Kết quả bầu cử giữa kỳ tác động tới quan hệ Mỹ-Trung Quốc ra sao?

Ngày 4.11, Trung Quốc tuyên bố "sẵn sàng tiếp tục hợp tác" với Mỹ sau khi kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ vừa qua cho thấy đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump mất quyền kiểm soát cả lưỡng viện của quốc hội.

"Bầu cử giữa nhiệm kỳ là công việc nội bộ của Mỹ. Trung Quốc sẵn sàng tiếp tục hợp tác với Mỹ để duy trì và thực hiện những đồng thuận quan trọng mà nguyên thủ hai nước đã đạt được, tăng cường đối thoại, giải quyết thỏa đáng những bất đồng, mở rộng hợp tác, đồng thời xây dựng mối quan hệ Trung - Mỹ mang tính xây dựng và ổn định về mặt chiến lược, dựa trên các nguyên tắc tôn trọng, công bằng và có qua có lại", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh phát biểu tại cuộc họp báo hôm 4.11.

Ảnh: AFP

Trong khi đó, AFP hôm nay 5.11 dẫn lời các nhà phân tích cho rằng chiến thắng áp đảo của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hôm 3.11 mang lại cho họ quyền kiểm soát quốc hội Mỹ vừa tạo ra cơ hội vừa đặt ra thách thức đối với Trung Quốc.

Dưới đây là những tác động tiềm tàng từ kết quả bầu cử đối với mối quan hệ vốn đã phức tạp giữa Washington và Bắc Kinh.

Các mức thuế quan có bị hạn chế?

Giới phân tích cho rằng việc giành quyền kiểm soát lưỡng viện tại quốc hội Mỹ giúp đảng Dân chủ có vị thế để hạn chế việc Tổng thống Trump tùy ý áp đặt thuế quan lên hàng hóa Trung Quốc trong 2 năm còn lại của nhiệm kỳ.

Điều này có thể là một đòn giáng mạnh vào ông Trump, vốn từng liên tục sử dụng thuế quan trong cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, trước khi hai bên đạt được một thỏa thuận đình chiến (dự kiến hết hạn vào tháng 1.2027).

Nếu đảng Dân chủ hạn chế quyền hạn của Tổng thống Trump, thì nhà lãnh đạo này "sẽ khó có thể sử dụng lá bài thuế quan trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc hơn", theo ông Ngô Tâm Bá, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quốc tế thuộc Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải.

Ảnh: AFP

Nhà nghiên cứu Drew Thompson tại Trường Nghiên cứu quốc tế S. Rajaratnam thuộc Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore) thì cho rằng quốc hội Mỹ do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ "tận dụng mọi cơ hội để cản trở (những chính sách của ông Trump) trong hai năm tới".

Dù vậy, ông Thompson lưu ý rằng đảng Dân chủ vẫn phải thận trọng nếu muốn hạn chế thêm các mức thuế quan, vì những chính sách này được các công đoàn, người lao động phổ thông và các doanh nghiệp nhỏ ủng hộ. Họ là những nhóm cử tri truyền thống của đảng Dân chủ.

Còn theo bà Patricia Kim, chuyên gia nghiên cứu chính sách đối ngoại tại Viện Brookings (Mỹ), quốc hội Mỹ do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ ít có xu hướng ủng hộ các biện pháp làm gia tăng mạnh áp lực lên Trung Quốc, nếu những biện pháp đó có nguy cơ đẩy chi phí đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ lên cao, hoặc làm tăng khả năng xảy ra xung đột.

Đài Loan sẽ là yếu tố "thay đổi cuộc chơi"?

Ông Neil Shearing, chuyên gia kinh tế trưởng tại Công ty nghiên cứu kinh tế vĩ mô Capital Economics (Anh), cho rằng vấn đề Đài Loan có thể trở thành một yếu tố "thay đổi cuộc chơi".

Washington là đối tác an ninh quan trọng nhất của Đài Loan, từng bán số vũ khí trị giá hàng tỉ USD cho vùng lãnh thổ này. Tuy nhiên, ông Trump đã đặt ra dấu hỏi về lập trường của Washington vào tháng 5 vừa qua, khi tuyên bố rằng việc bán vũ khí cho Đài Loan có thể trở thành một "lá bài mặc cả" trong các cuộc đàm phán với Bắc Kinh. Kể từ đó, chính quyền của ông đã trì hoãn thương vụ vũ khí trị giá 14 tỉ USD trong nhiều tháng qua.

Ông Trump cho đến nay vẫn chống lại áp lực chính trị từ phía đảng Dân chủ (và một số nghị sĩ Cộng hòa) trong việc phê duyệt gói vũ khí này.

Bắc Kinh có thể tận dụng 2 năm còn lại trong nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump để gia tăng áp lực lên Đài Loan, đặc biệt nếu Bắc Kinh "đánh giá rằng Washington đang bị phân tâm, hoặc ông Trump sẵn sàng chấp nhận các điều kiện để không can thiệp", theo chuyên gia Shearing.

Còn theo Viện trưởng Ngô, một quốc hội Mỹ do đảng Dân chủ kiểm soát "có thể buộc ông Trump phải khôi phục việc bán vũ khí cho Đài Loan vào năm tới". "Nếu xảy ra, việc đó cũng sẽ làm suy yếu sự ổn định trong quan hệ Mỹ - Trung", ông Ngô nhận định.

Trong khi đó, chuyên gia Thompson lưu ý rằng dù quốc hội Mỹ do đảng Dân chủ kiểm soát có thể thông qua các dự luật yêu cầu Tổng thống Trump phê duyệt thương vụ vũ khí với Đài Loan, ông Trump vẫn giữ quyền phủ quyết hoặc "phớt lờ" các dự luật đó.

Ở một góc độ khác, theo ông Steve Tsang, Giám đốc Viện Trung Quốc thuộc Trường Đại học SOAS London, việc quốc hội Mỹ tăng cường ủng hộ Đài Loan có thể trở thành "động lực mạnh hơn để Bắc Kinh thận trọng hơn trong cách ứng xử với Đài Loan".

Bắc Kinh sẽ tiếp tục vun đắp mối quan hệ với ông Trump?

Các nhà phân tích cho rằng dù vị thế chính trị của Tổng thống Trump giảm đi sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ không thay đổi chiến lược trong việc làm việc với ông.

"Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tiếp tục vun đắp mối quan hệ với ông ấy thông qua các cuộc tiếp xúc cấp cao giữa các nhà lãnh đạo, cụ thể là với [Chủ tịch nước Trung Quốc] Tập Cận Bình, vì họ coi đây là phương thức ít tốn kém nhất để quản lý mối quan hệ với Washington", chuyên gia Kim nhận định.

"Cả Bắc Kinh lẫn Washington dường như đều không kỳ vọng hay tìm cách tạo ra một sự cải thiện căn bản trong quan hệ song phương", bà Kim bình luận thêm.