Các chuyên gia không rõ ông Trump có thể hành động đơn phương để rút khỏi liên minh NATO nay đã 77 năm tuổi này hay không. Đây là vị tổng thống thường xuyên đưa ra các quyết định quan trọng mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội, và chỉ có tòa án Mỹ mới cản trở được các quyết định đó.
Hiến pháp Mỹ nói gì?
Hiến pháp Mỹ quy định rằng tổng thống có quyền ký kết các hiệp ước với sự tư vấn và chấp thuận của Thượng viện, với điều kiện hai phần ba trong số 100 thành viên Thượng viện đồng ý. Tuy nhiên, Hiến pháp không đề cập đến việc rút khỏi hiệp ước.
Hiệp ước NATO nói gì?
NATO, bao gồm các nước châu Âu, Mỹ và Canada, được thành lập năm 1949 với mục đích chống lại nguy cơ tấn công của Liên Xô và kể từ đó đã là nền tảng an ninh của phương Tây.
Điều 13 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương năm 1949 quy định rằng bất kỳ bên nào cũng có thể rút khỏi hiệp ước sau khi thông báo trước một năm cho chính phủ Mỹ, và chính phủ Mỹ sau đó sẽ thông báo cho các chính phủ khác về “thông báo từ bỏ”.
Cho đến nay, chưa có thành viên NATO nào từng hủy bỏ tư cách thành viên của mình.
Luật pháp Mỹ nói gì?
Năm 2023, quốc hội Mỹ đã thông qua, và Tổng thống lúc đó là ông Joe Biden, một đảng viên Dân chủ, đã ký ban hành luật có nội dung cấm bất kỳ tổng thống Mỹ nào đình chỉ, chấm dứt, từ bỏ hoặc rút Mỹ khỏi hiệp ước thành lập NATO trừ khi việc rút lui được sự ủng hộ của đa số hai phần ba trong Thượng viện gồm 100 thành viên.
Tổng thư Ký NATO Mark Rutte phát biểu trong cuộc họp báo tại trụ sở chính của NATO ở Brussels (Bỉ), ngày 26.3.2026
ẢNH: REUTERS
Một trong những nhân vật chủ chốt đứng sau luật này vào thời điểm đó là thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Marco Rubio.
Ông Rubio, hiện là Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh Quốc gia của chính quyền ông Trump, hôm 31.3 cho biết Washington sẽ phải xem xét lại mối quan hệ với NATO sau cuộc chiến với Iran, bắt đầu vào ngày 28.2 bằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Ông Trump đã nói gì?
Ông Trump đã chỉ trích gay gắt NATO trong nhiều năm. Năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, cố vấn pháp lý của Bộ Tư pháp đã đưa ra ý kiến cho rằng tổng thống - chứ không phải Quốc hội - mới có quyền duy nhất để rút khỏi các hiệp ước.
Một báo cáo tháng 2.2026 của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội cho biết rằng, nếu vấn đề này được đưa ra tòa, nhánh hành pháp có thể viện dẫn ý kiến đó và lập luận rằng việc sửa đổi luật vào năm 2023 là vi hiến.
Hôm 1.4, ông Trump nói với Reuters rằng ông sẽ tuyên bố trong một bài phát biểu trước toàn quốc rằng ông “thực sự” đang cân nhắc việc rút khỏi liên minh, viện dẫn lý do “ghê tởm NATO”.
Những phát biểu của tổng thống được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth từ chối tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với phòng thủ tập thể của NATO. Các chuyên gia cho rằng sự thiếu cam kết này, chứ không phải bất kỳ đạo luật nào, mới là điểm mấu chốt.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Theo luật quốc tế, người đứng đầu nhà nước của một quốc gia thường có quyền rút khỏi một hiệp ước, nếu hiệp ước cho phép rút lui và quốc gia đó tuân thủ quy trình rút lui.
Luật pháp Mỹ ít rõ ràng hơn, mặc dù các tổng thống đã rút khỏi một số hiệp ước mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội, bao gồm cả việc ông Trump rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở năm 2020 gồm 35 quốc gia, cho phép các chuyến bay giám sát không vũ trang trên các quốc gia thành viên.
Nếu vấn đề này được đưa ra tòa án, việc thách thức quyết định của ông Trump sẽ gặp phải nhiều trở ngại lớn. Những trở ngại đó bao gồm việc xác định ai có quyền khởi kiện - ai có lợi ích cá nhân trong kết quả vụ kiện - để thách thức việc rút khỏi hiệp ước.
Tòa án Tối cao Mỹ, với đa số thẩm phán bảo thủ thường phán quyết có lợi cho tổng thống, chưa từng thụ lý vụ kiện rút khỏi hiệp ước nào dựa trên cơ sở pháp lý.
Bình luận (0)