Nhiều thay đổi quan trọng từ năm học mới

Cuộc sắp xếp trường học lớn chưa từng có

Năm học mới bắt đầu bằng dấu mốc quan trọng khi cả nước thực hiện sắp xếp trường học với quy mô lớn chưa từng có. Bộ GD-ĐT cho biết đến ngày 30.8, các địa phương cơ bản hoàn thành sắp xếp trường học. Số cơ sở giáo dục (CSGD) ước tính giảm từ 37.515 xuống 18.575 đầu mối, tương ứng giảm 50,5%. Việc sắp xếp này tạo những trường liên cấp, trường nhiều cấp học.

Việc sắp xếp đồng thời tạo điều kiện bố trí lại đội ngũ; dự kiến giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên, trong đó nhiều cán bộ quản lý được bố trí trở lại giảng dạy. Từ đó số biên chế dự kiến bổ sung cho năm học 2026 - 2027 giảm từ 104.516 giáo viên (GV) xuống còn 43.267, tương đương với số biên chế GV được giao năm 2025 chưa tuyển dụng và gần bằng số GV đang hợp đồng.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT), cho biết điểm xuyên suốt mà Bộ quán triệt là sắp xếp mạng lưới CSGD không phải là mục tiêu tự thân và càng không phải "cộng trừ cơ học" số lượng trường. Quan trọng nhất, quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh (HS) phải được bảo đảm. Vì vậy, có thể khái quát tinh thần của việc sắp xếp là: tinh gọn đầu mối nhưng không thu hẹp cơ hội học tập; tổ chức lại mạng lưới để dành nhiều nguồn lực hơn cho người học và hoạt động dạy học.

Ông Tài cũng nhấn mạnh: "Ngày 30.8 là mốc hoàn thành việc sắp xếp, không phải điểm kết thúc của quá trình đổi mới. Sau đó, Bộ GD-ĐT và các địa phương phải tiếp tục đánh giá hiệu quả thực chất thông qua chất lượng giáo dục, khoảng cách đi học của HS, việc sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất, năng lực quản trị nhà trường và sự phát triển của người học. Mục tiêu cuối cùng không phải là chúng ta sắp xếp được bao nhiêu trường mà là sau sắp xếp, mỗi HS được học tập tốt hơn, mỗi GV có điều kiện làm tốt hơn công việc của mình và hệ thống giáo dục vận hành hiệu lực, hiệu quả hơn".

Dồn dập các phương án đổi mới thi cử

Kết thúc năm học 2025 - 2026, dư luận nhức nhối với sai phạm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT xảy ra tại một số địa phương, đặc biệt là Tuyên Quang. Một nhiệm vụ đáng chú ý trong năm học 2026 - 2027 là đổi mới thi cử, kiểm tra đánh giá nhằm ngăn chặn tiêu cực.

Theo phương án dự kiến, từ năm 2027, thí sinh tại một số nơi đủ điều kiện sẽ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, các địa phương còn lại tiếp tục thi trên giấy. Đây là giai đoạn chuyển tiếp và 2 phương thức phải bảo đảm tương đương về yêu cầu đánh giá cũng như giá trị sử dụng kết quả. Với các môn trắc nghiệm, thí sinh thi trên máy tính và trên giấy sử dụng chung nội dung đề thi, khác nhau chủ yếu ở phương thức làm bài và ghi nhận kết quả.

Với kỳ thi vào lớp 10, được đánh giá là căng thẳng nhất với HS phổ thông ở một số TP lớn, Bộ GD-ĐT cũng nêu quyết tâm phải thay đổi theo hướng giảm áp lực từ năm học này. Trong đó, chỉ tổ chức thi tuyển vào trường chuyên và vào lớp 10 ở những địa bàn có đông HS nhưng hệ thống trường công chưa đáp ứng đủ nhu cầu (như Hà Nội, TP.HCM); đồng thời bổ sung thêm trường, lớp để mở rộng cơ hội học tập cho HS.

Để chuẩn bị cho những thay đổi tuyển sinh vào lớp 10, Bộ GD-ĐT lấy ý kiến của sở GD-ĐT 3 địa phương là Hà Nội, Hải Phòng và TP.HCM về góp ý dự thảo quy chế tuyển sinh đầu cấp theo hướng chỉ thi 2 môn (toán và ngữ văn) thay vì 3 môn như hiện nay.

Phát biểu liên quan đến yêu cầu giảm áp lực thi vào lớp 10, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng: "Giải pháp căn cơ là từng bước bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ GV và nâng cao chất lượng giáo dục giữa các cơ sở. Khi khả năng đáp ứng về trường, lớp từng bước phù hợp với nhu cầu học tập, áp lực cạnh tranh vào lớp 10 sẽ giảm; việc tiếp nhận HS có điều kiện chuyển dần theo hướng thuận tiện, gần nơi cư trú và phù hợp với nhu cầu học tập… Khi không phải cạnh tranh nữa thì áp lực học thêm, dạy thêm rồi gian lận chỗ nọ, chỗ kia sẽ giảm rất nhiều".

Về kiểm tra, đánh giá định kỳ, Bộ GD-ĐT cũng dự kiến thay đổi khi mới công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung quy định kiểm tra, đánh giá HS tiểu học, THCS, THPT. Dự thảo lần đầu tiên cho phép nhà trường tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ bằng bài kiểm tra trên máy tính ở nơi đủ điều kiện; thống nhất sử dụng học bạ số trong việc ghi nhận, cập nhật và quản lý kết quả đánh giá HS thay cho học bạ theo hình thức truyền thống.

Trả lại chất lượng giáo dục thực chất

Phát biểu tại hội nghị giám đốc sở GD-ĐT trước năm học mới, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: Trong năm học 2026 - 2027 cần "trả lại chất lượng giáo dục thực chất cho HS, xây dựng một hệ thống học thật, thi thật, nhân tài thật và giá trị thật. Chúng ta cần chấm dứt triệt để tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ, chạy theo thành tích và kết quả thi đua. Trong hệ thống giáo dục, cần hình thành và giáo dục tinh thần liêm chính học thuật cho HS ngay từ trên bục giảng, từ mầm non và các cấp học tiếp theo. Mỗi HS cần biết mình đang ở đâu để nỗ lực vươn lên vì sự tiến bộ của bản thân, chứ không chỉ chạy theo điểm số để so sánh với người khác".

Bộ trưởng GD-ĐT đặt yêu cầu: "Làm sao để mỗi phụ huynh đều tin tưởng khi gửi con mình đến trường; để các em được sống và học tập trong một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thực chất, trung thực. Để toàn xã hội có thể tin tưởng vào công tác đánh giá, kiểm tra, thi cử của chúng ta trong những năm tới".

Ông Hoàng Minh Sơn gọi đây là "một vấn đề hết sức cấp bách" và trong năm học này, toàn ngành cần "quyết tâm thực hiện bằng tất cả sự tự trọng của những người làm giáo dục, các nhà giáo". Cần từng bước đẩy lùi vấn đề này từ những việc nhỏ nhất: trong công việc dạy học HS, kiểm tra bài tập, trong công tác báo cáo kết quả, phải thực chất, trung thực. Theo ông Sơn, việc này có thể cần nhiều năm và phải kiên trì thực hiện. Bộ GD-ĐT sẽ xây dựng "chương trình hành động" về sự trung thực trong giáo dục.

ảnh: Đào Ngọc Thạch

Giải phóng sức lao động của người thầy

Một trong những nội dung được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh trước tất cả giám đốc sở GD-ĐT toàn quốc là phải giải phóng thực chất sức lao động của người thầy ngay trong năm học này. "Muốn nâng cao chất lượng giáo dục, chúng ta phải giải phóng thực chất sức lao động của người thầy", ông Sơn nói và đặt yêu cầu: "Đo lường sự thành công của một giám đốc sở GD-ĐT không chỉ dựa vào số lượng HS giỏi, mà còn phải xem GV của tỉnh, TP mình có bớt vất vả vì thủ tục hành chính, vì những công việc không thuộc lĩnh vực chuyên môn dạy học hay không".

Từ quan điểm đó, người đứng đầu ngành giáo dục yêu cầu: "Cần cam kết xóa bỏ 100% hồ sơ, sổ sách giấy trùng lặp, chuyển sang đo lường trên dữ liệu; cắt giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào, danh hiệu mang tính hình thức. Làm sao để thầy cô có thêm thời gian nghiên cứu, xây dựng bài giảng, chăm sóc và nâng đỡ từng HS còn yếu kém".

Điều này tiếp tục được nhắc lại nhiều lần trong các chỉ đạo và văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học mới của Bộ GD-ĐT.