Sóng ngầm sau cuộc đổi ngôi ở quốc hội Mỹ

Cộng hòa lo "nội chiến"

Reuters ngày 5.11 đưa tin các đồng minh và chiến lược gia Cộng hòa kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump cải tổ Nhà Trắng, điều chỉnh chính sách sau thất bại khiến đảng mất quyền kiểm soát cả hai viện quốc hội. Chiến lược gia Cộng hòa John Feehery gọi kết quả là "thảm họa lớn", kêu gọi tổng thống "dọn dẹp lại nhà cửa".

Sức ép cải tổ đi kèm tranh cãi và đổ lỗi trong nội bộ. Ông Trump ngày 4.11 cho rằng đảng thất thế vì ông không có tên trên lá phiếu, còn cố vấn Alex Bruesewitz chỉ trích các ứng viên thiếu sức hút, quá phụ thuộc vào tổng thống. Trái lại, tờ POLITICO dẫn lời một quan chức cấp cao Cộng hòa tại Thượng viện cho rằng: "Ông Trump đã gây ra điều này".

Ảnh: Phát Tiến

Tranh cãi còn xoáy vào vai trò của tổng thống trong lựa chọn ứng viên. Theo báo The New York Times, ông Trump ủng hộ ông Ken Paxton thay vì thượng nghị sĩ đương nhiệm John Cornyn tại bang Texas, bất chấp cảnh báo từ phía đảng Cộng hòa. Phe Cộng hòa chi gần 300 triệu USD tại bang này nhưng ông Paxton vẫn thất cử, khiến giá trị của sự hậu thuẫn từ tổng thống bị đặt nghi vấn.

Rạn nứt cũng bộc lộ ngay trong Nhà Trắng. AP dẫn lời Phó tổng thống Mỹ JD Vance ngày 4.11 công khai quy thất bại cho xung đột Iran, đặt câu hỏi liệu cuộc chiến có đáng để Cộng hòa đánh đổi quyền kiểm soát Thượng viện trong 6 năm tới. Trong khi đó, ông Trump vẫn bảo vệ quyết định tấn công Iran, dù thừa nhận tác động bất lợi đến bầu cử. Sự khác biệt này càng gây chú ý khi ông Vance đang cân nhắc tranh cử tổng thống năm 2028.

Những rạn nứt trên có thể mở đường cho cuộc cạnh tranh định hình tương lai đảng Cộng hòa. Giới quan sát đặt ra lo ngại nguy cơ "nội chiến" trong phe Cộng hòa trước năm 2028 khi đảng này phải lựa chọn giữa người kế thừa phong trào MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) như ông Vance và nhân vật truyền thống hơn như Ngoại trưởng Marco Rubio.

Bên cạnh đó, chuyên gia Denis Simon thuộc Viện Quincy về quản trị nhà nước có trách nhiệm (Mỹ) nhận định thất bại bầu cử đã làm suy yếu quyền kiểm soát đảng Cộng hòa của ông Trump, tạo cơ hội cho các nhân vật bất đồng với tổng thống. Theo ông, các nhân vật bất đồng có thể giữ khoảng cách với ông Trump, công khai phản đối chính sách về Iran, thuế quan hoặc thách thức quyền lựa chọn ứng viên của tổng thống, làm gia tăng nguy cơ "đấu đá nội bộ" trước cuộc bầu cử năm 2028.

Dân chủ lo bài toán nhân sự

Quốc hội khóa mới bắt đầu nhiệm kỳ ngày 3.1.2027, nhưng cuộc sắp xếp nhân sự lãnh đạo đã khởi động. Tại Hạ viện, lãnh đạo phe Dân chủ Hakeem Jeffries (56 tuổi) ngày 4.11 tuyên bố tranh chức chủ tịch. Phe Dân chủ dự kiến bỏ phiếu nội bộ ngày 18.11, trước khi toàn thể Hạ viện bầu chủ tịch vào tháng 1. Nếu đắc cử, ông Jeffries sẽ trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên giữ chức vụ này.

Ông Jeffries cam kết giảm chi phí sinh hoạt, khôi phục hỗ trợ y tế và tăng cường điều tra chính quyền ông Trump. Tuy nhiên, để tập hợp sự ủng hộ, ông phải đối mặt bài toán dung hòa bất đồng giữa phe cấp tiến và ôn hòa về nhiều vấn đề như chăm sóc sức khỏe, nhà ở xã hội và viện trợ vũ khí cho Israel. Về phía đảng Cộng hòa, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson tuyên bố không tranh chức lãnh đạo phe thiểu số khóa tới, mở đường cho cuộc cạnh tranh giữa đương kim lãnh đạo phe đa số Steve Scalise và Chủ tịch Ủy ban Tư pháp Jim Jordan.

Tại Thượng viện, ông Chuck Schumer nhiều khả năng trở thành lãnh đạo phe đa số Dân chủ, song vấp phải sự phản đối của một số thượng nghị sĩ mới đắc cử. Bà Peggy Flanagan của bang Minnesota kêu gọi "sự lãnh đạo mới", cho thấy thắng lợi bầu cử chưa bảo đảm đồng thuận về người dẫn dắt đảng. Về phía Cộng hòa, lãnh đạo phe đa số John Thune dự kiến chuyển sang lãnh đạo phe thiểu số, tiếp tục phối hợp với Nhà Trắng.

Ngay cả khi hoàn tất sắp xếp nhân sự, đảng Dân chủ vẫn đối mặt những rào cản trong việc thực hiện chương trình nghị sự. Phần lớn dự luật cần 60 phiếu tại Thượng viện để vượt qua thủ tục cản trở, trong khi ông Trump vẫn có quyền phủ quyết.