Phập phồng lãi vay nợ cũ

Lãi suất vay cũ tăng cao

Giữa lúc nhiều ngân hàng (NH) công bố giảm lãi suất (LS) cho vay với hộ kinh doanh, doanh nghiệp (DN) nhỏ và vừa cũng như một số lĩnh vực ưu tiên thì nhiều khách hàng cũng bị điều chỉnh tăng LS đối với hợp đồng vay cũ. Chị Vinh Kha (P.Phú Thọ Hòa, TP.HCM) kể, giữa năm 2024 khi các NH triển khai cho vay ưu đãi người trẻ mua nhà với LS dao động 6 - 6,5%/năm, hai vợ chồng đã mạnh dạn vay 1,9 tỉ đồng, chốt LS cố định 6,5%/năm trong 2 năm. Đến cuối tháng 7 vừa qua, sau khi hết thời gian ưu đãi thì LS vay được điều chỉnh lên 10%/năm. Vì thế trước đây, mỗi tháng chị trả hơn 10 triệu đồng nợ vay gốc và hơn 10 triệu đồng tiền lãi thì hiện nay, dù số nợ gốc đã giảm gần 400 triệu đồng nên hằng tháng chỉ còn trả nợ gốc khoảng 8,3 triệu đồng, nhưng tiền lãi thì tăng lên hơn 12,5 triệu đồng. Tổng số tiền chị thanh toán cho NH đã tăng nhẹ so với các tháng trước.

Cũng bị điều chỉnh LS lên cao hơn trước là trường hợp gia đình anh Trần Thanh (P.Tân Thuận, TP.HCM). Từ cuối tháng 4 đến nay, LS hợp đồng vay mua căn hộ của anh đã được điều chỉnh lên 13,6%/năm, cao hơn mức LS gần 12% vào cuối năm 2025, khiến tiền lãi anh phải thanh toán cho NH tăng thêm 1 triệu đồng dù nợ gốc giảm. Hợp đồng của anh đã kéo dài hơn 4 năm nhưng số tiền thanh toán cho NH vẫn gần 20 triệu đồng/tháng (gồm cả nợ gốc và lãi), không thấp hơn năm đầu tiên đi vay.

Không chỉ riêng cá nhân mà hộ kinh doanh, DN cũng rơi vào tình trạng tương tự. Hộ kinh doanh L.V.K (P.Tây Thạnh, TP.HCM) cho biết cuối tháng 6 vừa qua là đến lúc đáo hạn hợp đồng vay vốn. Hợp đồng vay của ông là hộ kinh doanh, tài sản đảm bảo là ngôi nhà đang ở, có thời hạn 9 tháng tại một NH thương mại với LS 7,5%/năm (giải ngân trong tháng 9.2025), nhân viên tín dụng báo nếu chọn vay tiếp kỳ hạn 9 tháng thì LS là 10,75%/năm; kỳ hạn vay 6 tháng là 9,5%/năm. Để LS thấp nên ông chọn vay tiếp kỳ hạn 6 tháng. Tuy nhiên điều kiện để NH cho vay là ông phải mua bảo hiểm khoản vay 10 triệu đồng. Cộng chung cả phí này thì LS vay thật sự lên hơn 10%/năm.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Chia sẻ với Thanh Niên, ông Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Công ty TNHH cao su Đức Minh, cho hay cứ hằng tháng công ty sẽ giải ngân khoản vay theo nhu cầu thực tế. Trong tháng 7, LS vay của NH áp dụng đối với DN là 9,3%/năm thì đến giữa tháng 8, LS được áp dụng lên 10,3%/năm. Nếu so với khoản vay vào cuối năm 2025 của DN chính tại NH này thì LS chỉ mới 6,5%/năm. "LS cứ điều chỉnh tăng liên tục trong những tháng qua khiến công ty gặp khó khăn. Chúng tôi buộc phải vay vì đây là kinh doanh nên có lúc cần phải thanh toán cho đối tác. Ngành cao su nhựa là một trong 4 ngành công nghiệp trọng điểm được TP.HCM ưu tiên và khuyến khích phát triển, nhưng vẫn không nghe NH nói gì đến LS vay ưu đãi", ông Quốc Anh nói.

Trước đó, tại Hội nghị Đối thoại DN - chính quyền TP.HCM ngày 10.7, chủ một DN tại TP.HCM cho biết đang có khoản vay 23 tỉ đồng tại NH thương mại với LS là 10,4%/năm, khi đến kỳ đáo hạn vào cuối tháng 6, DN của ông được thông báo LS tăng lên 15%/năm.

Lãi suất cho vay vẫn neo cao

Trong vòng 2 tuần qua, hưởng ứng lời kêu gọi từ NH Nhà nước (NHNN) về việc giảm LS cho vay, nhiều nhà băng đã công bố các gói tín dụng để hỗ trợ các DN nhỏ và vừa, DN hoạt động trong những lĩnh vực mũi nhọn như xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ, chế tạo, xuất khẩu, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo… Thế nhưng các chương trình này tập trung chính vào khoản vay mới, còn LS khoản vay cũ thì vẫn neo cao.

Giám đốc một DN thương mại tại TP.HCM thừa nhận, dù thuộc đối tượng ưu tiên nhưng ông cũng khá hồi hộp, không biết LS khoản vay cũ có điều chỉnh tăng hay không, vì sang cuối tháng 9 mới đến kỳ đáo hạn (hợp đồng vay kỳ hạn 6 tháng sẽ điều chỉnh một lần). Chỉ cần LS nhích lên 1%/năm là công ty phải trả thêm gần chục triệu đồng tiền lãi, gây áp lực lên hoạt động. Trên thực tế, nỗi lo của các hộ kinh doanh, DN là có căn cứ khi LS huy động tiền gửi của nhiều NH vẫn neo rất cao, từ 8,6 - 9%/năm, thậm chí lên 9,2 - 9,4%/năm (bao gồm các chương trình khuyến mại, cộng thưởng). Theo công bố từ nhiều NH, LS cho vay bình quân cũng trên 10%/năm như Vikki Bank có mức 10,82%/năm, Bac A Bank là 10,48%/năm, GPBank là 11,34%/năm…Báo cáo của NHNN cho thấy, vào tháng 7, LS tiền gửi bình quân tăng và LS cho vay bình quân cũng nhích lên, dao động từ 8,3 - 10,5%/năm.

ẢNH: NGỌC THẮNG

TS Huỳnh Thanh Điền (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành) cũng cho hay các chương trình giảm LS cho vay mới công bố thường chỉ áp dụng cho những khoản vay mới. Còn khoản vay cũ thì sau khi hết ưu đãi sẽ chuyển sang cơ chế thả nổi, thông thường được tính trên LS tham chiếu do chính NH công bố hoặc LS tiền gửi 12 tháng cộng biên độ khoảng 3 - 3,5%. Như vậy nếu LS tiền gửi ở mức 9%/năm thì LS cho vay phải xoay quanh 12%/năm trở lên; nếu LS tiền gửi là 8%/năm thì LS cho vay sẽ từ 11%/năm trở lên. Ông Điền thừa nhận, với LS cho vay vượt trên 10%/năm, DN sẽ bị bào mòn lợi nhuận, thậm chí kinh doanh khó có lãi vì chi phí tài chính quá cao.

"Từ cuối năm 2023, NHNN đã có quy định cho phép người dân vay NH này trả nợ NH khác. Đây là quy định rất nhân văn bởi sẽ hạn chế tình trạng NH tự ý nâng LS cho vay lên cao vì khi đó sẽ bị mất khách hàng. Tuy nhiên hiện nay với mặt bằng LS tiết kiệm vẫn cao thì các NH đều cho vay với LS cao, khó giảm mạnh. Để giảm được mặt bằng LS chung thì Chính phủ cần khuyến khích các dự án hạ tầng lớn chỉ vay vốn thông qua trái phiếu trong và ngoài nước, qua thị trường chứng khoán; tập trung vốn NH dành cho người dân và hoạt động sản xuất thương mại. Từ đó áp lực thanh khoản không dồn hết lên vai ngành NH thì mới có thể giảm LS huy động và giảm LS cho vay", TS Huỳnh Thanh Điền đề xuất.

Chuyên gia tài chính, TS Nguyễn Trí Hiếu cũng cho rằng các NH thường sẽ ít giảm LS cho các khoản vay cũ vì chính các nhà băng cũng đã trả lãi cao cho khách hàng gửi tiền trước đó. Vì vậy nếu LS tiết kiệm vẫn neo cao trên 8%/năm thì NH cũng phải cho vay ra với LS trên 11%/năm. Việc giảm LS cho vay chỉ được xem xét với từng khách hàng cụ thể. Các NH chỉ giảm được LS cho vay nếu có nguồn vốn rẻ, trong đó có thể được NHNN cung ứng, bơm thanh khoản thông qua nhiều nghiệp vụ. Vì vậy không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào khả năng LS cho vay sẽ giảm sâu trong ngắn hạn. Các DN cần chủ động tìm kiếm thêm các kênh vốn ngoài hệ thống NH như quỹ đầu tư, quỹ tín dụng, thị trường cổ phiếu hoặc trái phiếu.