Những nhà thờ độc đáo: Kỳ bí tháp chuông 800 tấn ở nhà thờ Cái Mơn

Tháp chuông, kiến trúc tôn giáo đặc biệt

Cái Mơn là vùng đất cây lành, trái ngọt quanh năm, trước kia gồm các xã Hưng Khánh Trung B, Phú Sơn, Long Thới, Vĩnh Hòa (H.Chợ Lách, Bến Tre - nay là tỉnh Vĩnh Long). Nhà thờ Công giáo Cái Mơn hướng mặt tiền ra QL57 và đặc biệt nổi bật với tháp chuông cao sừng sững cạnh giáo đường, soi bóng xuống rạch Cái Mơn.

ẢNH: BẮC BÌNH

Với chiều cao hơn 54 m tính từ mặt nền, tháp chuông nhà thờ Cái Mơn được xem là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo đặc biệt nhất miền Tây Nam bộ. Giá trị của tháp chuông không chỉ nằm ở những con số ấn tượng như nặng 800 tấn, kết cấu 9 tầng lầu kiên cố… mà đặc biệt ở triết lý nhân sinh "nhị nguyên" của những người kiến tạo gửi gắm. Tầng trệt của tháp là nơi an vị giếng rửa tội bằng cẩm thạch nguyên khối, nơi mỗi sinh linh họ đạo Cái Mơn khi chào đời đều được đón nhận nghi thức thiêng liêng của họ.

Tháp có bộ 6 quả chuông đồng, được đúc tại Pháp từ cuối thế kỷ 19, với tổng trọng lượng 4 tấn. Quả chuông lớn nhất nặng 1 tấn, quả nhỏ nhất nặng 300 kg. Đối với giáo dân, tiếng chuông ở nhà thờ Cái Mơn ngân lên không đơn thuần báo giờ lễ, mà còn là lời nhắc nhở con người hồi tâm, hướng thiện.

Ít người ngoại đạo biết rằng, sự trù phú của "vương quốc hoa kiểng cây giống" Cái Mơn có sự đóng góp không nhỏ của họ đạo Cái Mơn. Từ thế kỷ 19, chính các linh mục thừa sai người Pháp đã mang những giống cây ăn trái nhiệt đới ở Indonesia, Malaysia, Thái Lan… về đây nhân giống. Từ những hạt giống đầu tiên trong vườn nhà xứ, nhờ bàn tay cần cù của giáo dân, Cái Mơn trở thành "vương quốc" của sầu riêng, măng cụt và nhiều loại cây cảnh được tạo hình công phu. Nhờ nguồn nước ngọt quanh năm cùng với sự cần cù của giáo dân nói riêng và cư dân địa phương nói chung, xứ Cái Mơn trở thành "đệ nhất cây giống" về quy mô và chất lượng với hàng chục triệu sản phẩm mỗi năm. Nghề tháp cây (ghép cây), chiết cành - một kỹ thuật đòi hỏi sự tinh tế và kiên nhẫn, được truyền thụ từ đời này sang đời khác.

Theo linh mục Chánh sở nhà thờ Cái Mơn Gioan Baotixita Lê Đình Bạch, nhà thờ không chỉ là nơi cầu nguyện, mà suốt hơn 300 năm qua, họ đạo Cái Mơn là điểm tựa tinh thần và văn hóa của bà con. Nhà thờ luôn khuyến khích giáo dân giữ gìn đức tin và nghề truyền thống của cha ông. Mỗi nhành hoa, gốc kiểng, cây giống mang đi bán khắp mọi miền đất nước là thành quả của đức tin và sự lao động sáng tạo của cư dân vùng đất này.

Vẻ đẹp hài hòa với thiên nhiên

Ngược dòng thời gian về những năm đầu thế kỷ 18, khi những lưu dân từ miền Trung đầu tiên đặt chân đến vùng đất Cái Mơn lập nghiệp, họ mang theo cả đức tin và hy vọng. Theo những bia đá còn lưu dấu tại đây, giáo xứ Cái Mơn được tiên khởi từ năm 1702, đánh dấu cột mốc lịch sử quan trọng: đây là một trong những nhà thờ cổ nhất của xứ Nam kỳ. Hiện họ đạo này có khoảng 25.000 hữu ái (tính cả người đi làm ăn xa). Đây là một cộng đồng gắn kết chặt chẽ với trung tâm là Hội đồng Quới chức nhà thờ, tạo nên một cấu trúc liên kết ổn định, dân trí cao.

ẢNH: BẮC BÌNH

Nhà thờ Cái Mơn mang vẻ đẹp trầm mặc và hài hòa với thiên nhiên trù phú. Ngôi thánh đường hiện hữu là kết quả của đợt đại trùng tu năm 1872 dưới thời Cha sở Gernot (người Pháp, thường được giáo dân xứ này gọi là cha Quý) - vị linh mục đã gắn bó với mảnh đất này suốt 48 năm trong cuộc đời truyền giáo của mình. Phần nhiều còn lại của nhà thờ hiện nay được xây dựng vào năm 1960.

Vẻ đẹp của nhà thờ Cái Mơn là sự kết hợp hài hòa giữa lối kiến trúc mang phong cách Roman - vững chãi, uy nghiêm kết hợp hài hòa với các yếu tố văn hóa và điều kiện tự nhiên của vùng sông nước miền Tây. Vòm tròn tại tất cả cánh cửa, tường dày kết hợp với mái ngói đỏ bao quanh hành lang bên ngoài (hiên) giúp che nắng, các ô thông gió bằng gạch hoa, nội thất và cửa gỗ được chạm khắc tinh xảo... đã tạo ra sự cách tân thanh thoát.

Xứ Cái Mơn là quê hương, nhà thờ Cái Mơn là nơi ghi dấu những năm tháng ăn học đầu đời của nhà bác học Trương Vĩnh Ký (Petrus Ký), một trong 18 nhà bác học lừng danh thế giới thế kỷ 19.

ẢNH: BẮC BÌNH

Ngày nay, nhà thờ Cái Mơn là điểm du lịch tâm linh thu hút đông đảo khách thập phương, đóng góp vào kinh tế du lịch. Mỗi dịp lễ hội hay tết đến xuân về, khuôn viên nhà thờ lại rực rỡ sắc màu của hàng ngàn chậu hoa vạn thọ, cúc mâm xôi, kiểng cổ, bonsai... Bà con họ đạo Cái Mơn là nhân tố tích cực trong việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia như xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững…

Sự gắn kết giữa đạo và đời, giữa tâm linh và lao động sản xuất đã tạo nên một giá trị cộng đồng bền vững, giúp người dân Cái Mơn vừa giữ được nghề truyền thống, vừa giữ được nét đẹp văn hóa rất miền Tây. (còn tiếp)