Phí sàn tăng, cuộc sàng lọc ngày càng khốc liệt

Phí sàn lại tăng

Mới sáng sớm, chị Huỳnh Thùy Linh, chủ một shop bán thực phẩm online tại Hà Nội, rất lo lắng khi nhận được email thông báo từ TikTok Shop cho biết phí Voucher Xtra sẽ tăng từ 4% lên 5%, phí hoa hồng nền tảng cũng sẽ tăng thêm 1 - 2% tùy ngành hàng. "Nghe phí tăng là tôi thấy mệt mỏi rồi. Mới tháng 5 họ vừa tăng, đến tháng 7 lại tiếp tục tăng. Cạnh tranh tìm đơn hàng càng lúc càng khó, mà bán được thì cũng chưa chắc lợi nhuận đủ bù đắp chi phí. Hôm trước sàn này tăng phí, hôm nay đến sàn khác tăng phí. Người bán hàng qua sàn hiện nay như "cá nằm trên thớt", không thể nào phản kháng", chị Linh than thở.

Chia sẻ với PV Thanh Niên, ông Trần Công Hoan, Giám đốc vận hành nền tảng SwiftHub chuyên hoàn tất đơn hàng online cho các nhà phân phối, thừa nhận các sàn thương mại điện tử hiện nay có biểu hiện liên tục điều chỉnh chi phí, gây khó khăn cho nhà bán hàng nhỏ lẻ.

Ông Hoan phân tích: Trong giai đoạn 2022 - 2025, các sàn cạnh tranh bằng cách trợ giá mạnh, miễn hoặc giảm nhiều loại phí, tặng voucher lớn, thậm chí hỗ trợ vận chuyển… với mục tiêu thu hút người bán lẫn người mua. Khi đã có lượng người dùng đủ lớn, các sàn bắt đầu bước sang giai đoạn tối ưu hóa lợi nhuận nên việc tăng phí là xu hướng gần như tất yếu. TikTok Shop không phải trường hợp duy nhất mà các nền tảng lớn khác cũng từng trải qua quá trình tương tự. Vấn đề hiện nay khiến người kinh doanh nhỏ cảm thấy khó chịu là việc tăng phí được điều chỉnh quá nhanh, trong khi biên lợi nhuận vốn đã thấp, khó tăng giá do cạnh tranh, chi phí quảng cáo cũng ngày càng cao và hầu hết đều phải có kế hoạch trước. Việc tăng phí đột ngột khiến các chủ shop bị động trong việc điều chỉnh giá, quản trị chi phí. Nhiều shop buộc phải ngừng kinh doanh vì có thể càng bán càng lỗ.

ẢNH: NVCC

ẢNH: ĐINH ĐANG TẠO BẰNG AI

Ông Đỗ Huy Quang, chuyên gia đào tạo thương mại điện tử, phân tích: TikTok Shop vừa thông báo tăng phí hoa hồng khiến nhiều người bán hoang mang, lo lắng. Điểm đáng chú ý là lần điều chỉnh này không tăng đồng loạt như trước mà áp dụng theo ngành hàng cấp 3, khiến cùng một shop nhưng mỗi sản phẩm (SKU) có thể chịu mức phí khác nhau. Điều này đồng nghĩa với việc 2 sản phẩm cùng thuộc một ngành lớn vẫn có thể chịu mức hoa hồng rất khác nhau. Ví dụ như sản phẩm chăm sóc da của ngành làm đẹp, phí điều chỉnh đối với shop nhỏ lên tới 15,5%, shop mall 18,8%. Vì vậy, người bán không thể chỉ nhìn ngành cấp 1 mà phải kiểm tra đúng ngành cấp 3 của từng sản phẩm. Mức phí tối đa ở nhiều ngành hàng cũng đã được nâng lên, khiến nhiều sản phẩm có thể bị áp dụng mức phí cao hơn mà người bán không để ý. Điều đáng lo không phải là phí tăng vài phần trăm, mà là nhiều shop vẫn giữ nguyên giá bán cũ, đến kỳ đối soát mới phát hiện lợi nhuận giảm mà không biết nguyên nhân, có khi dẫn đến lỗ vốn.

Quản trị, vận hành là yếu tố quyết định

Trước những thay đổi quá nhanh của cuộc chơi trên sàn thương mại điện tử, chị Nguyễn Thị Hồng Uyên, có kinh nghiệm nhiều năm bán hàng online tại Vĩnh Long, chia sẻ: "Từng mở shop trên sàn điện tử đồng thời duy trì khách hàng qua kênh mạng xã hội, tôi nhận thấy thời điểm hiện nay kinh doanh qua sàn quá khó. Không phải khó trong tìm kiếm đơn hàng hay thiếu người mua mà vì quản trị chi phí rất khó. Bán hàng qua sàn không phải là "tiền trao cháo múc", mà ở đó khách có thể trả hàng vì nhiều lý do trời ơi đất hỡi, chưa kể bị "bom hàng" lỗ tiền vận chuyển. Bên cạnh đó, hàng loạt những quy định mới khó khăn hơn, phí tăng cao hơn, nên tôi quyết định sẽ dừng kinh doanh trên sàn và chỉ duy trì khách hàng ở các nền tảng mạng xã hội".

Theo khảo sát của PV Thanh Niên, nhiều chủ shop trên các hội nhóm cho rằng cơ quan quản lý nhà nước cần vào cuộc để kiểm soát việc tăng phí vô tội vạ trên các sàn, nếu không người bán sẽ chịu thiệt hại. Thực tế thì các sàn về bản chất cũng là doanh nghiệp, và những quy định hiện nay cũng đang hướng đến bảo vệ người tiêu dùng, tức đối tượng bỏ tiền ra mua hàng, nhiều hơn.

Tuy nhiên, ông Trần Công Hoan nhận định: "Việc các sàn tăng phí trên thực tế chỉ gây ảnh hưởng đến quản trị kinh doanh của các chủ shop nhỏ lẻ, trong khi các nhà sản xuất lớn thì vẫn mạnh khỏe, điều này sẽ khiến thị trường sàng lọc mạnh hơn. Khi chi phí bán hàng tăng, các thương hiệu có lợi thế về quy mô nhập hàng, giá vốn thấp, hệ thống vận hành được đầu tư bài bản sẽ vững vàng trong khi shop nhỏ cạnh tranh bằng giá có thể bị đánh bật. Điều dễ nhận thấy là người mua sắm trên sàn càng lúc càng nhiều, sức mua và thói quen mua sắm đang có xu hướng tích cực. Vì vậy, đây là một cuộc cạnh tranh thị phần và sắp tới có thể tiếp tục tập trung vào những nhà bán hàng chuyên nghiệp. Ai không bám trụ được sẽ phải tìm con đường khác để đi".

Một chuyên gia thương mại điện tử dự báo: Trước đây nhiều shop vẫn có thể bán tốt dù quá trình quản lý chưa bài bản, nhưng khi chi phí tăng, người bán sẽ phải theo dõi lợi nhuận theo từng SKU, tối ưu tồn kho, phân tích tỷ lệ hoàn hàng, kiểm soát chi phí quảng cáo, tính toán kỹ hiệu quả của từng chương trình khuyến mãi… Việc quản trị vận hành sẽ trở thành yếu tố quyết định. Để tồn tại, nhiều chủ shop phải lựa chọn bán đa kênh, chẳng hạn như dùng TikTok Shop để thu hút khách mới, dùng Shopee để duy trì doanh số, dùng website riêng để tăng lợi nhuận hay Facebook và Zalo để chăm sóc khách hàng cũ… Số lượng nhà bán hàng có thể giảm, nhưng quy mô của các đơn vị còn lại sẽ lớn hơn. Người bán sẽ tập trung xây dựng thương hiệu thay vì cạnh tranh bằng giá.

Nhìn chung, theo các chuyên gia, trong ngắn hạn nhiều nhà bán hàng sẽ gặp áp lực về lợi nhuận; song về dài hạn, thị trường có xu hướng hình thành một hệ sinh thái chuyên nghiệp hơn, nơi những doanh nghiệp quản trị tốt, xây dựng được thương hiệu và kiểm soát chi phí hiệu quả sẽ có nhiều cơ hội phát triển. Trong khi đó, các mô hình phụ thuộc vào khuyến mãi hoặc biên lợi nhuận quá mỏng sẽ gặp nhiều thách thức hơn.