Rừng thiêng giữa phố: 'Mái nhà' của những linh tự ở Ngũ Hành Sơn

Chứng nhân trăm năm

Từ xa xưa, rừng tại Ngũ Hành Sơn đã nổi tiếng là chốn linh thiêng, gắn với hệ thống hang động và thạch nhũ hiếm có, đồng thời là không gian hình thành các ngôi chùa cổ, đặc biệt là 2 quốc tự. Gần 10 năm trước, ngọn Thủy Sơn ghi dấu một sự kiện đặc biệt khi 7 cây cổ thụ thuộc 4 loài được công nhận là cây di sản Việt Nam, ghi dấu cho lớp trầm tích văn hóa, lịch sử của danh thắng nổi tiếng này.

Quần thể 7 cây di sản gồm các loài đa sộp, thị, bàng và bồ kết, phân bố quanh 2 quốc tự là Linh Ứng - Ngũ Hành Sơn và Tam Thai. Nổi bật là cây đa sộp hơn 610 năm tuổi, cao khoảng 25 m, nằm ở sườn đông ngọn Thủy Sơn, phía sau chùa Linh Ứng với tán lá phủ kín mái chùa. Dù sinh trưởng trên nền núi đá vôi khô khốc, chịu tác động mạnh của gió biển, cây vẫn xanh tốt, ra hoa, kết trái hằng năm và được xem là cây đa lớn nhất tại Ngũ Hành Sơn.

Không chỉ có giá trị sinh thái và cảnh quan, cây đa còn gắn với nhiều dấu mốc lịch sử. Trong các cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc, nơi đây từng là điểm tụ họp, nghỉ chân của các chiến sĩ cách mạng; dưới gốc cây là động Tàng Chơn - địa điểm đặt cơ sở hoạt động bí mật. Trong quan niệm phương Đông, cây đa thuộc bộ "sanh - sung - đa - lộc"; kết hợp với không gian chùa cổ, cây tạo nên một tổng thể hài hòa, vừa giàu giá trị thẩm mỹ vừa mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.

ẢNH: HOÀNG SƠN

ẢNH: HOÀNG SƠN

ẢNH: HOÀNG SƠN

Bên cạnh đó, cây thị hơn 200 năm tuổi phía sau chùa Tam Thai mang vẻ trầm lặng riêng, hòa vào cảnh sắc cổ kính của ngôi quốc tự. Trước sân chùa, 2 cây bàng cổ thụ hàng trăm năm tuổi đứng đối xứng như một cặp "âm - dương". Nằm ngay trước cổng tam quan, đây là một trong những điểm nhấn cảnh quan nổi bật của danh thắng, gây ấn tượng với du khách bởi dáng vẻ bề thế giữa không gian cổ tự.

Men theo lối vào động Tàng Chơn là cụm 3 cây bồ kết tuổi đời từ 160 đến hơn 200 năm. Giữa sườn núi đá vôi khắc nghiệt, những thân cây cao từ 18 - 25 m vẫn hiện diện qua nhiều thế hệ, cùng tạo nên quần thể cây di sản đặc biệt giữa lòng đô thị.

Dù diện tích không lớn, hệ rừng tại Ngũ Hành Sơn được giới chuyên môn đánh giá là một hệ sinh thái đặc thù hiếm có giữa đô thị. Trên tổng thể khoảng 200 ha của quần thể danh thắng, rừng tập trung rõ nét nhất ở ngọn Thủy Sơn rộng khoảng 15 ha.

Không chỉ tạo nên lớp phủ xanh trên nền núi đá vôi, khu rừng còn góp phần bảo vệ cảnh quan, điều hòa vi khí hậu và giữ gìn không gian tĩnh lặng cho các công trình tâm linh. Vì thế, nơi đây được xem như "lõi sinh thái" của Ngũ Hành Sơn, âm thầm nâng đỡ và gìn giữ giá trị của quần thể di tích qua nhiều thế kỷ.

Giữ rừng, giữ hồn Ngũ Hành Sơn

Rừng di sản ở Ngũ Hành Sơn hiện diện rõ nét nhất quanh chùa Tam Thai - quốc tự tọa lạc trên sườn nam ngọn Thủy Sơn, được dựng từ năm 1630, dưới thời Hậu Lê. Trải qua gần 4 thế kỷ và nhiều lần trùng tu, ngôi chùa vẫn giữ được vẻ cổ kính giữa không gian xanh của núi rừng. Nơi đây từng in dấu bước chân của thiền sư Thạch Liêm với những bài thơ vịnh cảnh và việc đặt tên động Hoa Nghiêm, góp phần tạo nên sự giao hòa giữa thiền học, văn chương và cảnh sắc thiên nhiên.

Theo ông Nguyễn Văn Hiền, Trưởng ban Quản lý Danh thắng Ngũ Hành Sơn, nhờ công tác bảo vệ được duy trì nghiêm ngặt, hệ thống cây xanh và rừng cảnh quan nơi đây vẫn giữ được trạng thái ổn định dù sinh trưởng trên địa hình núi đá vôi nhiều khắc nghiệt. Trong đó, phòng cháy chữa cháy luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm an toàn cho cả hệ sinh thái và quần thể di tích.

ẢNH: HOÀNG SƠN

ẢNH: HOÀNG SƠN

Riêng các cây di sản trên ngọn Thủy Sơn được theo dõi, chăm sóc định kỳ. Nhờ kịp thời xử lý các nguy cơ như sâu bệnh và tác động của thời tiết, nhiều cây cổ thụ phát triển khỏe mạnh, tiếp tục tỏa bóng giữa không gian chùa cổ sau hàng trăm năm tồn tại.

Không chỉ cây di sản được gìn giữ, hệ sinh thái rừng tại Ngũ Hành Sơn cũng đang cho thấy những tín hiệu tích cực. Môi trường sinh thái được cải thiện, nhiều loài chim từng vắng bóng đã xuất hiện trở lại, góp thêm sức sống cho khu rừng đặc hữu giữa lòng đô thị.

Tuy vậy, theo ông Nguyễn Văn Hiền, những thách thức trong công tác bảo tồn vẫn hiện hữu, từ nguy cơ bão lớn đến sâu bệnh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các cây cổ thụ. Do đó, công tác theo dõi, chăm sóc và kiểm tra định kỳ luôn được duy trì nhằm kịp thời xử lý các rủi ro, bảo đảm sự phát triển ổn định của hệ thống cây di sản.

"Rừng còn thì di tích, danh thắng mới còn", ông Hiền nhấn mạnh và cho biết công tác bảo vệ hệ sinh thái Ngũ Hành Sơn luôn được xem là nhiệm vụ trọng tâm song hành với hoạt động phục vụ du khách. (còn tiếp)