Sau hơn 20 năm triển khai, đường Hồ Chí Minh vẫn 'nợ' 3 đoạn tuyến chưa thông

Sáng 18.10, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã báo cáo tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 66/2013 của Quốc hội và kết thúc đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh.

ẢNH: QUOCHOI

Theo Nghị quyết 66/2013 của Quốc hội, dự án có điểm đầu tại Pác Bó (Cao Bằng), điểm cuối tại Đất Mũi (Cà Mau), dài 3.183 km, trong đó tuyến chính dài 2.499 km, nhánh phía tây dài 684 km. Quy mô từ 2 đến 6 làn xe.

Sau hơn 20 năm triển khai, dự án đường Hồ Chí Minh dự kiến đến hết năm 2026 cơ bản hoàn thành mục tiêu nối thông toàn tuyến từ Pác Bó (Cao Bằng) đến Đất Mũi (Cà Mau) quy mô tối thiểu 2 làn xe trên cơ sở tận dụng QL32 và QL21. 

Cụ thể, dự án đã hoàn thành 2.488 trên tổng số 2.744 km tuyến chính, đang thi công 3 dự án dài 168,5 km, tận dụng QL2 và QL21 dài 87,5 km; đã và đang nâng cấp 777,5 km đạt chuẩn cao tốc. 

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, sau hơn 20 năm, dự án đã cơ bản hoàn thành, góp phần hoàn thành mục tiêu chiến lược của đất nước là hoàn thành 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030. Đây cũng là mạch máu giao thông phía tây, gắn kết chặt chẽ 3 miền Bắc - Trung - Nam, chia sẻ áp lực, giảm tải hiệu quả cho QL1.

Tuy nhiên, hiện dự án vẫn còn 3 đoạn tuyến chưa hoàn thiện. Trong đó, đoạn Chợ Chu - Ngã ba Trung Sơn sản lượng thực hiện đến nay khoảng 99%, dự kiến 30.9.2026 hoàn thành, đưa vào khai thác.

Đoạn Chơn Thành - Đức Hòa sản lượng thực hiện đến nay đạt khoảng 96%, dự kiến thông xe kỹ thuật vào tháng 9.2026 và hoàn thành toàn bộ dự án, đưa vào khai thác trong năm 2026.

Đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận sản lượng thực hiện đến nay đạt khoảng 73%, do tiến độ bàn giao mặt bằng chậm và khan hiếm về nguồn vật liệu nên dự kiến cơ bản thông tuyến trong năm 2026, đưa vào khai thác quý 1/2027.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Xây dựng cũng thừa nhận quá trình triển khai dự án vẫn còn một số tồn tại, hạn chế từ công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, thực hiện đầu tư đến giai đoạn khai thác. 

Tại báo cáo, Chính phủ cũng kiến nghị được Quốc hội giao khẩn trương hoàn thành thủ tục quyết toán các dự án thành phần đã đưa vào khai thác; chậm nhất đến hết năm 2027 hoàn thành toàn bộ công tác quyết toán và chính thức kết thúc dự án đường Hồ Chí Minh quy mô 2 làn xe.

Cạnh đó, rà soát, cân đối sớm bố trí nguồn vốn để đầu tư đoạn Cổ Tiết - Yên Bài; triển khai các đoạn tuyến trên đường Hồ Chí Minh theo quy hoạch, phù hợp nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực và hiệu quả đầu tư. Đẩy nhanh tiến độ tháo gỡ vướng mắc tại một số dự án BOT giao thông.

Dự án chậm tiến độ 6 năm 

Báo cáo thẩm tra, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cho biết ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành nghị quyết nhằm chính thức kết thúc giai đoạn nối thông tuyến quy mô 2 làn xe, tạo căn cứ pháp lý chuyển tiếp sang giai đoạn đầu tư nâng cấp, mở rộng đường Hồ Chí Minh theo quy hoạch. 

ẢNH: QUOCHOI

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng chỉ rõ dự án chậm tiến độ nối thông toàn tuyến 6 năm so với mục tiêu  năm 2020 tại Nghị quyết số 66 của Quốc hội. Dù đã điều chỉnh qua 2 nghị quyết khác, song mốc hoàn thành cuối năm 2026 vẫn là dự kiến.

Riêng đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận lùi thời gian đưa vào khai thác sang quý 1/2027. Công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư tại một số địa phương kéo dài; vốn bảo trì còn hạn chế trước diễn biến phức tạp của thiên tai, sạt lở.

Đặc biệt, báo cáo của Chính phủ cũng chưa lượng hóa chi phí phát sinh do chậm tiến độ, chưa cá thể hóa trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị cụ thể và kết quả xử lý. 

Cơ quan thẩm tra cũng bày tỏ băn khoăn với nguồn vốn dự án. Theo đó, tổng mức đầu tư nối thông toàn tuyến là 129.075 tỉ đồng (gồm 91.391 tỉ đồng dự án đã, đang đầu tư với vốn đã bố trí 83.920 tỉ đồng, chênh lệch 7.471 tỉ đồng chưa rõ nhu cầu quyết toán; và 37.684 tỉ đồng sơ bộ đoạn Cổ Tiết - Chợ Bến chưa đầu tư), nhưng việc tách dòng riêng nhóm dự án còn lại (13.969 tỉ đồng) dễ gây nhầm lẫn.

Ngoài ra, vốn BT theo báo cáo là 12.698 tỉ đồng, lệch 1.213 tỉ đồng so với dự án BT duy nhất là La Sơn - Hòa Liên (11.485 tỉ đồng); số liệu vốn bố trí cho các dự án khởi công năm 2023 - 2024 cũng sai lệch giữa phần thuyết minh và chú thích.

Về tiến độ pháp lý, đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận vẫn còn 15,06/51,94 km (29% chiều dài) đang gia tải nền đất yếu nên mục tiêu thông tuyến năm 2026, khai thác quý 1/2027 là thách thức kỹ thuật rất lớn.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng kiến nghị Chính phủ rà soát, thống nhất toàn bộ số liệu hồ sơ (tổng mức đầu tư, tiến độ, giải ngân), đồng thời khắc phục triệt để theo yêu cầu trong các kết luận của Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước và yêu cầu tại các nghị quyết Quốc hội.