu người học không có năng lực tự học và cập nhật.

TS Phạm Hùng Dũng cho rằng công nghệ và thị trường lao động có thể thay đổi, nếu SV có nền tảng chuyên môn tốt, kỹ năng thực hành và khả năng tự học thì các em sẽ có khả năng thích ứng lâu dài.

Ở góc độ DN, ông Hữu Lâm nói không phải vị trí nào cũng cần một người thật giỏi ngay từ đầu. DN cần những người phù hợp, có thể thực hiện tốt những công việc đã được chuẩn hóa; còn người giỏi sẽ hướng tới các vị trí quản lý, lãnh đạo. Điều đó cho thấy năng lực nghề nghiệp không phải một điểm dừng mà có thể là nền tảng để người lao động tiếp tục đi lên.

"Kiến thức chuyên môn phải liên tục cập nhật bởi máy móc còn thay đổi theo phiên bản, theo model; công nghệ thì thay đổi liên tục. Nếu không học và cập nhật, người lao động sẽ bị bỏ lại", ông Lâm nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Trần Anh Tuấn nhìn nhận người có khả năng tự học, học nhanh, cập nhật kiến thức mới và sẵn sàng chuyển đổi nghề nghiệp sẽ có nhiều cơ hội phát triển hơn.