Phường Ninh Phước của Khánh Hòa có gì khi trở thành đô thị di sản?

HĐND tỉnh Khánh Hòa vừa thông qua nghị quyết về đề án công nhận xã Ninh Phước là đô thị loại III và nghị quyết tán thành đề án thành lập phường Ninh Phước trên cơ sở nguyên trạng xã.

Việc lên phường nhận được sự đồng thuận cao. Có 90,42% số hộ gia đình ở xã Ninh Phước tán thành thành lập phường, 100% đại biểu HĐND xã dự họp biểu quyết thông qua chủ trương này.

Xã Ninh Phước được hình thành từ ngày 1.7.2025, trên cơ sở sắp xếp thị trấn Phước Dân, xã Phước Thuận và xã Phước Hải của huyện Ninh Phước (tỉnh Ninh Thuận cũ). Xã có diện tích 65,36 km², dân số 71.033 người. Thị trấn Phước Dân, thành lập năm 1993, giữ vai trò trung tâm hành chính, kinh tế, văn hóa của huyện Ninh Phước hơn 30 năm và đã là đô thị loại III.

Thực tế, Phước Dân có tốc độ đô thị hóa khá nhanh, quy mô phát triển đô thị gần như đã mở rộng đến toàn bộ ranh giới xã Ninh Phước. Xã đáp ứng đủ 5/5 tiêu chuẩn của phường.

ẢNH: BÁ DUY

Dịch vụ chiếm hơn 40% kinh tế

Năm 2025, tổng giá trị sản phẩm của xã đạt hơn 2.902 tỉ đồng. Dịch vụ chiếm 40,08%; công nghiệp - xây dựng chiếm 32,51%; nông, lâm, thủy sản chiếm 27,4%. Hơn 70% lao động của xã làm trong các ngành phi nông nghiệp. Nhờ khí hậu khô nóng, nhiều nắng, địa phương có các vùng chuyên canh nho, táo, măng tây, hành tím, cùng lợi thế phát triển điện gió, điện mặt trời.

Ninh Phước nằm trên các trục quốc lộ 1, đường tỉnh 703, đường sắt Bắc - Nam và cao tốc Bắc - Nam đoạn Cam Lâm - Vĩnh Hảo. Toàn xã có 110,52 km đường giao thông đô thị, 100% dân số được cấp nước sạch qua hệ thống tập trung.

Trên địa bàn có Trung tâm y tế khu vực Ninh Phước quy mô 200 giường, Bệnh viện Phổi Ninh Thuận 80 giường. Xã có 20 cơ sở giáo dục từ mầm non đến THCS với hơn 11.000 học sinh, cùng 2 trường THPT An Phước và Nguyễn Huệ.

Theo đề án thành lập phường, Ninh Phước là trung tâm hành chính, thương mại - dịch vụ, công nghiệp và năng lượng của khu vực phía nam tỉnh, nằm trên hành lang năng lượng - cảng biển nối Phan Rang - Ninh Phước - Thuận Nam - Cà Ná. Các dự án động lực gồm Cụm công nghiệp Phước Dân khoảng 20 ha, điện gió tại khu vực Phước Hải cũ và các khu dân cư mới.

Địa phương đang tiếp tục đầu tư, nâng cấp, mở rộng nhiều tuyến đường quan trọng như đường 710, đường 708, tuyến Mỹ Nghiệp - Từ Tâm, Nguyễn Huệ nối dài, Nguyễn Viết Xuân, cùng kè chống sạt lở sông Lu và cải tạo trục tiêu sông Quao.

ẢNH: BÁ DUY

Theo ông Quảng Thúc Đoan, Chủ tịch UBND xã Ninh Phước, sau khi thành lập phường, địa phương sẽ tập trung huy động nguồn lực đầu tư hoàn thiện kết cấu hạ tầng, phát triển thương mại, dịch vụ, công nghiệp gắn với nông nghiệp bền vững. Cùng với đó, phường đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, xây dựng chính quyền đô thị hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Hướng tới đô thị di sản văn hóa dân tộc

Nghị quyết của HĐND tỉnh xác định Ninh Phước có lợi thế đặc biệt về bản sắc văn hóa Chăm để định hướng phát triển đô thị di sản văn hóa dân tộc, gắn phát triển đô thị với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Nổi bật là làng gốm Bàu Trúc, nơi lưu giữ nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh năm 2022. Xã còn có làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, lễ hội Katê, lễ hội Ramưwan và 8 công trình di sản đã được xếp hạng, gồm đình Vạn Phước, đình Thuận Hòa, đình Từ Tâm, đình Ninh Quý, đình Bình Quý, miếu Thuận Khánh, di tích Áp Nam và di tích Vạn Phước. Cùng với đó là giếng cổ Chăm Thành Tín, nhà trưng bày gốm Bàu Trúc và quảng trường Ninh Phước rộng hơn 24.000 m².

Du lịch cộng đồng ở làng gốm đã hình thành từ năm 2018. Ban Du lịch cộng đồng làng gốm Bàu Trúc hiện có hơn 40 thành viên phụ trách ẩm thực, văn nghệ, nghệ nhân và thuyết minh. Mỗi năm, làng cung ứng hơn 17.000 sản phẩm gốm, tạo việc làm cho 400 đến 500 lao động. Từ Ninh Phước, du khách dễ dàng kết nối với tháp Pô Klong Garai, biển Ninh Chữ, đầm Nại. Ngoài làng nghề, các vườn nho, vườn táo cũng là điểm đến để Ninh Phước phát triển du lịch trải nghiệm.

ẢNH: BÁ DUY

Phát biểu tại Lễ hội gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I, ông Quảng Thúc Đoan, Chủ tịch UBND xã Ninh Phước, cho rằng làng gốm Bàu Trúc, làng dệt Mỹ Nghiệp cùng những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Chăm là nguồn lực quý để Ninh Phước phát triển du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, từng bước đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Xã sẽ tạo điều kiện để nghệ nhân truyền nghề cho thế hệ trẻ, khuyến khích hợp tác xã đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường quảng bá và kết nối thị trường.

Giai đoạn 2026 - 2030, Ninh Phước tập trung hoàn thiện quy hoạch, quản lý kiến trúc, huy động nguồn lực đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và không gian đô thị. Địa phương hướng tới phát triển đô thị theo hướng hiện đại, đồng bộ, xanh và bền vững, đồng thời bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa Chăm, các giá trị làng nghề và di sản văn hóa, hình thành không gian đô thị có bản sắc riêng của khu vực phía nam tỉnh Khánh Hòa.