Ông Nguyễn Thành Phong: Đột phá thể chế phải kèm theo năng lực thực thi

Nhận định trên được TS Nguyễn Thành Phong, nguyên Chủ tịch UBND TP.HCM nêu tại hội thảo khoa học "TP.HCM với sự nghiệp đổi mới (1986 - 2026) - Những vấn đề lý luận và thực tiễn", do Ban Tuyên giáo Thành ủy TP.HCM phối hợp Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TP.HCM và Trường đại học An ninh nhân dân tổ chức ngày 31.10.

Khái quát mô hình tăng trưởng TP.HCM 40 năm qua, ông Phong đánh giá thành phố trải qua 3 giai đoạn gồm giải phóng nguồn lực, tăng trưởng dựa trên mở rộng các yếu tố đầu vào và chuyển dần sang tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Cụ thể, vốn đầu tư, lao động, đất đai, đô thị hóa và hội nhập quốc tế trở thành những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng sau đổi mới. Giai đoạn 1991 - 1995, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân của TP.HCM đạt 12,6%/năm và tiếp tục duy trì trên 10%/năm trong giai đoạn 1996 - 2010. Từ thập niên 2010, khi các động lực truyền thống dần suy giảm hiệu lực, các động lực tăng trưởng mới đã hình thành nhưng chưa chuyển hóa thành kết quả tăng trưởng.

Từ năm 2011 đến nay, tốc độ tăng trưởng bình quân của TP.HCM giảm dần vì 3 rào cản lớn, gồm thể chế, hạ tầng và kết nối, lan tỏa đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Trong 3 rào cản này, ông Phong cho rằng điểm nghẽn về thể chế cần ưu tiên tháo gỡ. Từ năm 2017 đến nay, TP.HCM được áp dụng nhiều chính sách đặc thù của Quốc hội tại Nghị quyết 54/2017, Nghị quyết 98/2023, Nghị quyết 260/2025 và mới nhất là luật Phát triển đô thị năm 2026.

Từ thực tiễn 6 năm làm Chủ tịch UBND TP.HCM, ông Nguyễn Thành Phong nhấn mạnh rằng tổ chức thực thi là yếu tố quyết định việc các cơ chế, chính sách và nguồn lực có thể chuyển hóa thành kết quả phát triển thực tế hay không. Theo ông, thể chế không phải là "chiếc gậy thần" tự động đem lại tăng trưởng nếu thiếu năng lực thực thi tương ứng. "Một cơ chế tốt phải tạo điều kiện để những quyết định đúng được thực thi kịp thời và mang lại kết quả cụ thể", ông Phong nói.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Do vậy, đột phá thể chế phải nhìn nhận đồng thời trên 2 phương diện, gồm ban hành cơ chế, chính sách mới đi đôi với nâng cao năng lực tổ chức thực hiện. Nếu cơ chế huy động, phân bổ nguồn lực chưa phù hợp và việc phân cấp phân quyền chưa gắn liền với năng lực thực thi, thì ngay cả khi có sẵn nguồn lực, việc chuyển hóa thành kết quả phát triển vẫn sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Ông Phong cho rằng việc giao quyền, phân cấp cho TP.HCM phải gắn chặt với trách nhiệm giải trình minh bạch. Các cơ chế, chính sách đặc thù cần chuyển hóa thành các quyết định khả thi và tạo ra kết quả phát triển đo lường được.

"Nếu trước đây, yêu cầu nổi bật là giải phóng nguồn lực, thì ngày nay, thách thức quan trọng hơn là nâng cao năng lực kết nối, phân bổ và chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, sức cạnh tranh và tăng trưởng bền vững", ông Phong nhận định.

Không phải trao càng nhiều quyền càng tốt

Đồng quan điểm, TS Dương Thành Thông, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TP.HCM, chỉ ra hạn chế thường xuyên xuất hiện trong việc triển khai chính sách đặc thù là sự thiếu đồng bộ giữa các khâu trong chuỗi thực thi. Thẩm quyền được chuyển ở một số điểm trong khi pháp luật, tài chính, dữ liệu, nhân lực, quy hoạch hoặc thẩm quyền ở khâu kế cận chưa thay đổi tương ứng.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Đơn cử như Nghị quyết 54/2017 của Quốc hội rút ngắn khâu quyết định chuyển mục đích sử dụng đất nhưng thực tế cho thấy có đến 31/32 dự án đất đai và 6 dự án nhóm A vẫn chậm tiến độ. Nghị quyết 98/2023 tiếp tục mở rộng không gian chính sách nhưng sau 2 năm, một số công cụ vẫn phụ thuộc quy trình chung hoặc thiếu điều kiện kỹ thuật, dữ liệu và chuyên môn.

Do vậy, chuyên gia cho rằng vấn đề cốt lõi không chỉ là trao thêm quyền mà tạo ra năng lực tương xứng để sử dụng quyền được trao. Một thẩm quyền mới chỉ trở thành nguồn lực khi đi cùng tài chính, nhân lực chuyên môn, dữ liệu liên thông, khả năng phối hợp liên ngành - liên cấp, cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình.

"Đột phá thể chế không nằm ở việc trao càng nhiều quyền càng tốt mà phải bảo đảm sự tương xứng giữa thẩm quyền, nguồn lực, năng lực thực thi và cơ chế kiểm soát", TS Thông nói thêm.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Ông Trần Văn Khuyên, Phó trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy TP.HCM, cho biết qua 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, tạo dựng nên cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín ngày càng cao. Đóng góp vào những thành tựu trung đó, TP.HCM nỗ lực vượt qua thử thách, đạt được nhiều kết quả quan trọng và toàn diện.

Kinh tế thành phố giữ mức tăng trưởng cao liên tục trong nhiều năm, hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, đô thị, năng lượng, logistics được đầu tư đồng bộ, tạo tiền đề cho liên kết vùng và kết nối quốc tế. Tốc độ tăng trưởng GRDP 9 tháng đầu năm 2026 tăng 9,06%; đóng góp 23,4% GDP cả nước, chiếm 30% tổng thu ngân sách và thu hút 17,8 tỉ USD vốn FDI, tương đương 30% tổng vốn đầu tư nước ngoài của cả nước.

Song song đó, TP.HCM đẩy mạnh công tác huy động nguồn lực xã hội, phát huy truyền thống "nghĩa tình", lan tỏa tinh thần đoàn kết, sẻ chia và kết nối các nguồn lực cùng chăm lo cho người dân. Những kết quả đó là minh chứng sinh động cho bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần đoàn kết, năng động, sáng tạo của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố trong quá trình 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước.