Những ký ức dẫn đường tìm liệt sĩ ở Cồn Tiên

Những ngày này, dưới những vạt cao su ở phía đông và đông nam căn cứ Cồn Tiên (xã Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị), lực lượng tìm kiếm vẫn miệt mài khảo sát. Máy móc chuyên dụng được đưa đến. Radar xuyên đất liên tục quét qua những khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ. Trên mặt đất là những hàng cây cao su xanh ngắt, nhưng bên dưới có thể vẫn còn dấu tích của một trận đánh cách đây gần 60 năm.

ẢNH: THANH LỘC

Cuộc tìm kiếm những người lính hy sinh trong trận đánh ngày 8.5.1967 không chỉ dựa vào máy móc. Những lời kể của nhân chứng, cựu chiến binh và người dân địa phương đang trở thành nguồn tư liệu đặc biệt. Mỗi ký ức được xác nhận có thể giúp lực lượng chức năng thu hẹp thêm một phần chiến trường rộng lớn.

Lần theo ký ức để tìm người nằm lại

Ông Trần Văn Sự, ở thôn Gio Sơn, xã Cồn Tiên, từng có nhiều năm rà tìm phế liệu chiến tranh. Trong những lần đào đất, ông gặp các dấu tích của chiến tranh, trong đó có hài cốt liệt sĩ. Những vị trí ông biết đều được ghi nhớ và cung cấp cho chính quyền.

"Những địa điểm tôi biết thì đã thông tin đến huyện đội trước đây để quy tập", ông Sự kể. Riêng tại Cồn Tiên, ông tiếp tục cung cấp thêm một số vị trí mà ông cho rằng có khả năng còn hài cốt liệt sĩ. Đây từng là khu vực có bãi mìn trong chiến tranh nên người dân ít lui tới. "Rất có khả năng vẫn còn các hài cốt liệt sĩ", ông nói.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Gần 6 thập kỷ đã trôi qua, chiến trường xưa nhiều nơi đã biến thành đất sản xuất. Đường hào, hố bom, công sự bị thời gian và con người làm thay đổi. Vì thế, việc xác định một vị trí chôn cất không đơn giản. Người tìm kiếm phải ghép nhiều mảnh thông tin: lời kể của nhân chứng, hồ sơ lịch sử và những bất thường còn lưu lại dưới lòng đất.

Theo nguồn tin mà lực lượng chức năng thu thập, trận đánh ngày 8.5.1967 có sự tham gia của nhiều đơn vị thuộc Sư đoàn 324 cùng các lực lượng đặc công. Trận chiến diễn ra ác liệt. Có 173 chiến sĩ hy sinh và được cho là chôn tại một rãnh dài khoảng 60 m trong khu vực căn cứ Cồn Tiên.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Cồn Tiên khi ấy là một vị trí quan trọng trong hệ thống phòng thủ của quân đội Mỹ dọc khu phi quân sự. Nơi đây diễn ra nhiều trận đánh lớn, với bom đạn dày đặc. Sau chiến tranh, những người lính hy sinh lần lượt được tìm kiếm, quy tập. Nhưng vẫn còn những người chưa trở về.

Người dân Cồn Tiên hôm nay vẫn dõi theo hành trình ấy. Ông Lê Văn Hưng, ở thôn Gio Sơn, cho biết khi nghe lực lượng chức năng tổ chức tìm kiếm, người dân rất mong chờ và sẵn sàng phối hợp cung cấp thông tin. 

Với người dân nơi đây, cuộc tìm kiếm không chỉ là một nhiệm vụ. "Nếu tìm thấy được, đào đất lên quy tập để đưa các chú, các bác về với quê hương. Đó còn là sự tri ân đối với những người đã nằm lại trên chính mảnh đất mà chúng tôi đang sinh sống", ông Hưng chia sẻ.

Radar soi đất, nhân chứng mở đường

Đầu tháng 8.2026, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Trị (Ban chỉ đạo 515) phối hợp Sư đoàn 968 tổ chức khảo sát tại 8 khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ bằng radar xuyên đất của Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng).

ẢNH: THANH LỘC

Kết quả bước đầu cho thấy một số khu vực xuất hiện vùng xáo trộn trong lòng đất. Có nơi rộng khoảng 2 - 3 m, sâu từ 2 - 2,2 m, kéo dài vài chục mét hoặc hết phạm vi khảo sát. Những tín hiệu này mở ra hướng tìm kiếm mới.

Tuy nhiên, radar chưa thể khẳng định đó là vị trí chôn cất hài cốt liệt sĩ. Đất Cồn Tiên đã trải qua nhiều biến động. Hoạt động canh tác và các yếu tố địa chất cũng có thể tạo ra những vùng xáo trộn tương tự.

Vì vậy, lực lượng chức năng tiếp tục đối chiếu kết quả radar với thông tin từ nhân chứng và hồ sơ lịch sử. Khi có đủ căn cứ, các khu vực nghi vấn sẽ được đào thăm dò. Phương pháp thủ công được kết hợp máy móc chuyên dụng để kiểm tra từng lớp đất, nhất là ở độ sâu từ 1 m trở xuống.

Trung tá Cao Xuân Cường, Đội trưởng Đội Quy tập, Phòng Chính trị, Sư đoàn 968, cho biết từ những dấu hiệu nghi có rãnh hào sâu chôn cất liệt sĩ, đơn vị đã khoanh vùng, huy động lực lượng, phương tiện và thiết bị chuyên dụng để tìm kiếm.

"Với tinh thần trách nhiệm trong chiến dịch 500 ngày đêm, cán bộ, nhân viên trong đội quy tập tin tưởng và quyết tâm, sẽ cố gắng tìm kiếm và xác định được nơi chôn cất các liệt sĩ, đưa các liệt sĩ về với gia đình, đồng đội, quê hương trong thời gian nhanh nhất", trung tá Cường nói.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Đã quy tập 93 hài cốt liệt sĩ, nhưng vẫn chưa kết thúc...

Từ năm 1988 đến 2007, các đợt tìm kiếm tại Cồn Tiên đã quy tập 93 hài cốt liệt sĩ. Nhưng con số ấy chưa phải kết thúc. Những thông tin mới tiếp tục mở ra khả năng còn các vị trí chưa được tìm kiếm.

Theo kế hoạch, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Trị sẽ tiếp tục tổ chức hội thảo với sự tham gia của các cơ quan, đơn vị, chuyên gia và nhân chứng liên quan. Tại đây, các nguồn tin sẽ được đối chiếu, xác minh. Những khu vực có cơ sở sẽ được tiếp tục khảo sát, đào tìm.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Ông Lê Văn Bảo, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, Trưởng ban Chỉ đạo 515, cho rằng đây là công việc đòi hỏi căn cứ lịch sử và phương pháp khoa học. Mỗi thông tin từ nhân chứng, cựu chiến binh hay hồ sơ để lại đều có thể giúp xác định chính xác hơn vị trí cần tìm.

"Những thông tin tiếp cận được hết sức quý báu phục vụ cho việc quy tập, tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại vùng đất Cồn Tiên này", ông Bảo nói.

Thế nên, trên vùng đất từng là chiến trường, cuộc tìm kiếm vẫn diễn ra trong lặng lẽ. Đó cũng là mục đích của Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đang được triển khai. Ở Cồn Tiên, hành trình ấy vẫn tiếp tục. Dưới những vạt cao su hôm nay, có thể vẫn còn những người lính đang chờ được gọi đúng tên và trở về với quê hương.