Những bức ảnh từ lòng đất mở ra hy vọng trả lại tên cho các liệt sĩ

Những di vật đặc biệt từ lòng đất

Trong tháng 7 và tháng 8.2026, đã có 26 bộ hài cốt liệt sĩ cùng hàng trăm di vật ở ấp Bình Minh, xã Minh Đức được Đội K72 (Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đồng Nai) tìm thấy và quy tập. Tất cả đã được đưa về Nghĩa trang Bình Phước truy điệu và an táng trong không khí trang nghiêm vào sáng 13.8.

Trực tiếp có mặt và quan sát, theo dõi công tác đào tìm, khai quật hài cốt liệt sĩ ở xã Minh Đức từ những ngày đầu, chúng tôi không khỏi xúc động khi hầu hết các bộ hài cốt liệt sĩ không còn nguyên vẹn. Máu xương, thân xác các anh hùng liệt sĩ đã hòa mình vào lòng đất.

ẢNH: HOÀNG GIÁP

May mắn trong số các mộ, hầm mộ liệt sĩ còn những mảnh xương, bộ răng còn sót lại, đã được cán bộ, chiến sĩ Đội K72 tỉ mỉ, nhẹ nhàng bóc tách khỏi từng vạt đất, đưa vào bảo quản với hy vọng những mẫu phẩm ít ỏi đó đủ điều kiện để xét nghiệm ADN.

Trong số hàng trăm di vật được tìm thấy như: Súng AK, bình tông, dao cạo râu, mũ, cúc áo… có nhiều di vật chứa đựng thông tin đặc biệt, thắp lên hy vọng cho thân nhân các liệt sĩ trong hành trình tìm người thân như: 1 chiếc bút được khắc tên "Tiến Quy"; 1 chiếc bút khắc tên "Văn Chín", phía sau khắc chữ "UOC UO" và "SN - 39"; 1 chiếc bút khắc chữ "Hiển", khắc kèm hình máy bay ở mặt sau; 1 chiếc lược khắc chữ "KY".

Trực tiếp chỉ đạo và tham gia khai quật, cất bốc ở một số hầm mộ liệt sĩ tại xã Minh Đức, đại tá Nguyễn Thanh Phong, Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đồng Nai, cho biết: "Qua đào tìm đã phát hiện nhiều di vật, chiếc ví… Trong các ví, hầu hết đều có các hình ảnh, giấy tờ. Tuy nhiên do thời gian đã kéo dài hơn nửa thế kỷ dưới lòng đất, những hình ảnh, thông tin trên giấy tờ đã bị phai mờ, mục rã. Hy vọng sau khi chúng ta đăng thông tin ảnh này lên thì nhiều bác cựu chiến binh từng công tác với các bác liệt sĩ ở đây, hoặc có trong tấm ảnh đó sẽ xác định được bác ở đơn vị nào".

Bức ảnh kỷ niệm trước khi người anh ra chiến trường

Đáng chú ý hơn cả là những bức ảnh chân dung, tập thể được tìm thấy trong ví ở các hầm mộ liệt sĩ. Nhiều bức ảnh sau quá trình xử lý, làm rõ đã được gửi đi phục dựng rõ nét, sinh động hơn và được Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đồng Nai, Đội K72, các cơ quan thông tấn, báo chí, mạng xã hội đăng tải, lan tỏa.

Vô tình lướt một bài đăng trên mạng xã hội Facebook và thấy bức ảnh tập thể 6 người tìm thấy ở xã Minh Đức, ông Đinh Quang Thịnh (74 tuổi, ở tỉnh Khánh Hòa) đã vô cùng bất ngờ vì giống hệt bức ảnh ông đang lưu giữ đã gần 60 năm.

"Trong ảnh hàng sau cao nhất là ông Duẩn liệt sĩ, đến ông Chính rồi đến tôi. Hàng dưới là bà Hòa, bà Quỳnh và bà Loan. Bức ảnh được chụp ngày 1.6.1968, trước khi anh Duẩn đi bộ đội. Có thể bức ảnh đó anh ấy đã mang theo vào chiến trường", ông Thịnh chia sẻ.

ẢNH: CTV

Cũng theo ông Thịnh, trong tấm ảnh, ngoài liệt sĩ Duẩn đã hy sinh, thì 5 người còn lại vẫn còn sống và vẫn thường xuyên liên lạc với nhau.

Ông Nguyễn Gia Chính (76 tuổi, ở phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ, là 1 trong 6 người có trong bức ảnh), chia sẻ: "Khi biết thông tin về bức ảnh dưới hầm mộ liệt sĩ, chúng tôi rất xúc động. Chúng tôi đều hy vọng trong hầm mộ đó có bạn mình, để sớm trở về với gia đình, quê hương".

ẢNH: H.G

Ông Đặng Chiến Thắng (65 tuổi, ở phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ, là em ruột cùng mẹ khác cha của liệt sĩ Lê Công Duẩn) cho hay: "Anh trai tôi nhập ngũ khi chưa có gia đình. Nhờ bức ảnh chụp chung, bạn bè nhận ra anh trong ảnh và hy vọng của gia đình lại được thắp lên. Hiện tại gia đình đã đi trích lục hồ sơ và đã nộp hồ sơ đề nghị xác định danh tính liệt sĩ qua xét nghiệm ADN đến Công an phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ".

"Giờ chỉ biết hy vọng trong 4 liệt sĩ đó có anh tôi. Còn phải chờ xác minh, xét nghiệm ADN, nếu đúng thì tốt quá vì đó là sự mong mỏi của gia đình suốt nhiều năm qua. Chúng tôi đều mong tìm thấy và đưa anh trở về quê hương, với anh em, họ hàng", ông Thắng hy vọng.

Mong phép màu xuất hiện

Ngoài tấm ảnh tập thể 6 người, một tấm ảnh chân dung khác tìm thấy ở xã Minh Đức sau khi được đăng tải trên mạng xã hội cũng được thân nhân gia đình liệt sĩ Hán Văn Nhượng thấy và cho rằng có nhiều nét tương đồng.

Chia sẻ với phóng viên Thanh Niên, bà Hán Thị Huệ (74 tuổi, ở xã Trạm Thản, tỉnh Phú Thọ, là em ruột liệt sĩ Hán Văn Nhượng) cho biết, tối 30.7, người cháu gái ở TP.HCM vô tình thấy bức ảnh có nét mặt rất giống những người thân trong gia đình, được tìm thấy trong hầm mộ 3 liệt sĩ ở xã Minh Đức trên Facebook, nên đã gửi về và báo tin cho gia đình.

"Giây phút nhìn thấy bức ảnh, cả gia đình ai cũng nghẹn ngào. Người trong bức ảnh đó thật sự có nhiều nét tương đồng và giống đến kỳ lạ với người anh cả của tôi năm nay đã 85 tuổi, và cả những đứa cháu nội trong nhà. Ngay cả những người bạn học thời cấp 1, cấp 2 của anh trai tôi, khi thấy bức ảnh cũng thừa nhận điều này", bà Huệ chia sẻ.

Nhớ lại thời khắc anh trai đi theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc , bà Huệ, chia sẻ: "Nhà tôi có 4 anh chị em, anh Nhượng là anh thứ hai, tôi là em út. Năm ấy tôi mới 16 tuổi, anh dặn tôi phải giấu bố mẹ, không được nói mình ra chiến trường. Đến năm 1972 thì gia đình nhận được giấy báo tử của anh với dòng thông tin ít ỏi: Đồng chí đã anh dũng hy sinh ngày 5.5.1968, mặt trận phía Nam".

Cũng theo bà Huệ, từ năm 2014, sau khi trích lục được thông tin về liệt sĩ Hán Văn Nhượng, xác định nơi hy sinh và an táng ban đầu là Lộ Chén - Bình Long, bà cùng người thân đã nhiều lần vào các nghĩa trang liệt sĩ ở tỉnh Bình Phước cũ (nay là thành phố Đồng Nai) để tìm, nhưng không có kết quả.

Bà Huệ cho hay, gia đình hiện đã lấy mẫu máu để phục vụ xét nghiệm ADN. Đồng thời có đơn đề nghị xác nhận thân nhân liệt sĩ và phối hợp giám định ADN gửi đến các cơ quan chức năng liên quan.

"Gia đình đang mong chờ kết quả ADN chính thức. Nếu phép màu thật sự xuất hiện, gia đình sẽ xin đưa anh về yên nghỉ tại quê nhà. Còn nếu đó không phải anh tôi, gia đình vẫn vui mừng và cảm thấy ấm lòng, vì đó cũng là đồng đội của anh tôi đã được nhà nước quy tập về nghĩa trang liệt sĩ truy điệu và an táng. Chúng tôi vẫn sẽ tiếp tục hành trình tìm kiếm, với hy vọng sớm đưa anh trở về quê nhà", bà Huệ chia sẻ.